نشریه شماره ۱۹۰
اهمیت رودخانه در رشد و توسعه ملی و به تبع آن ضرورتت ساماندهی و بهرهبرداری بهینه آن از یک سو و توجه به اهداف طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور از سوی دیگر، ضرورت تهیه و تدوین نشریه شماره ۱۹۰ (استانداردها، معیارها و ضوابط مطالعاتی، طراحی و اجرایی مورد نیاز) را ایجاب میکرد. این امر به طور طبیعی و طبق روال طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب از تهیه فهرست خدمات مورد نیاز مراحل مختلف مطالعات آغاز میشود.
طبق تعاریف و ضوابط موجود در طرحهای مهندسی آب، خدمات مهندسی مورد نیاز برای مطالعات و طراحی با توجه به نیازها باید در سه مرحله شناسایی، توجیهی و طراحی تفصیلی انجام شود. در طرح تهیه استانداردهای مهندسی آب کشور نیز فهرست خدمات و سایر ضوابط مرتبط در طرحهای منابع آب در رشتههای مختلف بر همان اساس تهیه و تدوین شده است. با وجود این، تنوع کمی و کیفی طرحهای مهندسی رودخانه به گونهای است که امکان سازگاری نیازهای خدماتی طرح با مراحل بالا و در نیتجه فهرست خدمات آنها در پارهای از موارد مقدور نیست یا حداقل مواجه با مشکلاتی در تعیین دامنه خدمات و زمان مطالعات و طراحی میشود. برای سازگاری چنین مواردی که در برخی از طرحهای مهندسی رودخانه ضرورت داشته و نیاز به تدیون تعاریف و ضوابط ویژهای دارد. تعاریف تکمیلی و حدود خدمات مورد نیاز ارائه شده است. بدین سبب در طرحهای مهندسی رودخانه، برخی مطالعات یا اقدامات در قالب پروژههای اضطراری انجام میگیرد.
دامنه خدمات نشریه شماره ۱۹۰
با تعریفی که از پروژههای اضطراری و ویژگیهای آنها به عمل آمد، تهیه فهرست خدمات تیپ برای چنین پروژههایی میسر نیست، از این رو در اینجا به به دامنه خدمات یا به عبارت دیگر عناوین خدمات اکتفا شده است. بدون شک شرح خدمات برای هر پروژه با توجه به نیازهای آن و با بهرهگیری از دامنه خدماتی که در نشریه شماره ۱۹۰ آمده و فهرست خدمات مراحل شناسایی، توجیهی و طراحی تفصیلی تهیه خواهد شد.
پروژههای مقطعی
در این موارد بنا به ضرورت از جمله محدودیت زمانی، تمامی نیازهای مطالعاتی و طراحی باید به صورت ادغام شده و در یک مرحله به انجام برسد. بهرهگیری از اطلاعات و مطالعات موجود، تجارب کارشناسی، بازدیدهای صحرایی و بالاخره تهیه طرح بر پایه کمترین خدمات جنبی (آزمایش و نقشهبرداری) و سیل طراحی کوتاه مدت متناسب با موضوع طرح، اساس کار را تشکیل میدهد
فهرست مطالب نشریه شماره ۱۹۰
این فهرست خدمات عمدتاً با توجه به اهمیت، وضعیت بهرهبرداری، امکانات، ظرفیتها، مسائل و مشکلات رودخانههای کشورمان و ضمن رعایت ملاحظات عمومی مهندسی رودخانه در حالت کلی تهیه و تدوین شده است. توجه به این نکته ضروری است که بر حسب تعاریف موجود از فهرست خدمات،باید سایر شرح خدمات مورد نیاز مطالعات مهندسی رودخانه با استفاده از این فهرست خدمات و با توجه به ویژگیهای هر طرح تهیه و تنظیم شود. از طرف دیگر با توجه به اینکه تنوع اهداف و موضوعاتت طرحهای مهندسی رودخانه از یک پروژه حفاظت موضعی در یک نقطه تا ساماندهی مجموعه سیستمم یک رودخانه یا برنامه ریزی بهرهبرداری از آن متفاوت است، طبیعی است که به تبع آن، اهمیت و وزن هر بخش شرح خدمات از طرحی به طرح دیگر نیز متفاوت باشد.
برنامهریزی انجام دادن کار
- بازدید و بررسیهای صحرایی
- جمع آوری آمار، اطلاعات و نقشهها
مطالعات پایه
- موقعیت جغرافیایی و و ضعیت فیزیوگرافی
- هواشناسی
- زمین شناسی و زمین ریخت شناسی
- ریخت شناسی رودخانه
- مشخصههای عمومی خاک و پوشش گیاهی اراضی حاشیه رودخانه
- هیدرولیک جریان رودخانه
- فرسایش و رسوب
- سیلاب و آثار آن
- کیفیت آب
- آثار زیست محیطی
- اجتماعی و اقتصادی
مطالعات پایه و تلفیق و ترکیب نتایج
- جمع بندی مطالعات پایه و تلفیق و ترکیب نتایج
- نتیجه گیری و ارائه راهحلهای مناسب
- تهیه و تدوین گزارش نهایی
تعاریف و حدود خدمات مربوط به پروژههای اضطراری
نکته قابل توجه دیگر در خصوص فهرست خدمات حاضر، مربوط میشود، ضمیمهای با عنوان پروژههای اضطراری که بخش پایانی نشریه شماره ۱۹۰ رادر بر میگیرد. به هنگام انجام دادن مطالعات در برخی از طرحها شرایطی پیش میآید که نیازهای خدماتی آنها با مراحل متعارف مطالعات و در نیتجه فهرست خدمات آنها سازگار نیست و مواجه با مشکلاتی میشود. لذا در طرحهای مهندسی رودخانه یک مرحله جانبی یا واسطهای با عنوان پروژههای اضطراری پیش بینی شده و حدود خدمات مورد نیاز آنها در پیوست فهرست خدمات آمده است تا در صورت ضرورت در این مرحله از مطالعات نیز مورد توجه قرار گیرد.