مطالب کاربردی ساختمان

مطابق ضوابط و مقررات عمومی ساختمان، طراحی و اجرای ساختمان‌ها باید به صورتی باشد که به منظر خیابان، محله و مظاهر فرهنگی، طبیعی و ویژگی‌های ارزشمند محیط لطمه نزند. طراحی ساختمان باید به گونه‌ای باشد که فرم، مقیاس، مصالح، رنگ و تناسبات حجم آن با محیط اطراف هماهنگ باشد.

فراورده‌های ساختمانی نباید اثر زیان بخشی بر سلامتی کارگران، ساکنان و استفاده کنندگان آتی ساختمان‌های مجاور و عابران داشته باشد. مصالح ساختمانی از این لحاظ باید استاندارد باشند. ملاک دیگر برای فراورده‌های ساختمانی عمر و دوام است. علاوه بر آن، این مصالح نباید به محیط زیست آسیب برسانند. این مصالح باید مورد تایید موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و سایر نهادهای مسئول قرار گیرند.

بتن مگر‌

برای بدست آوردن سطح صاف و محکم در حدود ۱۰۰ سانتی متر بتن مگر می‌ریزند.

دیوار زیرزمین‌

هر قسمت از ساختمان که پایین‌تر از سطح زمین ساخته شود اصطلاحاً به آن زیرزمین گفته می‌شود. معمولاً قسمت‌های ساختمان که دارای اهمیت کمتری است در زیرزمین ساخته می‌شود مانند انبارها‌، پارکینگ‌ها و موتورخانه‌ها. نظر به اینکه دیوارهای خارجی و جانبی زیرزمین با خاک در تماس است اگر در موقع ساختن رعایت اصول فنی در آن به عمل نیاید همیشه رطوبت به داخل زیرزمین نفوذ نموده و ایجاد مزاحمت می‌نماید. روی این اصل در موقع ساختن دیوار زیرزمین یک لایه قیرگونی بین لایه‌های ان به کار می‌بند. تا مانع نفوذ رطوبت به داخل زیرزمین شود.

طریقه انداختن قیرگونی بدین ترتیب است که اول یک دیوار محافظ در حدود ۱۰ الی ۲۰ سانتی متر کار می‌کنند و بعد روی آن سیمان کاری کرده با ماسه و سیمان و بعد دو لایه قیر و یک لایه گونی به پلاستر می‌چسبانند. و بعد دیوار اصلی را شروع می‌کنند تا مانعی در برابر رطوبت قرار گیرد.

هشت گیر‌

چنانچه چیدن کلیه قسمت‌های یک دیوار با هم دیگر ممکن نباشد، بهتر است آن را با سطح شیب داری چید، تا با دیوارهای بعدی قفل بست شده و به صورت یکپارچه در بیاید‌. به این طریق دیوار چینی لاریز گفته می‌شود‌. ممکن است برای قفل بست کردن دیوارها از هشتگیر هم استفاده نمود. بدین ترتیب یک رگ در میان تقریبا قدری کمتر از یک هشتم طول آجر را به صورت زبانه از انتهای دیوار بیرون کار میگذارند و دیوار بعدی را به آن قفل بست می‌کنند‌. چون در هنگام چیدن قسمت دوم دیوار ملات بین دو قسمت را کاملاً پر نمی‌نماید و بین دو قسمت دیوار همیشه یک درز بوده و هنگام نشست‌های طبیعی ساختمان در این قسمت‌ها ترک‌هایی بر می‌دارد. بهتر است حتی الامکان از لاریز برای قفل بست کردن استفاده کنید.

‌ملات‌

ملات ماده چسبنده‌ای است که بین دو قشر از مصالح ساختمان قرار گرفته آن دو قشر را به خود می‌چسباند. ملات یکی از مهمترین مصالح مصرفی در ساختمان است که در همه جای ساختمان به شکل‌های مختلف مصرف می‌شود به همین دلیل باید در انتخاب ملات و عیار مواد تشکیل دهنده آن دقت کافی به عمل آورد.

خواص ملات

1. ملات باید دارای خاصیت چسبندگی باشد.
2. از نظر تحمل بار قدرت ملات باید حداقل مساوی مصالح باشد که در بین آنها قرار می‌گیرد زیرا در غیر این صورت ارزش مقاومت مصالح مصرفی را پائین می‌آورد‌.
3. ملات باید به صورت ارزان و فراوان در دسترس باشد‌.
4. ملات باید خاصیت شکل پذیری داشته و به خوبی روی دیوار پهن شده و سطح صافی ایجاد نماید‌.

سقف‌

در ساختمان‌های آجری همه نوع سقف می‌توان به کاربرد مانند سقف‌های تیرچه بلوک، طاق ضربی، پیش ساخته و غیره. ‌طاق ضربی معمولاً در بین تیرآهن‌های پوشش سقف انجام میشود. در بعضی از شهرستانهای ایران مانند یزد طاق ضربی را با خیز بلند در حدود نیم دایره روی دهانه‌هایی تا حدود ۶ متر هم اجرا میکنند.

برای اجرای طاق ضربی، روی دهانه‌های اطاق را با فاصله‌های تقریباً ۱ متر به ۱ متر تیر آهن مناسب که نمره آن با توجه دهانه اطاق بوسیله محاسبه تعیین شده، قرار می‌دهند و آنگاه بین آن را بوسیله آجرهای فشاری با ملات گج و خاک پر می‌نمایند. باید توجه نمود که آجر طاق ضربی نباید کاملاً زنجاب شده باشد فقط باید آجر آب ندیده را قبل از مصرف بلافاصله در آب فرو برد و بیرون آورد تا اجرا شود. برای اطمینان از مقاومت طاق بعد از اتمام کار روی آن را بوسیله دوغابی از گچ می‌پوشانند تا کلیه محافظ اطاق را که احتمالاً خالی مانده است، پر نموده و جسم تو پر و یکپارچه‌ای ایجاد می‌نمایند‌. بهتر است در فصل بارندگی از اجرای این این قسمت خوداری کرده و در غیر این صورت چنانچه بعد از اجرای طاق ضربی و قبل از اجرای پوشش‌های دیگران اگر باران ببارد آب باران روی سقف می‌ماند و موجب فاسد شدن گچ گشته و ایجاد خسارت می‌نماید‌.

خیز طاق ضربی باید حداقل در حدود ۲ سانتی متر باشد اگر کمتر از ۲ سانتی متر باشد به واسطه تخت بودن طاق ممکن است در اثرهایی که از بالا به آن وارد می‌شود فرو ریزد و اگر بیشتر از ۲ سا‌نتیمتر باشد به علت آنکه مجبور هستیم از زیر سطح صافی داشته باشیم ناچارا باید خیز آن را زیر با گچ و خاک پر نموده و در این صورت طاق‌ها سنگین‌تر خواهد شد. در موقع اجرا معمولاً چند دهانه را با هم می‌زنند زیرا هر طاق به آهن‌های کناری خود ضربه وارد می‌کند و در حقیقت با آن لگد می‌زند وآن را به سمت متمایل کرده و خود در اثر گشاد شدن جا فرو می‌ریزد. بدین لحاظ چند دهانه را با هم شروع می‌کنند تا فشار‌های جانبی طاق‌ها یکدیگر را خنثی کنند وآخرین تیرآهن را به تیرآهن ما قبل آخر به وسیله میلگرد جوش می‌دهند تا از کنار رفتن آخری جلوگیری شود و یا میلگرد را دو سر رزوه کرده و با مهره دهنه‌ها را به همدیگر وصل می‌کنند که به این میل گردها در اصطلاح میل مهار می‌گویند و قطر این میل مهارها با محاسبه تعیین می‌شوند ولی برای دهانه یک متر میلگرد ۱۰ الی ۱۲ کافی است. و در ساختمان‌های آجری که سقف آن با تیر آهن طاق ضربی می‌کنند، برای اینکه با شاه تیرها بر روی سطح بیشتری از دیوار وارد شود (‌فشار نسبت معکوس با سطح دارد‌) زیر سر این تیر آهن قطعه بتنی به اندازه ۶۰ سانتی متر می‌سازند و بر داخل آن صفحه فلزی قرار می‌دهند و تیر را بر ‌پهنای دیوار و ضخامت ۳۰ الی ۴۰ سانتی متر ‌‌جوش می‌زنند که به این بالشتک گویند.

شمشه گیری

پس از دیوار چینی با توجه به اینکه دیوارهای داخلی را بصورت گری می‌چینند و دقت این نوع دیوار از لحاظ شاقول بودن و تراز بودن زیاد نیست، بوسیله شمشه گیری دیوار را در یک سطح قرار و یا به اصطلاح کارگری، دیوار را در یک باد قرار می‌دهند. بدین گونه است که ابتدا با چشم، بلندترین نقطه دیوار را معین می‌کنند و با گچ ماسه نقطه صافی را در آن ایجاد می‌کنند و بعد از این نقطه را با شاقول به پائین منتقل کرده و سطح کوچکی نیز هم باد آن با گچ و خاک پائین دیوار ایجاد می‌نمایند و آنگاه در نقطه دیگر دیوار نقطهگیری را عین اولی قرار می‌دهند. حال سه نقطه داریم و طبق اصول هندسی بر آن می‌توان سطحی داد و حال بوسیله ریسمان بین دو نقطه می‌کشند و به فاصله یک متر به یک متر زیر ریسمان نقاطی با گچ و خاک و ماسه ایجاد کرده بطوری که کلیه این نقاط هم با‌د ریسمان باشند بعد به وسیله شاقول این نقاط را به پائین دیوار منتقل‌ و بعد شمشه صافی را انتخاب کرده و به دو نقطه هم سطح و در امتداد یک شاقول متکی می‌نمایند. با گچ و خاک پشت آن را پر می‌کنند. این عمل را هر یک متر به یک متر انجام می‌دهند، به این کار در اصطلاح شمشه گیری گویند و بعد از شمشه گیری گچ و خاک اطاق را تکمیل کرده و بعد سفید کاری می‌کنند‌. در مورد سیمان کاری هم همین کار را انجام می‌دهند ولی در سیمانکاری بجای گچ از ملات ماسه و سیمان استفاده می‌کنند‌ .

سنگ قرنیز‌

با توجه به اینکه گچ در مقابل رطوبت مقاوم نبوده و به سرعت فاسد می‌شود برای جلوگیری از رسیدن رطوبت به دیوار، گچ کاری شده در موقع شستن، کف دور اتاق‌ها را به ارتفاع ۱۰ سانتی متر یک رگ سنگ پلاک کار می‌گذارند که به آن اصطلاحاً قرنیز می‌گویند. برای قرنیز می‌توان از سنگ‌های مختلفی مانند سنگ تراورین یا سنگ مرمر و غیره استفاده نمود. بهتر است در موقع اجرا، سنگ با سطح گچ دیوار هم سطح باشد زیرا اگرجلوتر از گچ کاری دیوار نصب شود به علت پیش آمدگی آن همیشه جای گرد و خاک خواهد بود و اگر عقب‌تر از گچ کاری نصب می‌شود، در نتیجه گچ، لبه تیزی پیدا خواهد کرد. در اثر مرور زمان لب پریده شده و منظره زشتی پیدا خواهد نمود و بهتر است از نظر زیبایی در محل برخورد سنگ قرنیز و گچ و خاک فرورفتگی کوچکی که به آن در اصطلاح چفت گویند درگچ ایجاد نمود‌. سنگ قرنیز را با ریسمان کار می‌گذارند.

کف سازی نهایی

نوسازی در آن قسمت از ساختمان اجرا می‌شود که سطح مفید سالن‌ها و اتاق‌ها و سرویس‌ها و انبارها و غیره تشکیل می‌دهد. با توجه به محل استفاده کف سازی انواع مختلف دارد. مخصوصاً برای آخرین قشرکف سازی واحدهای مسکونی، انواع مصالح لوکس و تزئینی موجود است از قبیل انواع‌ موزاییک یا سنگ‌ یا کاشی‌های لعابی‌ یا انواع پارکت‌ یاکفپوش‌های دیگر.

سرویس‌ها‌

• حمام
• توالت
• روشویی
• آشپزخانه
• دستشویی

قسمت‌های فوق که از مهمترین مکان‌های ساختمان است. از لحاظ اجرای ساختمانی مخصوصاً در مورد قیر گونی دارای یک نوع دتییل هستند. فقط ممکن است از لحاظ‌ تاسیسات‌ یا نوع لوله کشی با هم متفاوت باشند.

لایه‌های کف سرویس‌ها از پایین به بالا بعد از طاق ضربی به شرح زیر است.

• بتن سبک برای شیب بندی
• یک لایه ماسه و سیمان
• قیرگونی
• فرش کف

بتن سبک برای شیب بندی

چنانچه در کف سرویس‌ها کف شور کار گذاشته شود حتماً باید تمام قسمت‌های کف، شیب ملایمی به طرف کف شور داشته باشند. نصب کفشو در حمام‌ها لازم است ولی درآشپزخانه‌ها یا قفسه‌های لوکس و مدرن قفسه بندی می‌شوند چندان آبریزی در کف نداریم، احتیاج به کفشور نیست. اگر هم باشد برای احتیاط مسئله‌ای نیست و در کف محل دستشویی‌ها توالت آبی را که در کف ریخته می‌شود. می‌توان دستی زمین شور خشک کرد.

ماسه سیمان برای زیر قیرگونی‌

همیشه یک قشر ماسه و سیمان برای زیر قیرگونی انجام می‌شود این لایه و لایه قیرگونی افقی و عمودی برای تمام سرویس‌ها لازم است.

قیرگونی

قیرگونی سرویس‌ها بهتر است در دو مرحله انجام شود. مرحله اول دیوارها و مرحله دوم چون معمولاً کاشیکاری سرویس‌ها را قبل از فرش کف انجام می‌دهند و اگر قیرگونی کف نیز همزمان با دیوارها انجام دهیم هنگام کاشیکاری به آن آسیب می‌رسد و خسارات وارد می‌کند و برای جلوگیری از دو باره کاری بهتر است ابتدا دیوارها را قیرگونی نموده و حداقل ۱۰ سانتی متر بر روی کف خوابیده شود و بعد از اجرای کاشی کاری و بلافاصله قبل از فرش کف نسبت به قیرگونی کف اقدام نموده و فوراً کف را شروع می‌نمائیم. بهتر است قیرگونی کف سرویس‌ها در دو لایه گونی و و سه لایه قیر انجام شود و پس از اجرا حتماً بوسیله آب بستن در محل از غیر قابل نفوذ بودنآن مطمئن شویم باید توجه داشت که در کاشیکاری دیوارها چون ماسه و سیمان به قیرگونی خوب نمی‌چسبد و بعد از خشک شدن این دو لایه بصورت دو جسم جدا از هم کار می‌کنند و در اثر کوچکترین ضربه لایه رویی فرو می‌ریزد. برای جلوگیری از این موضوع چنانچه قیرگونی را تا ارتفاع ۳۰ سانتیمتر بالاتر از دوش می‌برند بر روی آن یک لایه تور سیمی می‌کشند که ملات پشت کاشی لعابی به آن بچسبد و معمولاً تورسیمی را با میخ به دیوار متصل می‌نمایند.

فرش کف‌

اگر کف سرویس دارای شیب باشد یعنی اگر در کف، کف شور کارگذاشته شود، محل سرویس را باید با کفپوش‌هایی که ابعاد آن کوچکتر  باشد فرش نمائید. این ابعاد بستگی به بزرگی و کوچکی سرویس دارد زیرا با قطعات بزرگ مثل ۳۰×۳۰ نمی‌توان شیب‌های لازم را در مکان‌های کوچک اجرا نمود، ولی اگر شیب نداشته باشد با هر سایزی می‌توان کف را اجرا کرد.