نشریه شماره ۳۲۷

امور فني معاونت سازمان مدیریت و برنامه ريزي، با استفاده از نظر كارشناسان مبادرت به تهيه نشريه شماره ۳۲۷ با عنوان دستورالعمل ساخت و اجرای بتن در کارگاه نموده است.

مراحل بتن‌ریزی نقش مهمی در کسب مقاومت بتن دارد. در صورتی که مصالح مناسب و استاندارد انتخاب نشود و مراحل اجرایی به طور مطلوب انجام نشود خواص و دوام مورد نظر حاصل نمی‌شود.

بتن‌ریزی و تراکم بتن، معمولاً توام و وابسته بوده و اغلب همزمان انجام می‌شود. اجرای صحیح این عملیات برای حصول اطمینان از مقاومت و دوام سازه بسیار حائز اهمیت است.

توزین و پیمانه کردن اجزای مخلوط

به طور كلي براي ساخت بتن در كارگا‎ه‌ها بايد از روش وزني استفاده شود. به عبارت ديگر براي پيمانه كردن اجزاي مخلوط بايد توسط ترازوي مناسب يا توسط مخلو‌ط كن‌هاي مجهز به دستگاه توزين، مقادير اجزاي بتن وزن شوند. اما تحت شرايط خاص می‌توان از روش حجمي براي انداز‌ه گيري اجزاي بتن نيز استفاده نمود. منظور از شرايط خاص، عدم دسترسی به تجهيزات مورد نياز براي توزين مصالح، حجم كم بتن و اهميت كم سازه است.

اختلاط بتن

بتن بايد به نحوي مخلوط شود، تا ظاهري يكنواخت داشته باشد و كليه مواد تشكیل دهنده آن به صورت همگن در مخلوط كن پخش شود. پس از مخلوط كردن بتن، تمام قسمت‌هاي مخلوط بايد داراي وزن مخصوص، درصد هوا، اسلامپ، سنگدانه و خمير سيمان يكسان بوده و مخلوط به دست آمده همگن و يكنواخت باشد.

مخلوط كردن بتن، معمولاً با وسايل مكانيكي انجام مي‌شود، اما بعضي از مواقع امكان دارد در كارهاي كم اهميت و كوچك، مخلوط كردن بتن به صورت دستي انجام گردد.

نمونه ‌برداری بتن

منظور از بتن تازه، بتني است كه عمل اختلاط اجزاي آن انجام شده ولي گيرش اوليه آن آغاز نشده است. در نمونه برداري از بتن تازه بايد به موارد زير توجه نمود.

جهت نمونه برداري از مخلوط كن‌ها، بايد ظرف نمونه برداري را به گونه‌اي جلو قسمت خروجي مخلوط كن قرار داد كه بتن به راحتي وارد ظرف شده و قسمتي از بتن يا دانه‌هاي آن به خارج ريخته نشود.
نمونه برداري از ماشين‌هاي حمل (تراك ميكسر) بايد طي ۴ مرحله متناوب انجام پذيرد به گونه‌اي كه طي هر مرحله، تقريباً به ميزان مساوي نمونه برداشته شود.
حجم نمونه بتني تهيه شده بايد حداقل پنج برابر حجم مورد نياز براي آزمونه‌ها باشد، در هر صورت نبايد از ۲۵ ليتر (حدوداً نصف يك فرغون) كمتر باشد.
در صورتي كه هدف از نمونه برداري تنها آزمون اسلامپ، تعيين درصد هواي بتن و يا تعيين وزن مخصوص بتن باشد، مي‌توان نمونه برداري را در يك مرحله و به ميزان كمتر از ۲۵ ليتر انجام داد.
نمونه تهيه شده قبل از انجام شدن هر آزموني بايد روي سطحي كه آب جذب نمي‌كند مجدداً مخلوط شده و سپس مورد آزمون قرار گيرد.
مدت زمان نمونه برداري تا زمان قالب گيري نبايد بيش از ۱۵ دقيقه باشد و در تمام اين مدت بايد بتن در مقابل از دست دادن آب، يا اضافه شدن آب، جداشدگي، وزش باد يا تابش مستقيم آفتاب و همچنين گرما و سرما محافظت شود.

كارايي بتن تازه

به طور كلي، كارايي مخلوط بتن را مي‌توان ميزان سهولت در مخلوط كردن‌، جابجايي، ريختن و تراكم بتن در محل نهايي خود، بدون جداشدگي و ايجاد غير يكنواختي بتن دانست. كارايي بتن به عوامل متعددي ارتباط دارد. از مهمترين پارامترهاي تأثيرگذار در كارايي بتن ميزان سيمان، دانه بندي و مقدار ماسه و همچنين مقدار آب مخلوط است.

به طور معمول افزايش مقدار سيمان، ماسه و آب باعث افزايش كارايي می‌شود. در حالي كه ممكن است در بعضي از موارد، بتن سفت‌تر شود‌. بايد توجه داشت كه افزايش مصالح مورد اشاره باعث غير اقتصادي شدن و در برخي موارد‌، كاهش دوام و عمر مفيد بتن مي‌شود. لذا در يك طرح مناسب بايد ضمن حصول كارايي مناسب، پارامترهاي مقاومت فشاري، دوام و اقتصاد را نيز تأمين نمود.

کنترل کیفی بتن تازه و سخت شده

بتن نيز مانند هر محصول ديگر بايد مورد بررسي قرار بگيرد. قبل از توليد بتن، كنترل اجزاي آن حايز اهميت است و در حين توليد و پس از آن نيز بايد اين كنترل‌ها ادامه يابد. كنترل‌ها در دو مرحله بر روي بتن خميري (بتن تازه) و بتن سخت شده‌اي كه از بتن خميري و تازه نمونه گيري شده، انجام مي‌شود.

كنترل كيفي بتن تازه و ضوابط پذيرش آن

بتن تازه معمولاً از نظر انطباق با طرح اختلاط (رواني، نسبت آب به سيمان، مقدار و دانه بندي سنگدانه، درصد حباب هواي بتن، عيار سيمان، وزن مخصوص) و يكنواختي پس از اختلاط و حمل، مورد بررسي و كنترل قرار مي‌گيرد.

براي كنترل كيفي بتن تازه، علاوه بر بررسي چشمي و نظري آن در طول ساخت و كنترل يكنواختي، رواني و دانه بندي، لازم است هر روز حداقل يك بار و يا در صورت بروز تغييراتي كه به صورت نظري مشهود است به دفعات متعدد طبق دستورالعمل‌هاي استاندارد از بتن نمونه برداري شود.

يكي از مهمترين كنترل‌هاي بتن تازه، كنترل كارايي و رواني آن است. رواني بتن معمولاً با آزمايش اسلامپ مورد بررسي قرار مي‌گيرد. اين كار، در هنگام تهيه نمونه‌هاي بتن سخت شده و به دفعات انجام می‌شود.

كنترل كيفي بتن سخت شده و ضوابط پذيرش آن

معمولاً بتن سخت شده، از نظر مقاومتي مورد آزمايش قرار مي‌گيرد. مقاومت فشاري نمونه‌هاي عمل آمده در شرايط استاندارد آزمايشگاهي با مقاومت مشخصه بتن پروژه مورد نظر مقايسه مي‌شود. براي انجام اين كار، لازم است ضوابطي براي نمونه‌گيري، آزمايش و در نهايت پذيرش بتن‌ها ارئه شود. در غير اين صورت بايد از استانداردهاي ايران يا ديگر استانداردهاي معتبر استفاده شود.

فهرست مطالب نشریه شماره ۳۲۷

نشريه شماره ۳۲۷ با عنوان دستورالعمل ساخت و اجرای بتن در کارگاه شامل هفده فصل و ۳۲۷ صفحه است. انبارکردن مصالح در کارگاه، توزين و پيمانه كردن اجزاي مخلوط‌، اختلاط بتن، بررسي وضعيت ظاهري و اندازه‌گیری، انتقال بتن، مصالح در كارگاه، كنترل‌ها و آماده سازي قبل از بتن ريزي، عمليات بتن ريزي، متراكم کردن بتن، پرداخت سطح بتن، درز انقباض (جمع شدگي)، درز ساخت (اجرايي)، عمل آوري بتن، بتن ريزي در هواي گرم، بتن ريزي در هواي سرد، قالب بندي، ميلگردگذاري، کنترل كيفي بتن تازه و سخت شده فصل‌هاي مختلف نشريه را تشكيل مي‌دهند.