نشریه شماره ۷۰۵
امور نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامهریزی، با استفاده از نظر کارشناسان، مبادرت بـه تهیـه نشریه شماره ۷۰۵ با عنوان راهنمای مدیریت سیلاب دشت نموده و آن را برای استفاده به جامعه مهندسی کشور عرضه نموده است. مدیریت سیلاب دشت یکی از رویکردهای جامع کاهش خسارت سیل بوده و با روشهای مختلف مهار و مـدیریت سـیلاب ارتباط چند جانبه دارد.
اهداف نشریه شماره ۷۰۵
هدف از تدوین این نشریه، ارائه روشهای موجود در مدیریت سیلاب دشت و تبیین ارتبـاط آن بـا روشهـای مختلـف مدیریت سیلاب، ارائه راهکارهای کاهش آسیب پذیری جانی و مالی ناشی از سیلاب است. از آنجا که مدیریت سیلاب دشت یک راهکار مدیریتی برای کاهش خسارت سیلاب است، بـا مسایل اجتماعی و حقوقی ارتباط تنگاتنگ داشته و قوانین و راهکارهای آیین نامههـای اجرایـی، یکـی از ابزارهـای اعمـال مدیریت سیلاب دشت تلقی میشود. از این رو در نشریه حاضر، قوانین و آیین نامههای اجرایی موجـود تـا تـاریخ تنظـیم این نشریه مورد بررسی قرار گرفته و در مورد نحوه کارکرد آنها در مدیریت سیلاب دشـت بحـث شده است.
جایگاه و ضرورت مدیریت سیلاب دشت یکی از روشهای غیرسازهای و مدیریتی مهار سیلاب محسوب مـیشـود. از آنجـا مدیریت سیلاب بـر روی نحوه مدیریت آب، خاک و اراضی حاشیه رودخانه موثر است، در ارتباط با برنامه ریزی شـهری، مـدیریت بهینـه و مهـار آلودگی منابع آب بوده و یکی از ارکان توسعه پایدار در اراضی سیلاب دشـت محسـوب مـیشـود.
این نشریه برای استفاده مدیریت و کارشناسان مـرتبط با مهندسی رودخانه، سیلاب و مدیریت بحران در شرکتها و سازمانهای مرتبط، تهیه شده است.
دامنه کاربرد مدیریت سیلاب دشت
دامنه کاربرد این نشریه در ارتباط با ایـن مباحـث تعیین شود.
- برآورد مشخصههای سیلاب
- مهار و مدیریت سیلاب
- قوانین و آیین نامهها برآورد مشخصههای سیلاب
لازمه برآورد، میزان خطرپذیری و آسیب پذیری سیلاب دشـت است. در ایـن نشریه، روشهای برآورد مشخصههای سیلاب مورد بحث قرار نمیگیرد و در این خصوص لازم است به راهنماهـا و کتـب موجـود در این زمینه مراجعه شود.
در نشریه شماره ۷۰۵ روشهای سازهای و غیرسازهای خارج از محدوده سیلاب دشت، بحث نشده و فقط ارتبـاط ایـن روشها و اثر آنها بر مدیریت سیلاب دشت مورد توجه قرار گرفته است.
فهرست مطالب نشریه شماره ۷۰۵
نشریه شماره ۷۰۵ رویکردها و روشهای مدیریت سیلاب دشت را به منظور کاهش خسارت سیل ارائه مـیدهـد. این نشریه در هشت فصل و ۲۴۵ صفحه تدوین شده است.
در فصل دوم مدیریت خطر پذیری سیلاب و خسارت در حین وقوع سیلاب را بـا در نظـر گرفتن سه فاکتور خطر سـیل، آسـیب پـذیری و ارزش امـوال در خطـر ارزیـابی مـیشـود.
در فصل سوم دادههای اولیه سیلاب دشت ارائه شده است. در فصل چهارم، این پهنه به عنوان پهنه پرخطر در نظر گرفته میشود. بسته بـه مقـدار سـیلاب ممکـن اسـت تمام یا بخشی از حریم رودخانه در این پهنه قرار گیرد.
در فصل پنجم در مورد تراز سیل پایه را بررسی میکند تـا در مقابل خسارات ناشی از سیلاب مصون بمانند. در فصل ششم ضمن معرفی انواع مختلف خسارت سیل و ارائه مثالهای مربوط بـه هر یـک، روشهـای مختلـف ارزیـابی خسارت بیان شده و در نهایت رابطهای به منظور تخمین میزان کل خسارت معرفی شده است.
در فصل هفتم در مورد کلیـات و مراحـل طـرح مقابلـه اضـطراری بـا سـیلاب و سازمانهای مسئول در مدیریت بحران و مقابله اضطراری با سیل در ایران و همچنین وظایف اعضا بحث میشود.
در فصل هشتم، ابتدا گزینههای مدیریت خطرپذیری غیرسـازهای سیلاب دشت بحث شده و سپس عملیات آمادگی و مواجهه با سیلاب، به ترتیب قبل از سیلاب، در هنگام سـیلاب و پـس از رخداد سیلاب بررسی میشوند. همچنین، در انتهای فصل روشهای سازهای مهار سیلاب، مورد بررسی قرار میگیرنـد. نهایتا روش ارزیابی و انتخاب راهکار مناسب برای مدیریت سیلاب دشت ارائه میشود.
کلیات و تعاریف
- جایگاه و ضرورت مدیریت سیلاب دشت
- انواع سیلاب و طغیان آب
- عوامل موثر در تشدید سیلابها
- توسعه سیلاب دشت و پیامدهای آن
مدیریت خطر پذیری سیلاب، تعاریف، مبانی و مراحل
- مدل مدیریت خطر پذیری سیلاب
- تحلیل خطرپذیری سیلاب
- مدیریت خطر پذیری سیلاب و ارزیابی عملکرد آن
- انواع خطر پذیری
- خطر پذیری سیلاب
- هزینههای اشغال سیلاب دشت
- تجارب جهانی و ملی مدیریت خطر پذیری سیلاب
ملزومات مدیرت سیلاب
- گامهای اساسی مدیریت خطر پذیری سیلاب دشت
- موارد ویژه مورد بررسی
- توصیهها و ملاحضات حاصل از مطالعات
- مطالعات و طرح های جانبی
- اطلاعات و گزارشهای مربوط به تغییرات اقلیمی
پهنه بندی سیل
- مطالعه سیلاب
- اهداف پهنه بندی
- پهنه بندی هیدرولیکی
- پهنه بندی هیدرولیکی
- عوامل موثر در خطر پذیری پهنهها
- فناوری اطلاعات
طراحی ترازهای سیل
- هدف طراحی ترازهای سیل
- عوامل موثر بر روی ترازهای سیل
- انتخاب ترازهای سیل
- ارتفاع آزاد
- ملاحظات اجرایی تراز سیل
برآرود خسارت سیلاب
- انواع خسارت سیل
- جمع آوری دادههای خسارت سیل
- تخمین هزینههای خسارت
- خسارت سیلاب در آینده
برنامه عملیاتی مدیریت شرایط اضطراری سیل
- نقش ستاد مدیریت بحران
- بررسی اطمینان از فرایند اجرایی شدن برنامه محلی مدیریت
- استفاده از طرح مدیریت محلی به عنوان ابزار آموزشی
گزینهها و راهکارهای مدیریت خطر پذیری سیلاب و تهیه طرح
- خصوصیات روشهای غیر سازهای
- روشهای مدیریت بحران در مقابل سیلاب
- روشهای سازهای مهار سیلاب