طراحی و اجرا به عنوان سیستمی مجتمع
در برنامه ریزی یک مجتمع این امر اهمیت دارد که روابط نزدیک میان طراحی و اجرا به خوبی تشخیص داده شود. این فرایندها هنگامی که به عنوان سیستم جامع یا مجتمع در نظر گرفته شوند بهتر نمود پیدا میکنند. به بیان وسیعتر طراحی فرایند ایجاد تعاریف تاسیسات جدید است که معمولاً توسط مشخصات و نقشههای تفصیلی ارائه میشوند.
برنامه ریزی اجرایی فرایندی برای تعیین فعالیتها و منابع مورد نیاز در جهت تبدیل طرح به یک واقعیت عینی به شمار میرود. پس اجرا عملی ساختن طرح تهیه شده توسط معماران و مهندسان است. در هر دو مرحله طراخی و اجرا، وظایف عملیاتی متعددی باید با توجه به پیش نیازها و ارتباطات آنها با دیگر فعالیتها انجام میشود.
- برنامه ریزی مجتمعهای صنعتی دارای ویژگیهای متعددی است که حتی در مرحله بسیار آغازین چرخه حیات پروژه باید در نظر داشت.
- تقریباً هر گونه تاسیساتی دارای طرح و مسایل اجرایی خاص خود است و اغلب به وقت زیادی برای اجرا و اتمام نیاز است.
- هر دوی طراحی و اجرای پروژه باید شرتایط خاص یک سایت عملیاتی را تامین کند.
- از آنجا که هر پروژه سایت خاص خود را دارد اجرای آن تحت تاثیر شرایط طبیعی، اجتماعی و دیگر موارد محلی مانند آب و هوا، نیوری کار موجود، استانداردهای ساختمانی محلی و غیره قرار دارد.
- از آنجا که عمر دوران بهره برداری طولانی است پیش بینی نیازهای آینده دشوار است.
- به علت پیچیدگی فنی و تقاضای بازار، تغییر طرح در طول مرحله اجرا، معمول نیست.
در یک سیستم جامع، برنامه ریزی هر دو مرحله طراحی و اجرا، میتواند تقریباً همزمان انجام شود. به علاوه بازبینی طرحها با توجه به قابلیت ساختاری آنها، میتواند به عنوان پیشرفت پروژه از برنامه ریزی تا طراحی ادامه یابد. یادآوری این نکته خالی از لطف نیست که کارفرمایان اروپایی مجموعاً استقبال بیشتری از تکنولوژی جدید به عمل میآورند و ریسک آنها را با طراحان و پیمانکاران به مشارکت میگذارند تا کارفرمایان آمریکایی شمالی، در کشورهای جهان سوم تقریباً امر استقبال از فنون نوین منتفی است و یا روند آن بسیار کند ارزیابی میشود. بنابراین در مورد اول طراحان و پیمانکاران علاقه بیشتری به معرفی فنون جدید دارند تا زمان و هزینه ساختمانی را کاهش دهند. در تجربه اروپایی، کارفرمایان طراحی مفهومی پروژه را در اختیار پیمانکاران قرار و طراحی تفصیلی را انجام میدهند و مهندسان دستگاه کارفرما آنها را بررسی و تایید میکنند.
نقشههای کارگاهی مثلاً شامل جزییات اجرایی برای برپاسازی یک سازه به کار میروند. اینها توسط پیمانکارن اجرایی بهتر شده و توسط کارشناس طرح مور بازبینی قرار میگیرند. ولی مسئولیتها با پیمانکار اجرایی است.
نوآوری و امکان سنجی فنی
برنامه ریزی یک پروژه اجرایی با تولید مفهومی تاسیسات مورد نظر که خود منعکس کننده تقاضای بازار و نیازهای کارفرما است آغاز میشود. مفاهیم نوآوری در طرح نه به خاطر خود بلکه برای شرکت در کاهش هزینهها و بهبود امر زیبایی شناسی، آسایش راحتی طرح مورد ارزیابی قرار میگیرد. با این وصف پیمانکار و کارشناس طراح باید درک کاملی از پیچیدگیهای فنی مرتبط با آن داشته باشند.
یکی از مهمترین جنبههای نوآوری طرح، نیاز ارتباطات کارآمد در مشارکت طراحی و اجرا است. مفاهیم طرح نو باید از نقطه نظر امکان سنجی فنی مورد آزمایش قرار گیرد. سه سطح فنی دارای اهمیت خاص هستند.
- نیازهای فنی عملیات یا تولید
- منابع طرح
- فنون اجرا
اولی به فنون جدیدی دلالت میکند که ممکن است در یک تاسیسات اجرایی معرفی شود و برای نوع خاصی از تولید مانند فرایندهای شیمیایی یا تولید برق اتمی به کار رود. دومی به قابلیت طرح دلالت میکند که برای طراحان میسر و موجود است، مانند روشهای محاسباتی جدید یا مواد جدید. سومی به فنون جدیدی اشارت دارد که میتوان برای اجرای پروژه پذیرفته شود مانند تجهیزات جدید یا روشهای اجرایی نوین.
یک پروژه جدید ممکن است شامل تکنولوژی جدید و پیچیدهای برای عملیات در شرایط محیطی خاص چون آب و هوای سخت. یا امکانات دسترسی محدود باشد. عناصر عمده در مطالعه امکان سنجی در تکنولوژی تولید باید شامل و نه محدود به موارد زیر باشند.
- نوع پروژه با توجه به نوع تکنولوژی مورد نیاز مانند سوختهای ترکیبی، مواد پتروشیمی، نیروگاههای هستهای و غیره
- حجم و مقیاس پروژه از نظر ریالی، ساعات کار مهندسی طراحی، ساعات نیروی کار اجرایی
- طراحی، شامل منابع هر گونه تکنولوژی خاص که به موافقت نامههای لیسانس نیاز داشته باشد.
- محل پروژه که ممکن است مسایلی برای حفاظت محیط زیست، بهره وری کارگر و ریسکهای خاص پدید آرود.
گزینش روش و تکنولوژی اجرایی شامل هم تصمیم گیری استراتژیک و هم تاکتیکی در مورد تکنولوژیهای مناسب و بهترین روش عملیاتی است. برنامه ریزی استراتژیک باید امری عمده و مهم در تدوین طراحیهای صنعتی، در جریان تهیه برآورد هزینهها و تنظیم اسناد مناقصه توسط پیمانکارن باشد. متاسفانه برنامه ریزی برای اجرای تاسیسات صنعتی اغلب بعد از انجام کار از مغز کارشناسان خطور میکند، کاری که از قبل باید صورت گیرد و سپس پروژهها در چارچوب این برنامه طراحی و اجرا شوند.
نوآوری و امکان سنجی اقتصادی
نوآوری اغلب قوه محرکهای برای ایجاد بهره وری بالا برای مسایل اقتصادی و نیروی کار پروژههای اجرایی به شمار میرود. این امر مشخصاً برای انواع خاصی از نوآوری در فنون تولیدات صنعتی، قابلیتهای طراحی، روشها و تجهیزات اجرایی مصداق دارد. با این وصف محدودیتهایی نیز با توجه به امکان سنجی اقتصادی مربوط به چنین نوآرویهایی به ویژه در بخش صنعت اجرایی وجود دارد.
تقاضای بازار و وسعت موسسه نقش مهمی در این زمینه بازی میکند. اگر سازندگان تعداد بیشتری از همان نوع ساختمانها را بخواهند بنا کنند، هزینه هر واحد ممکن است کاهش یابد. رابطه میان بزرگی یک ساختمان و نیروی کار مورد نیاز در مورد انواع و مقیاسهای مختلف ساختمانها متغییر و متفاوت است. با این وصف میزان نفر ساعت نیروی کار برای هر متر مربع تقریباً در همه انواع ساختمانهای مربوط به یک نوع صنعت خاص ثابت خواهد بود ولی در یک صنعت دیگر ممکن است کاهش یا افزایش یابد.
روش یا متدولوژی طراحی
همزمان با این که فرایند طراحی مفهومی ممکن است رسمی یا غیر رسمی باشد، میتواند با یک رشته ویژگیها شناسایی شود. قابلیت فرموله شدن، تجزیه و تحلیل، جستجو و تحقیق، تصمیم گیری، مشخصات و اصلاحات. با این حال، در نخستین مراحل تدوین یک پروژه جدید این کارها ارتباط زیادی با هم دارند.
مراحل تکراری در طراحی مجدد نیازهای عملیاتی، مفاهیم طراحی و محدودیتهای مالی را بهبود میبخشد، حتی اگر ابزارهای تحلیلی به کار رفته جهت حل مسئله در این مرحله کارآمد نباشند.
فعالیتهایی که در فرایند طراحی مفهومی انجام میشود به شرح زیر هستند.
- فرموله کردن به معنی تعریف یا توصیف مسئله عمده طراحی به معنی وسیع کلمه از طریق ترکیب ایدههای مربوط به تسهیلات گزینهای
- تحلیل، تشریح یا توصیف مسئله توسط تفکیک اطلاعات مهم از اطلاعات جنبی و کنار هم گذاشتن موارد تفصیلی و اساسی که معمولاً پیش بینی به عنوان بخشی از تحلیل مورد نیاز است.
- جستجو و تحقیق شامل گردآوری مجموعهای از راه حلهای بالقوه برای اجرای عملیات خاص و تامین نیازهای کاربر است.
- تصمیم گیری بدین معنی است که هر یک از راه حلهای بالقوه مورد ارزیابی و مقایسه با گزینههای دیگر قرار گرفته است تا بهترین راه حل به دست آید.
- مشخصات برای توصیف راه حل انتخابی به شکلی است که شامل تفصیلات کافی برای اجرا باشد.
- تغییر، اصلاح و تفسیر در راه حل یا طراخی مجدد دلالت دارد، البته اگر راه حلی پیدا یا اطاعات جدیدی در فرایند طراحی کشف شده باشد.
روشهای طراحی مختلفی وجود دارد. انتخاب نوع و روش کار به عواملی چون زمان یا ابزار طراحی موجود و ماهیت مسئله اصلی طراحی بستگی دارد. نمونه از روشهای مختلف به شرح زیر است.
طراحی بالا به پایین
آغاز توصیف رفتاری تسهیلات و ادامه کار به سمت تشریح عناصر و ارتباطات آنها
طراحی پایین به بالا
آغاز یک رشته عناصر و مشاهده این که آیا آنها میتوانند با تشریح رفتاری تسهیلات هماهنگ شوند.
طراحی یک تاسسیات جدید اغلب با جستجو در فایلهای و پروندههای طراحی نزدیک به آنچه که مورد نظر است آغاز میشود. فرایند توسط تجزیههای انباشته شده از گذشته و مقررات و اصول قابل پذیرش برای حل مسئله هدایت میشود. هر چه تجربه بیشتری گرداوری شود، مسئله طراحی آسانتر و سریعتر قابل حل خواهد شد.
طراحی عملی با اجرایی
هدف از طراحی عملی برای یک تاسیسات پیشنهادی، برخورد با آن به عنوان یک سیستم پیچیده و جامع موارد یا فضاهای مرتبط است که به طور منظم و سیستماتکی سازماندهی میشود تا در نهایت نیازهای مورد انتظار این تاسیسات برآور شود. تنظیم این فضاهای فیزیکی را میتوان به عنوان فرایند طراحی مرتبط جهت یافتن پلان مناسب برای تسهیل حرکت افراد و اجسام در نظر گرفت.
طراح اغلب از مقررات یا استراتژی بررسی و تحقیق برای یافتن راه حل مناسب استفاده میکند.
- تشخیص اهداف و محدودیتهای کارهای تعریف شده
- تعیین وضعیت فعلی هر کار در فرایند طراحی
- ارزیابی اختلافات میان وضعیت فعلی و اهداف
- ازبرا هدایت کوششها تحقیق اهداف بر اساس تجربه گذشته
بنابراین روش جستجو و تحقیق برای اهداف میتواند تکراری باشد تا در اسرع وقت مشکل و مسئله قابل حل شود.
ساختارهای فیزیکی
طراحی سازههای مربوط به سیستمهای پیچیده مهندسی عموماً شامل هر دو مورد تجزیه و تحلیل و ترکیب است. ترکیب یک فرایند استقرایی است در حالی که تجزیه تحلیل یک فرایند قیاسی محسوب میشود. فعالیتهای ترکیبی اغلب به صورت یک هنر توصیف میشوند تا علم و با خلاقیت بیشتر مرتبط هستند تا دانش و آگاهی. درک یک سیستم سازهای موضوع تصمیم گیری ذهنی است زیرا هیچ روش مدونی برای ایجاد نوآوری و گزینههای بسیار موفق وجود ندارد. انتخاب اولیه یک سیستم کاری از میان تعدادی گزینهها شدیداً به توان قضاوت طراح بستگی دارد. وقتی که یک سیستم سازهها انتخاب میشود باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد تا اطمینان کافی از برآورده نیازها و تقاضاهای محیط خود را پدید آورد. به علاوه سازگاری سیستم سازهها با تجهیزات مکانیکی و لوله کشی باید در نظر گرفته شود.
برای انواع سنتی سازهها مانند ساختمانهای اداری، سیستمهای استاندارد ناشی از تجربیات گذشته بسیاری از طراحان وجود دارد. با این حال در بسیاری از شرایط سیستم خاص باید تدوین شود تا نیازهای خاص را تامین کند.
برنامه ریزی اجرا
تدیون برنامههای اجرا با طراحی خوب تاسیسات قابل مقایسه است. برنامه ریز باید هزینهها و قابلیت اطمینان گزینههای مختلف را در نظر بگیرد. در عین حال از امکان پذیری فنی مطمئن باشد. برنامه ریزی اجرایی از این نقطه نظر مشکلتر است که در طول زمان و با پیشرفت فعالیتهای اجرایی، فرایند ساختمان با تغییرات کارگاهی و فیزیکی امکانات دگرگون میشود. از سوی دیگ عملیات اجرایی از یک پروژه تا پروژه دیگر نسبتاً حالت استاندارد دارد، در حالی که جزئیات سازهها و فونداسیونها ممکن است از یک تاسیسات تا دیگری به طور قابل توجهی فرق داشته باشد.
تدوین یک برنامه خوب اجرایی یک مسئلهها و نیازمند تلاش فراوان است. طرحهای متعددی برای یک پروژه ممکن است موجود باشد. مادام که تجربیات میتواند راهنمای بسیار خوبی برای برنامه ریزی اجرایی باشد. ولی هر پروژه دارای مسایل خاص خود است که خلاقیت و دیدگاهها و تلاشهای خاص خود را نیاز دارد. متاسفانه نمیتوان به طور قطع در مورد خوب بودن یا نبودن یک برنامه ریزی اجرایی اظهار نظر کرد. با این حال برنامه باید یک نظام سلسله مراتبی و سیستم تقسیم مناسب فعالیتها مناسب داشته باشد و ارتباط فعالیتهای اجرایی و طراحی و تدارکات را به خویس بیان نماید. فعالیتها جنان باید تقسیم شوند که جمع کردن بعدی آنها خالی از مشکلات فراوان بوده و خود در بر گیرنده همه عملیات اجرایی باشد. هر فعالیت دارای اطلاعات مشخص از جمله مسئول اجرایی، زمان، منابع، ارتباطات و غیره باشد.
در مرحله ارزیابی پیشرفت پروژه این برنامه باید به خوبی تصویر روشنی از کل کارها را ارائه نماید.
عملیات اجرایی صنعتی و صنایع پیش ساخته
یکی دیگر از نوآرویهای مربوط به عملیات اجرایی به کارگیری اصول و راه حلهای سازمانی مرتبط با امر ساخت است. اجرای صنعتی و صنایع پیش ساخته اهمیت فراوانی در نحوه اجرای پروژههای امروزی دارد. بخشی از منابع مورد نیاز میتوانند خارج از سایت اجرا، مونتاژ و ساخته شده و پس از حمل به سایت سریعاً نصب شوند. بنابراین وجود صنایع جنبی برای اجرای این گونه پروژههای پشتیبان ضرورت دارد. یکی از مشکلات این گونه صنایع زمانی نمود پیدا میکند که استانداردها و مقررات لازم وجود نداشته باشند. مادام که طراحان اندازههای استانداردی برای عناصر اجرایی در نظر میگیرند ولی در عمل این استانداردها کاهش به خوبی اجرا نمیشوند و در اجرا مشکلات فراوانی را با صرف هزینه و وقت زیاد به پیمانکار و کارفرما تحمیل میکنند.
