نشریه شماره ۶۸۶
رشد روزافزون جمعیت، پیشرفت علوم و تکنولوژی، توسعه صنعت، شهرنشینی و رفاه، زمینـههـای مصـرف بـیش تـر و رشد فزاینده پسماند را باعث شده است. به طوری که سالانه مقادیر انبوهی از مواد زاید در محیطزیست تخلیه مـی شـوند. دفع مواد زاید حاصل از مصرف، یکی از عوامل اصلی آلودگی آب، خاک و بعضا هوا محسوب میشوند کـه در حـال حاضـر بخشهای بسیاری از نظام اکولوژیک و حیات بسیاری از جانداران خصوصاً انسان را با تهدیـد جـدی مواجـه کـرده اسـت. در تهیه نشریه شماره ۶۸۶ تلاش شده ضوابط مختلف حفاظت از کیفیت منابع آب در مدیریت مواد زاید جامد بر اسـاس تمامی اطلاعات به دست آمده، تجارب و استانداردهای کشورهای مختلف و با توجه به شرایط کشور بررسی و در نهایـت بـا توجه به تمام موارد فوق، جدولها و نمودارهایی ارائه شود.
نشریه شماره ۶۸۶ در راستای اجرایی نمودن آیین نامه اجرایی قانون مدیریت پسماند و در راستای حفاظـت کیفـی منـابع آب در مـدیریت مواد زاید جامد با همکاری سازمان مدیریت وبرنامه ریزی در دستور کار طرح تهیه ضوابط و معیارهای فنی صنعت آب کشـور، وزرات نیـرو قـرار گرفتـه تـا گـامی در راستای رسیدن به این مهم برداشته شود.
اهداف نشریه شماره ۶۸۶
هدف از تدوین نشریه شماره ۶۸۶، تعیین ضوابط و معیارهای حفاظت و صیانت از کیفیت منابع محدود و با ارزش آب در مقابل آلایندههای پسماند در راستای مدیریت بهینه و براساس مسـتندات قـانونی مدیریت پسماندها است. جهت دستیابی به این هدف ضروری است که اصـول استانداردهای جانمایی، مکانیابی و پایش محلهای دفن و سایر معیارهای فنی و علمی مرتبط با فرایند مدیریت پسـماند نیز تدوین شود. به بیان دیگر این نشریه در خصوص نحوه مدیریت پسماند (به ویژه مدیریت محـل دفـن) توسـط متولیـان امـر مـدیریت پسـماند، تهیه شده، تا در این راستا کیفیت منابع آب در مدیریت پسماند حفظ شود.
دامنه کاربرد نشریه شماره ۶۸۶
مخاطبین اصلی این ضوابط کارشناسان صنعت آب و فاضلاب وابسـته بـه وزارت نیـرو، کارشناسـان سـازمان حفاظـت محیط زیست، شهرداریها و دهیاریهای کشور هستند. علاوه بر این تمامی مشـاورین، دسـت انـدرکاران صـنعت آب و محیط زیست میتوانند از این ضوابط استفاده نمایند.
پسماند
مطابق قانون مدیریت پسماندها، پسماند به مواد جامد، مایع و گاز (غیر از فاضلاب) گفته میشـود کـه بـه طـور مستقیم یا غیرمستقیم حاصل فعالیت انسان بوده است. پسـماندها بـه پـنج گـروه (عادی، پزشکی، ویژه، کشاورزی و صنعتی) تقسیم میشوند. ولی در این نشریه منحصراً پسماند جامد مدنظر است. اما در راستای انطباق با قوانین موجود از اصطلاح پسماند استفاده شده اسـت.
مدیریت اجرایی پسماند
مدیریت اجرایی پسماند عبارت است از یک مجموعه مقررات منسجم و سیستماتیک راجع به تولید، جمع آوری، حمـل و نقل، نگهداری موقت، پردازش و دفع نهایی پسـماند منطبـق بـر اصـول بهداشـت عمـومی، اقتصـاد، حفاظـت از منـابع، زیباشناختی و سایر ملزومات زیست محیطی و آنچه برای عموم مورد توجه است. در این نشریه مدیریت اجرایـی پسـماند شامل شش جزء به شرح زیر است.
- تولید
- جمع آوری
- نگهداری موقت
- حمل و نقل
- پردازش
- دفن بهداشتی
حفاظت کیفی منابع آب
مجموعه قوانین، مقررات، راهکارهای فنی و مدیریتی کـه نهایتـاً باعـث پیشـگیری از ورود آلـودگی و کنتـرل و حفـظ کیفیت منابع آب میشود، حفاظت کیفی منابع آب است.
سوابق حفاظت از کیفیت منابع آب در مدیریت پسماندها
به طور کلی در اکثر تجارب بینالمللی معتبر اثرات احتمالی مدیریت اجرایی پسماند، با تمرکز بیشتر بر محل دفن، بـر روی تمامی اجزای محیط زیست (محیطهای فیزیکی- شیمیایی، بیولوژیکی و اجتماعی- اقتصادی) مورد بررسی قرار گرفتـه و در نهایت ضوابط و معیارهایی در این زمینه تدوین شده است. در راستای تهیه و تدوین این نشریه سعی شده تا تمامی تجـارب مشـابه مـورد بررسـی قـرار گیـرد و در نهایـت بـا بهرهگیری از دیدگاههای کارشناسی و نتایج حاصل، نشریه شماره ۶۸۶ منتشر شده است.
ضرورت مدیریت پسماندها
دفع زباله و پسماند از دغدغههای اصلی جوامع بشری بوده که با توجـه بـه افـزایش جمعیـت و گسـترش جوامـع انسانی هر روز بر شدت آن افزوده شده است. غلظت و تنوع بسیار بالای پارامترهای آلاینـده در پسـماند بـه ویژه شیرابه تولید شده، میتواند عامل تغییرات منفی چشمگیری در محیط زیست و به ویژه منابع آب شود. این مهم لزوم مدیریت صحیح و علمی پسماندها را به خوبی مشخص مینماید. جوامع انسانی از دیـر بـاز ایـن الـزام را درک نموده و به طرق مختلف سعی در اعمال مدیریت اجرایی پسماند نمودهانـد. شـا ید در جوامـع کوچـک و ابتـدایی بـا فعالیتهای اقتصادی محدود مدیریت سطحی و ساده پسماند در کوتاه مدت جوابگوی مشکلات احتمالی باشـد. امـا گسترش جوامع انسانی و تنوع پسماند تولیدی و به تبع مشکلات ناشی از آن، مدیریت صحیح و علمی در این زمینه را میطلبد. از این رو در طی سالهای اخیر مبحث مدیریت اجرایی پسماند یکی از محورهای اصلی مدیریت جوامـع انسانی به شمار میآید.
ضرورت مدیریت کیفی منابع آب
روند فزاینده آلودگی منابع آب سطحی و زیرزمینی در طی سالهای اخیر به همراه افزایش بی رویه تقاضا و برداشت از این گونه منابع باعث شده که میزان آب در دسترس و با کیفیت مناسب برای مصارف مختلف به شدت کـاهش یابـد. از این رو حفظ کیفیت و کمیت منابع آب موجود از اهمیت بالایی برخوردار شده است. در این راسـتا قـوانین و مقـررات بسیاری در طی سالهای اخیر به طور مستقیم یا غیرمستقیم به این مقوله پرداختـهانـد. بنابراین علاوه بر ضرورت حفظ و نگهداری کمیت و کیفیت منابع آب محدود، لزوم تحقـق اهـداف اسـناد بالادستی، سند چشم انداز، برنامههای بلند مدت توسعه و … بر اهمیت و ضرورت مدیریت کیفی منابع آب میافزاید.
فهرست مطالب نشریه شماره ۶۸۶
در فصل ۲ این نشریه ابتدا مشخصات پسماند شامل کمیت، کیفیت و عوامل اثرگذار در گروههای مختلف بررسی شده است.
به استناد مطالب ارائه شده در فصل سوم میتوان اذعان نمود که بیشترین اثرات منفی مدیریت پسماند به ترتیـب در مراحل دفن، پردازش (کمپوست/ بازیافت)، نگهداری موقت و گازهای خروجی از زباله سوزها است. از اینرو، این مراحل مستلزم کنترل بیشتر میباشند. از سوی دیگر منابع آب با حساسـیت بـالا از احتمـال آسـیب پـذیری بـیش تـری برخوردار هستند. لذا باید با انطباق مراحل مختلف مدیریت پسماند با حساسیت منابع آب، نقاط بحرانـی را جهـت اعمـال ضوابط لازم در فصل ۵ مشخص نمود.
در فصل ۶ هدف نهایی، رسیدن بـه ضـوابط حفـظ کیفیـت منـابع آب در مراحـل مـدیریت انـواع پسـماندها است. به طور کلی از آنجا که وزارت نیرو متولی طراحی و اجرای طرحهای مدیریت پسماند نمیباشد و در مقابل وظیفه خطیر مدیریت، حفاظت و بهرهبرداری از منابع آب در برابر هر نوع منبع آلودگی از جملـه پسـماند را بـه عهـده دارد، بنابراین سعی شده تا نکات کلیدی برای کنترل طرحهای مدیریت پسماند و اطمینان از عدم اعمال اثرات منفی بر منابع آب را مشخص نماید.
کلیات
- سوابق حفاظت از کیفیفت منابع آب در مدیریت پسماندها
- ضرورت مدیریت پسماندها
- ضرورت مدیریت کیفی منابع آب
- قوانین، ضوابط و مقررات ملی و بین المللی در زمینه حفاظت کیفی منابع در مدیریت اجرایی پسماندها
مراحل مدیریت اجرایی پسماندها
- مشخصات پسماندها
- شیرابه
مدیریت پسماند
- مدیریت پسماندهای عادی
- مدیریت پسماند پزشکی (بیمارستانی)
- مدیریت پسماندهای صنعتی
- مدیریت پسماندهای کشاورزی
حساسیت و آسیب پذیری منابع در مدیریت پسماند
- تعیین حساسیت منابع آب
- تعیین آسیب پذیری منابع آب
- ملاحظات حساسیت و آسیب پذیری منابع آب در مدیریت پسماند
مشکلات کیفی منابع آب در ارتباط با مراحل مدیریت پسماند
- برنامه پایش
ضوابط حفاظت کیفی منابع آب در مدیریت پسماند
- ضوابط حفاظت کیفی منابع آب در مدیریت پسماندهای عادی
- ضوابط حفاظت کیفی منابع آب در مدیریت پسماندهای کشاورزی
- ضوابط حفاظت کیفی منابع آب در مدیریت پسماندهای پزشکی
- ضوابط حفاظت کیفی منابع آب در مدیریت پسماندهای ویژه