نشریه شماره ۶۷۴

مقدار فلزات در منابع آب و پساب از اهمیت خاصی برخوردار است به طوری که گاهی وجود آنها ضروری و گاهی سمی و خطرآفرین می‌شود. بنابراین اندازه‌گیری صحیح مقادیر این عناصر در محیط‌های آبی در دستور کار متخصصین آب و فاضلاب کشور برای اقدامات مدیریت، بهداشت و سلامت جامعه قرار گرفته است. نشریه شماره ۶۷۴ به منظور در دسترس قرار دادن رو‌ش‌های مختلف تجزیه‌ای، برای کارشناسان صنعت آب با همکاری سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تهیه شده تا بتوانند با توجه به امکانات و دستگاه‌های موجود در آزمایشگاه‌ها، روش تجزیه‌ای مناسب را انتخاب کنند.

اهداف نشریه شماره ۶۷۴

با توجه به اهمیت ویژه فلزات در آلودگی منابع آب و نقش انکارناپذیر آنها در ایجاد اختلالات اکولوژیکی، بهداشتی و تاثیر بر سلامت انسان‌ها، این نشریه با اهداف سنجش و تشخیص فلزات در منابع آب، تولید اطلاعات و داده‌های قابل اطمینان و نتایج مطمئن از آلاینده‌های مذکور، به منظور یکسان سازی روش‌های آزمون فلزات در منابع آبی تهیه شده است.

دامنه کاربرد نشریه شماره ۶۷۴

دستورالعمل اندازه‌گیری فلزات در تمامی آزمایشگاه‌های وابسته به منابع آب و فاضلاب نظیر آزمایشگاه‌های آب منطقه‌ای، آزمایشگاه‌های بهداشت، آب و فاضلاب و برای آزمون آب‌های سطحی، زیرزمینی و پساب و … کاربرد دارد.

اهمیت نشریه شماره ۶۷۴

فلزات در آب و پساب می‌توانند سودمند، مشکل ساز یا به طور خیلی خطرناک (سمی) باشند. بعضی فلزات برای رشد گیاهان و جانوران لازم بوده در صورتی که بعضی اثر معکوس برای مصرف کننده، سیستم‌های تصفیه فاضلاب، آب‌های شرب و… دارند. مفید بودن یا برعکس سمیت بعضی فلزات بستگی به غلظت آنها در آب دارد.

اصطلاحات نشریه شماره ۶۷۴

توسعه تکنولوژی و تولید فرآورده‌های جدید و متنوع شیمیایی مورد نیاز در صنعت، کشاورزی و بهداشت در دهه‌های اخیر به صورت فزایند‌ه‌ای گسترش یافته است. مواد آلاینده صرف نظر از منشا تولید و مصرف بر اثر نیروهای پایان ناپذیر باد و آب در تمامی کره مسکونی انتشار می‌یابند و تا زمان تجزیه کامل از پتانسیل‌‌های متفاوتی در تجمع، ذخیر‌ه‌سازی و تاثیرات بهداشتی به موجودات زنده از جمله انسان برخوردارند فلزات به دلیل برخورداری از خاصیت تجمع پذیری در بافت‌های مختلف و عدم تجزیه پذیری و مقاومت در برابر تغییرات بیولوژیکی پس از ورود به محیط قادرند در چرخه حیات به حرکت چرخه‌ای خود ادامه داده و به تدریج در مصرف کنندگان تکامل یافته ذخیره شوند. از این رو موجب بروز خطرات متعدد حاد، مزمن و اثرات ژنتیکی خواهند شد. لذا داشتن اطلاعات و داده‌های قابل اطمینان از وجود فلزات در منابع آب ضروری است.

روش‌های تعیین فلزات به وسیله اسپکتروسکوپی

تعیین فلزات به روش اسپکتروسکوپی جذب اتمی، با توجه به نوع فلز و غلظت آن ممکن است بسیار متنوع و متغیر باشد. از این رو مراحل کاری این روش به هفت رده تقسیم می‌شود.

1. اندازه گیری آنتیموان، بیسموت، کادمیوم، کلسیم، سزیم، کروم، کبالت، مس، طلا، ایریدیم، آهن، سرب، لیتیم، منیزیم، منگنز، نیکل، پالادیم، پلاتین، پتاسیم، رودیم، روتنیم، نقره، سدیم، استرانسیم، تالیم، قلع و روی توسط مکش و افشاندن مستقیم نمونه در شعله هوا و گاز استیلن.
2. اندازه گیری غلظت‌های کم از کادمیوم، کروم، کبالت، مس، آهن، سرب، منگنز، نیکل، نقره و روی به وسیله کمپلکس شدن با آمونیوم پیرولیدن دی تیوکاربامات و استخراج در متیل ایزوبوتیل کتون و افشاندن در شعله گاز استیلن- هوا.
3. اندازه گیری آلومینوم، باریم، بریلیم، کلسیم، مولیبدنیوم، اسمیوم، رنیوم، سیلیسیوم، توریم و وانادیوم توسط شعله مستقیم گاز نیتروژن اکساید – استیلن.
4. اندازه گیری جیوه توسط تکنیک بخار سرد.

در اسپکتروسکوپی جذب اتمی یک نمونه در شعله افشانده شده و سپس اتمی می‌شود. یک پرتو نوری از درون شعله، منوکروماتور گذشته و به یک آشکارساز می‌رسد که مقدار نور جذب شده عنصر اتمی شده در شعله را اندازه می‌گیرد. برای بسیاری از فلزات، جذب اتمی حساسیت بیش‌تری بر نشر شعله‌ای دارد، زیرا هر فلزی دارای طول موج با ویژگی‌های خاص خود است.

فهرست مطالب نشریه شماره ۶۷۴

نشریه شماره ۶۷۴ در شش فصل و ۹۷ صفحه منتشر شده است.  در این نشریه روش‌های نمونه برداری، تثبیت نمونه، حمل و نقل نمونه، انواع مختلف هضم، انواع روش‌های اسپکتروسکپی، رنگ سنجی، هیدرید و ولتامتری عاری سازی برای فلزاتی نظیر روی، کادمیم، سرب به طور مفصل شرح داده شده است.

کلیات

• بحث عمومی
• نمونه برداری و تثبیت نمونه‌ها
• احتیاط‌های عمومی
• آماده‌سازی اولیه نمونه‌ها

اندازه گیری فلزات با اسپکتروسکوپی جذب اتمی

• روش‌های تعیین فلزات به وسیله اسپکتروسکوپی جذب اتمی AAS
• روش تعیین فلزات توسط اسپکتروسکوپی جذب اتمی شعله‌ای

دستورالعمل اندازه‌گیری آلومینیوم، باریم و بریلیم آب

• اندازه‌ گیری آلومینیوم
• تعیین آلومینیوم، روش اریو کروم سیانین آر

دستورالعمل اندازه گیری آرسنیک

• روش اندازه گیری آرسنیک
• اندازه گیری آرسنیک، سلنیوم با تولید هیددید دستی و اسپکتروسکوپی جذب اتمی
• اندازه گیری آرسنیک و سلنیوم با جریان پیوسته هیدرید – جذب اتمی
• روش سیلور دی اتیل دی کاربامات

روش اندازه گیری کادمیم

• روش اندازه گیری کادمیوم
• روش اسپکتروسکوپی جذب اتمی الکتروترمال

اندازه گیری فلزات توسط ولتامتری عاری سازی آندی

• اندازه گیری سرب، کادمیوم و روی