نشریه شماره ۲۳۲

با توجه به رشد جمعیت کشور و به تبع آن رشد جمعیت دانش آموزان، احداث فضاهای آموزشی به عنوان یکی از عوامل اصلی و موثر در آموزش و پرورش بر اساس موازین علمی، مورد توجه قرار گرفته است. از آنجا که ویژگی‌های فضاهایی و کالبدی واحد آموزشی به عنوان یکی از عوامل تاثیرگذار بر میزان فراگیری دانش آموزان شناخته شده است. تدوین اصول، ضوابط و معیارهای علمی و فنی برای ساخت این قبیل فضاها لازم و ضروری است. گر چه تاکنون مطالعات محدودی در این زمینه صورت گرفته ولی این مطالعات، منطبق با نیازهای آموزشی کشور نبوده و هنوز هم بسیاری از نارسایی‌ها در این فضاها به چشم می‌خورد. به همین خاطر استفاده بهینه از آنها برای امر آموزش مناسب نیست. در این راستا سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور به استناد ماده ۲۳ قانون برنامه و بودجه، سازمان را مسئول تهیه، تدوین و ابلاغ ضوابط و دستورالعمل‌های طرح‌های عمرانی می‌داند و تهیه نشریه شماره ۲۳۲ را برای فضاهای آموزشی ضروری دانسته و نسبت به انجام آن اقدام نموده است.

اهداف نشریه شماره ۲۳۲

هدف از تهیه و انتشار نشریه شماره ۲۳۲، که با مطالعه تحقیقات انجام شده در داخل و خارج کشور و با در نظر گرفتن امکانات و شرایط اقتصادی و سیاست‌های نظام آموزشی صورت گرفته، تهیه ضوابط و معیارهای است که منتج به ایجاد فضاهای آموزشی بهینه و متناسب برای ارتقا کیفیت نظام آموزشی می‌شود.

این ضوابط بر مبنای سیاست‌ها، دستورالعمل‌ها، نظام‌نامه‌ها، برنامه‌های آموزشی و پرورشی و اطلاعات کسب شده از کارشناسان و مسئولان دفاتر ستادی و اجرایی دستگاه‌های ذیربط، بخش خصوصی و با در نظر گرفتن نیازهای آموزشی تهیه شده و رعایت آنها در طراحی و برنامه‌ریزی الزامی است.

نظام آموزشی

نظام آموزشی عبارت است از مجموعه برنامه‌ها، روش‌ها، سیستم‌های آموزشی و مقررات پایه که از طرف وزرات آموزش و پرورش و سایر مراجع ذیصلاح اعمال می‌شود.

دوره آموزشی

دوره آموزشی عبارتست از ۵ پایه تحصیلی در مقطع ابتدایی و ۳ پایه تحصیلی در مقطع راهنمایی.

مدرسه (واحد آموزشی)

بر اساس ماده یک آیین نامه اجرایی آموزش همگانی وزرات آموزش و پرورش،مدرسه سازمانی است که بر مبنای معیارهای رسمی تاسیس می‌شود و با نظارت ادارت آموزش و پرورش، مسئولیت اجرای برنامه‌های مصوب پرورشی و آموزشی کشور را در سطح تحصیلی معین عهده‌دار می‌شود. در این آیین نامه مدرسه، هر یک از مکان‌هایی را که تحت عنوان دبستان، راهنمایی و آموزش عمومی بزرگسالان برای اجرای برنامه‌های آموزش همگانی تاسیس می‌شود، در بر می‌گیرد.

فضاهای آموزشی

فضاهای آموزشی عبارتند از فضاهایی که برنامه درسی (مطابق با متن کتاب) در طول هفته در آنها تدریس می‌شود و شامل کلاس‌های درس، کارگاه، آزمایشگاه و اتاق سمعی و بصری است.

فضاهای پرورشی

فضاهای پرورشی عبارتند از فضاهایی که برای اجرای برنامه‌های مکمل آموزشی در نظر گرفته شده و اغلب خارج از ساعات درسی مورد استفاده قرار می‌گیرند. شامل کتابخانه، نمازخانه، سالن چند منظوره، اتاق خدمات بهداشتی و اتاق فعالیت‌های پرورشی است.

ظرفیت واحدهای آموزشی

ظرفیت واحد آموزشی با توجه به نسبت جمعیت، در مناطق شهری، مضاربی از یک دوره کامل یعنی ۵، ۱۰، ۱۵، ۲۰ و حداکثر ۲۵ کلاس و در مناطق روستایی از یک کلاس تا ۵ کلاس در نظر گرفته می‌شود.

ظرفیت مجاز کلاس در مناطق شهری ۳۰ الی ۳۶ نفر و در مناطق روستایی ۲۰ الی ۲۴ نفر دانش آموز است.

فضاهای مورد نیاز

فضاهای مورد نیاز به دو دسته تقسیم می‌شوند.

فضاهای بسته یا سرپوشیده
فضاهای باز

فضاهای بسته

فضاهای بسته به چهار گروه زیر تقسیم می‌شود.

گروه ۱ فضاهای آموزشی

کلاس‌های آموزش دروس نظری و تجربی
اتاق سمعی و بصری

گروه ۲ فضاهای پرورشی

کتابخانه
نمازخانه
سالن چند منظوره
اتاق فعالیت‌های پرورشی
اتاق بهداشت و کمک‌های اولیه

گروه ۳ فضاهای اداری

دفتر مدیر
دفتر معاون یا معاونان
اتاق کارکنان امور دفتری و تکثیر
اتاق استراحت
دفتر کار معلمان و ملاقات با اولیای دانش آموزان
انبار بخش اداری

گروه ۴ فضاهای پشتیبانی یا خدمات

توالت و دستشویی کارکنان
توالت و دستشویی دانش آموزان
آبخوری دانش آموزان
انبار وسایل نظافت و شستشو
انبار وسایل، تجهیزات و لوزام مستعمل
بوفه
آبدارخانه
موتورخانه

فضاهای باز

این دسته شامل فضاهای زیر است.

فضای بازی و ورزش

فضای صف جمع

فضای سبز

فضای توقف وسایل نقلیه

فضای تلف شده و غیر مفید که به علت ابعاد و زوایای نامناسب در بعضی زمین‌ها و … به وجود می‌آید.

راهنمای طراحی

برای طراحی واحد آموزشی چند مواردی به عنوان توصیه‌های طراحی به صورت مختصر آورده شده است.

مکان یابی واحدهای آموزشی

اسقرار کاربری آموزشی به عنوان یکی از کاربری‌های عمده طبق معیارهای خاصی صورت می‌گیرد که جهت یادآوری به چند مورد اشاره می‌شود.

کاربری‌های سازگار

همجواری این قبیل کاربری‌ها نه تنها سازگار با کاربری آموزشی است بلکه ضروری نیز است، از جمله کاربری‌های مسکونی، فرهنگی، فضاهای سبز.

کاربری‌های ناسازگار

از همجوای با انواع کاربری‌های آلوده کننده به شرح زیر خودداری شود.

آلاینده‌های هوا شامل صنایع، ترمینال‌های مسافری
آلاینده‌های صوتی، مثل بزرگراه‌ها، فرودگاه‌ها، مسیر راه آهن، مراکز تجاری پر رفت و آمد
سایر آلاینده‌های محیطی، مثل فاضلاب‌های شهری، کشتارگاه‌ها، دامداری‌ها، مراکز درمانی و درمانی و بیمارستانی، گورستان‌ها و محل انباشت زباله و کود