نشریه شماره ۶۴۱
سازمان بنادر و دریانوردی، به عنوان ارگانی در ارتباط تنگاتنگ با جامعه مهندسین مشاور این حوزه قرار گرفته و مسئولیت اعطای مجوز به این بخش را نیز در اختیار دارد. با توجه به اقدامات لازم در زمستان ۱۳۸۷، نشریه شماره ۶۴۱ با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی تنظیم شد. هدف سازمان بنادر و دریانوردی با توجه به رسالت خود و با الهام گرفتن از عنوان سازمان، تهیه و تدوین ضوابط و دستورالعملهای طراحی در قالب یک دستورالعمل واحد در کلیه زمینهها و موارد مرتبط با مجتمعهای بندری و تجهیزات آنها بوده است. البته چون مجتمعهای بندری از بخشهای متعددی تشکیل میشوند لذا در گام نخست و در چارچوب مرحله اول، سازههای ساحلی بنادر و تجهیزات مرتبط با آنها مدنظر است.
اهداف نشریه شماره ۶۴۱
معمولاً روح حاکم بر دستورالعملهای طراحی ابنیه شامل ارائه معیارهای ساده و عملی در قالب تعدادی نشریه و دستورالعمل است. این نشریهها در عین سادگی و کارآمد بودن، با داشتن پشتوانه علمی و تجربه کافی، یک دامنه ایمنی قابل پیش بینی و مجاز برای رفتار ابنیه تحت نیروهای وارده مختلف را فراهم میسازد.
نشریه شماره ۶۴۱ در یک چارچوب منطقی و با توجه به حاشیه ایمنی مناسب و لازم، مجموعهای از سیاستگذاریهای کلی و جزئی، راهنماییها و خطوط کلی حرکت برای طراح را فراهم میسازد. به نحوی که طرح مطمئن و قابل اعتماد باشد و طراح بدون برخورد با تعداد زیادی پارامتر و تنها با در نظر گرفتن چند متغیر عمده و تاثیرگذار، تا حد قابل قبولی از دقت و در سطح مناسبی از ایمنی، قادر به طرح یک سازه تعریف شده در حوزه کاربرد این نشریه باشد.
ساختار کلی یک دستورالعمل طراحی ابنیه در نشریه شماره ۶۴۱
در راستای کاربرد مؤثرتر و تفهیم بهتر مطالب یک دستورالعمل، به طور کلی هر دستورالعمل طراحی چه در متن اصلی خود و چه در قسمتهای پیوست آن و همینطور در بخش تفسیر ، باید به روشنی و شفاف، اهداف، مبانی، محدوده کاربرد و دیگر محدودیتهای خود را بیان کند. در این میان موارد مرتبط به اهداف و محدوده کاربرد از اهمیت فوق العادهای برخوردار است.
سه بخش اصلی در طراحی سازههای ساحلی به شرح زیر است.
- بخش بارگذاری
- بخش بررسی رفتار سازه
- بخش مربوط به روشهای تحلیل
ملزومات اصلی یک دستورالعمل طراحی سازههای ساحلی
شرایط جغرافیایی و اقلیمی کشورهای دارای دستورالعمل معتبر طراحی سازههای ساحلی که دارای طول زیاد ساحلی در کرانههای اقیانوسهای آرام و اطلس است، باعث شده تا با توجه به نیازهای ساحلی خود، همواره توجه خاصی به امور فنی بنادر و حفاظت سواحل داشته باشند. با توجه به قدمت دریانوردی آنها دستورالعملهایی در قالب ضوابط فنی تهیه و در طول تاریخ متناسب با شرایط صنعتی ارائه شده است. با پیشرفت علم در مراحل زمانی مختلف، این دستورالعملها متاثر از نتایج تحقیقات گسترده میدانی و آزمایشگاهی و البته گران قیمت، به روز شدهاند.
برنامه ریزی مناسب برای تحقق فرآیند تهیه و تدوین یک دستورالعمل کامل به ویژه در زمینه طراحی سازههای ساحلی مستلزم سرمایه گذاری عظیم در زمینه به کارگیری نیروی انسانی متخصص و امکانات و تجهیزات فنی و البته منابع مالی قابل توجه، طی مدت زمان طولانی است. یک نگاه اجمالی به شرایط امروز کشور از زاویه نیازهای تخصصی برای نیل به هدف تدوین نشریه شماره ۶۴۱، حکایت از توجه و فعالیت آغازین برای تحقق مساله دارد ولی محدودیت زمانی، مانع از ادامه روند کنونی به صورت کلاسیک جهت رسیدن به مقصود است.
گستردگی سواحل دریایی از یک طرف و نیاز به مجتمعهای مختلف بندری از طرف دیگر، لزوم وجود یک مرجع معتبر فنی حاوی ضوابط و دستورالعملهای لازم برای طرح و اجرای انواع سازههای ساحلی را در حداقل زمان ممکن ضروری میسازد. با یک نگرش منطقی به نیاز مورد اشاره در خصوص دسترسی به یک دستورالعمل معتبر و با کیفیت مناسب در زمان بسیار کوتاه، راه حلی جز انتخاب یک دستورالعمل موجود و معتبر دیگر به عنوان مبنا با حداکثر تطبیق به شرایط مهندسی ایران باقی نمیگذارد.
تاثیر پارامتر زمان در تهیه دستورالعمل طراحی سازههای ساحلی
در حالت متعارف روند تهیه و تدوین یک دستورالعمل مهندسی خوب و قابل قبول، یک فرآیند طولانی مدت است. چنانچه مدت زمان تدوین دستورالعملهای مختلف فنی معتبر در زمینه مهندسی در جهان مورد ارزیابی قرار گیرد، ملاحظه خواهد شد که این زمان معمولاً قابل توجه است. بررسی مبانی تاثیر گذار بر مساله طراحی ابنیه فنی و ارزیابی کلیه جوانب امر اعم از بارگذاری و تجزیه و تحلیل رفتار آنها در تدوین ضوابط مورد نظر، بسیار ضروری و اجباری است زیرا عدم توجه کافی به هر یک از متغیرهای اثرگذار میتواند در نتیجه گیری مطلوب، اثر سوء داشته باشد . بدیهی است در این میان هر چه ابنیه مورد نظر و محیطهای مکانی آنها از حالت معمول یعنی ابنیه ساختمانی در خشکی متفاوت باشند، بر پیچیدگی عوامل تاثیرگذار و بالطبع بر زمان مورد نظر افزوده میشود. در این راستا و برای شفاف سازی رفتار ابنیه غیرمتعارف، لزوم انجام آزمایشهای متعدد میدانی و آزمایشگاهی و همینطور اندازهگیریهای محیطی برای تعیین بارگذاری، ضروری خواهد بود. در این میان طراحی سازههای ساحلی از جایگاه ویژهای برخوردار است. زیرا وجود سه مولفه اصلی تاثیرگذار محیطی و کاملا ًمتفاوت و شاخص یعنی دریا، خاک و بستر دریا و سازه در کنار هم و با اندرکنش متقابل دارای نقش مهمی در ارزیابی رفتاری ابنیه ساحلی و دور از ساحل، خواهند بود و بر پیچیدگی مساله از نقطه نظر تدوین ضوابط طراحی به طور قابل ملاحظهای افزوده می شود.
فهرست مطالب نشریه شماره ۶۴۱
روح حاکم بر یک دستورالعمل
ساختار کلی یک دستورالعمل طراحی ابنیه
ملزومات اصلی یک دستورالعمل طراحی سازههای ساحلی
مبانی و ضرورت انتخاب یک دستورالعمل مبنا
تاثیر پارامتر زمان در تهیه دستورالعمل طراحی سازههای ساحلی
بررسی اجمالی آیین نامههای مختلف دریایی و انتخاب آیین نامه مبنا