گچ
گچ ساختمانى از پختن و آسیاب کردن سنگ گچ به دست مىآید. سنگ گچ کانى کلسیم دارى (کلسیم سولفات آب دار) است که در طبیعت، به وفور و تقریباً در تمام نقاط ایران یافت مىشود. سنگ گچ از سنگهاى رسوبى با درجهى سختى ۲ است که به دلیل میل ترکیبى شدید به طور خالص یافت نمىشود و بیشتر به صورت مخلوط با آهک و خاک رس یا ترکیب با کربن یا اکسیدهاى آهن یافت مىشود. سنگ گچهاى خالص سفید رنگاند.
گچ و خاک
خاک رس را الک کرده و با گچ مخلوط مینمایند. نسبت این مخلوط در اصطلاح بنایی به قدرت گچ و یا زود گیری آن بستگی دارد. هر قدر گچ زودگیرتر باشد به خاک بیشتری نیاز دارد و معمولاً نسبت تقریبی این مخلوط پنجاه درصد است. پس از مخلوط نمودن گچ و خاک، در ظرفهای کوچکی که به آن استامبولی میگویند قدری آب ریخته و آنگاه این مخلوط را روی آب میپاشند تا بدین وسیله کلیه دانههای گچ در تماس با آب باشد. آنگاه آن را مخلوط کرده تا به صورت خمیری یکنواخت در آید و بعد فاصلهی بین شمشه گیری را که قبلاً توضیح داده شده به وسیله آن پر مینمایند. علت مصرف خاک در گچ و خاک این است که هم ملات ارزانتر تمام میشود و هم ملات دیرگیرتری بدست میدهد و پلاستیک تراز ملات گچ است.
کشته کشی
به علت زود گیر بودن گچ نمیتوان سطح آن را پرداختی و صاف نمود. بدین علت بعد از سفید کاری و قبل از آنکه ملات گچ خشک شود روی آن را یک ورقه کشته به ضخامت چند دهم میلیمتر میکشند و با ماله خوب پرداخت میکنند تا سطحی کاملاً صاف و آماده نقاشی به دست آید. کشته ملات گچی است که دیگر سخت نمیشود (خشک شدن با سخت شدن اشتباه نشود) و آن را بدین طریق تهیه مینمایند که ابتدا پودر گچ را از الک بسیار ریزی گذرانیده و آنگاه آن را مانند تهیه ملات گچ معمولی توی آب میپاشند و بوسیله هم زدن ملات با دست مانع سخت شدن آن میشوند و عمل همزدن آن تا ۱۰ الی ۱۵ دقیقه ادامه داده تا گچ حداکثر ازدیاد حجم خود را بدست آورد. این ملات کاملاً یکنواخت بوده و هرگز سخت نمیشود بلکه در اثر تبخیر سطحی خشک میشود. گچ ساختمانی به رنگ سفید بوده و روی آن را میتوان نقاشی نمود. بوسیله گچ روی دیوار و سقف ساختمان گل و بته و نقشهای زیبای دیگری میسازند که به این هنر به طور کلی گچ بری میگویند.