نشریه شماره ۳۲۷
امور فنی معاونت سازمان مدیریت و برنامه ریزی، با استفاده از نظر کارشناسان مبادرت به تهیه نشریه شماره ۳۲۷ با عنوان دستورالعمل ساخت و اجرای بتن در کارگاه نموده است.
مراحل بتنریزی نقش مهمی در کسب مقاومت بتن دارد. در صورتی که مصالح مناسب و استاندارد انتخاب نشود و مراحل اجرایی به طور مطلوب انجام نشود خواص و دوام مورد نظر حاصل نمیشود.
بتنریزی و تراکم بتن، معمولاً توام و وابسته بوده و اغلب همزمان انجام میشود. اجرای صحیح این عملیات برای حصول اطمینان از مقاومت و دوام سازه بسیار حائز اهمیت است.
توزین و پیمانه کردن اجزای مخلوط
به طور کلی برای ساخت بتن در کارگاهها باید از روش وزنی استفاده شود. به عبارت دیگر برای پیمانه کردن اجزای مخلوط باید توسط ترازوی مناسب یا توسط مخلوط کنهای مجهز به دستگاه توزین، مقادیر اجزای بتن وزن شوند. اما تحت شرایط خاص میتوان از روش حجمی برای اندازه گیری اجزای بتن نیز استفاده نمود. منظور از شرایط خاص، عدم دسترسی به تجهیزات مورد نیاز برای توزین مصالح، حجم کم بتن و اهمیت کم سازه است.
اختلاط بتن
بتن باید به نحوی مخلوط شود، تا ظاهری یکنواخت داشته باشد و کلیه مواد تشکیل دهنده آن به صورت همگن در مخلوط کن پخش شود. پس از مخلوط کردن بتن، تمام قسمتهای مخلوط باید دارای وزن مخصوص، درصد هوا، اسلامپ، سنگدانه و خمیر سیمان یکسان بوده و مخلوط به دست آمده همگن و یکنواخت باشد.
مخلوط کردن بتن، معمولاً با وسایل مکانیکی انجام میشود، اما بعضی از مواقع امکان دارد در کارهای کم اهمیت و کوچک، مخلوط کردن بتن به صورت دستی انجام گردد.
نمونه برداری بتن
منظور از بتن تازه، بتنی است که عمل اختلاط اجزای آن انجام شده ولی گیرش اولیه آن آغاز نشده است. در نمونه برداری از بتن تازه باید به موارد زیر توجه نمود.
- جهت نمونه برداری از مخلوط کنها، باید ظرف نمونه برداری را به گونهای جلو قسمت خروجی مخلوط کن قرار داد که بتن به راحتی وارد ظرف شده و قسمتی از بتن یا دانههای آن به خارج ریخته نشود.
- نمونه برداری از ماشینهای حمل (تراک میکسر) باید طی ۴ مرحله متناوب انجام پذیرد به گونهای که طی هر مرحله، تقریباً به میزان مساوی نمونه برداشته شود.
- حجم نمونه بتنی تهیه شده باید حداقل پنج برابر حجم مورد نیاز برای آزمونهها باشد، در هر صورت نباید از ۲۵ لیتر (حدوداً نصف یک فرغون) کمتر باشد.
- در صورتی که هدف از نمونه برداری تنها آزمون اسلامپ، تعیین درصد هوای بتن و یا تعیین وزن مخصوص بتن باشد، میتوان نمونه برداری را در یک مرحله و به میزان کمتر از ۲۵ لیتر انجام داد.
- نمونه تهیه شده قبل از انجام شدن هر آزمونی باید روی سطحی که آب جذب نمیکند مجدداً مخلوط شده و سپس مورد آزمون قرار گیرد.
- مدت زمان نمونه برداری تا زمان قالب گیری نباید بیش از ۱۵ دقیقه باشد و در تمام این مدت باید بتن در مقابل از دست دادن آب، یا اضافه شدن آب، جداشدگی، وزش باد یا تابش مستقیم آفتاب و همچنین گرما و سرما محافظت شود.
کارایی بتن تازه
به طور کلی، کارایی مخلوط بتن را میتوان میزان سهولت در مخلوط کردن، جابجایی، ریختن و تراکم بتن در محل نهایی خود، بدون جداشدگی و ایجاد غیر یکنواختی بتن دانست. کارایی بتن به عوامل متعددی ارتباط دارد. از مهمترین پارامترهای تأثیرگذار در کارایی بتن میزان سیمان، دانه بندی و مقدار ماسه و همچنین مقدار آب مخلوط است.
به طور معمول افزایش مقدار سیمان، ماسه و آب باعث افزایش کارایی میشود. در حالی که ممکن است در بعضی از موارد، بتن سفتتر شود. باید توجه داشت که افزایش مصالح مورد اشاره باعث غیر اقتصادی شدن و در برخی موارد، کاهش دوام و عمر مفید بتن میشود. لذا در یک طرح مناسب باید ضمن حصول کارایی مناسب، پارامترهای مقاومت فشاری، دوام و اقتصاد را نیز تأمین نمود.
کنترل کیفی بتن تازه و سخت شده
بتن نیز مانند هر محصول دیگر باید مورد بررسی قرار بگیرد. قبل از تولید بتن، کنترل اجزای آن حایز اهمیت است و در حین تولید و پس از آن نیز باید این کنترلها ادامه یابد. کنترلها در دو مرحله بر روی بتن خمیری (بتن تازه) و بتن سخت شدهای که از بتن خمیری و تازه نمونه گیری شده، انجام میشود.
کنترل کیفی بتن تازه و ضوابط پذیرش آن
بتن تازه معمولاً از نظر انطباق با طرح اختلاط (روانی، نسبت آب به سیمان، مقدار و دانه بندی سنگدانه، درصد حباب هوای بتن، عیار سیمان، وزن مخصوص) و یکنواختی پس از اختلاط و حمل، مورد بررسی و کنترل قرار میگیرد.
برای کنترل کیفی بتن تازه، علاوه بر بررسی چشمی و نظری آن در طول ساخت و کنترل یکنواختی، روانی و دانه بندی، لازم است هر روز حداقل یک بار و یا در صورت بروز تغییراتی که به صورت نظری مشهود است به دفعات متعدد طبق دستورالعملهای استاندارد از بتن نمونه برداری شود.
یکی از مهمترین کنترلهای بتن تازه، کنترل کارایی و روانی آن است. روانی بتن معمولاً با آزمایش اسلامپ مورد بررسی قرار میگیرد. این کار، در هنگام تهیه نمونههای بتن سخت شده و به دفعات انجام میشود.
کنترل کیفی بتن سخت شده و ضوابط پذیرش آن
معمولاً بتن سخت شده، از نظر مقاومتی مورد آزمایش قرار میگیرد. مقاومت فشاری نمونههای عمل آمده در شرایط استاندارد آزمایشگاهی با مقاومت مشخصه بتن پروژه مورد نظر مقایسه میشود. برای انجام این کار، لازم است ضوابطی برای نمونهگیری، آزمایش و در نهایت پذیرش بتنها ارئه شود. در غیر این صورت باید از استانداردهای ایران یا دیگر استانداردهای معتبر استفاده شود.
فهرست مطالب نشریه شماره ۳۲۷
نشریه شماره ۳۲۷ با عنوان دستورالعمل ساخت و اجرای بتن در کارگاه شامل هفده فصل و ۳۲۷ صفحه است. انبارکردن مصالح در کارگاه، توزین و پیمانه کردن اجزای مخلوط، اختلاط بتن، بررسی وضعیت ظاهری و اندازهگیری، انتقال بتن، مصالح در کارگاه، کنترلها و آماده سازی قبل از بتن ریزی، عملیات بتن ریزی، متراکم کردن بتن، پرداخت سطح بتن، درز انقباض (جمع شدگی)، درز ساخت (اجرایی)، عمل آوری بتن، بتن ریزی در هوای گرم، بتن ریزی در هوای سرد، قالب بندی، میلگردگذاری، کنترل کیفی بتن تازه و سخت شده فصلهای مختلف نشریه را تشکیل میدهند.
انبارکردن مصالح در کارگاه
- انبارکردن سیمان
- کنترل سنگدانهها قبل از انبارکردن
- انبارکردن سنگدانهها
توزین و پیمانه کردن اجزای مخلوط
- تجهیزات مورد نیاز برای روش حجمی
- اثر رطوبت سنگدانهها در وزن آب مخلوط
- اثر رطوبت سنگدانه در حجم آن
- دستورالعمل برای پیمانه کردن حجمی مصالح
اختلاط بتن
- اختلاط دستی
- مخلوط کنهای مکانیکی
- اصول به کارگیری مخلوط کنها
بررسی وضعیت ظاهری و اندازهگیری
- اصول نمونه برداری
- کارایی بتن تازه
- طبقه بندی روانی و میزان اسلامپ
انتقال بتن
- استانبولی و زنبه
- دامپر (فرغون موتوری)
- دلو یا جام
- شوت سقوطی
کنترلها و آماده سازی قبل از بتن ریزی
- کنترلها و آماده سازی قبل از بتن ریزی
عملیات بتن ریزی
- تمهیدات کلی در بتن ریزی
- بتن ریزی دالها
متراکم کردن بتن
- تراکم دستی
- تراکم مکانیکی (لرزانندهها)
پرداخت سطح بتن
- شمشه با ترازکردن
- تخته ماله کشی یا تخته ماله دسته بلند و کوتاه
- توقف در عملیات پرداخت
درز انقباض (جمع شدگی)
- درز انقباض (جمع شدگی)
درز ساخت(اجرایی)
- آماده سازی درز ساخت
- موقعیت درز ساخت
- ظاهر درز ساخت
عمل آوری بتن
- عمل آوری با آب
- عمل آوری عایقی
- عمل آوردن بتن به وسیله قالبها
بتن ریزی در هوای سرد
- دمای بتن در هوای سرد
- تعیین دمای بتن
- ماده افزودنی حباب ساز
- ماده افزودنی زودگیرکننده
- مخلوط کردن و انتقال بتن
- بتن ریزی
بتن ریزی در هوای گرم
- جمع شدگی خمیری
- مصالح مصرفی
- تخمین دمای بتن
- کنترل دمای بتن پس از بتن ریزی
قالب بندی
- مصالح مورد استفاده در ساخت قالب
- زمان قالب برداری
میلگردگذاری
- نوع و مشخصات میلگردهای مصرفی در بتن
- حمل و انبارکردن میلگردها
- بریدن و خم کردن میلگردها
- جاگذاری و بستن میلگردها
کنترل کیفی بتن تازه و سخت شده
- کنترل کیفی بتن تازه و ضوابط پذیرش آن
- کنترل کیفی بتن سخت شده و ضوابط پذیرش آن
- ضوابط نمونه برداری