نشریه شماره ۶۹۱
با توجه به اهمیت مبحث ارزیـابی اقتصـادی محـیط زیسـت، نظام فنی و اجرایی سازمان مدیریت و برنامـه ریـزی کشـور، نشریه شماره ۶۹۱ را با عنوان« دسـتورالعمل ارزیـابی و ارزشگذاری اقتصادی محیط زیست در طرحهای تملک داراییهای سرمایهای »در دستور کار خود قرار داده است.
این دستورالعمل با هدف شناسایی و معرفـی روشهـای مناسـب ارزیـابی اقتصـادی محـیط زیسـتی مرتبط با اجرای طرحهای توسعهای (مانند بنادر، اسکلهها، فرودگاههـا، طـرحهـای صـنعتی نظیـر پالایشـگاههـا، واحدهای پتروشیمی و سیمان و غیره) است.
اهداف و چشم اندازهای نشریه شماره ۶۹۱
به طورکلی، از منظـر اقتصادی اهداف محیط زیستی طراحی شده برای بسیاری از برنامـههـا و فعالیـتهـای توسـعهای را میتوان با سه محور اصلی زیر معرفی کرد.
ارتقای کیفیت محیط زیست
ارتقای کیفیت محیط زیست به منزلهی کاهش انتشار آلودگیهای محیطی دارای منشا انسانی تا رسیدن به سطوحی قابل قبول از نقطه نظر اجتماعی است. بدیهی اسـت کـه در ایـن زمینـه، عـواملی چـون ویژگـیهـای محـیط، فناوریهای تولیدی و محیط زیستی قابل دسترس و همچنین منابع مالی و اقتصادی تحت اختیار، نقش تعیـین کننـدهای خواهند داشت.
توسعه پایدار
صرف نظر از تعدد تعاریف و مفاهیم ارائه شده، شاید بتوان منظور از توسـعهی پایـدار را در مفهوم «تلاش همه جانبه برای بهبود مدیریت منابع در راستای تضمین کیفیت و فراوانی آنهـا در درازمـدت بـرای انسان» خلاصه کرد.
تنوع زیستی
تنوع زیستی ناظر بر گوناگونی حیات بر روی زمین در ابعاد مختلف گونهای، ژنتیکی و زیستگاههای قابـل سکونت برای جانداران است.
غالباً در طراحی و اجرای طرحهـای توسـعهای، هزینـههـای وارده بـه محیط زیست نادیده گرفته میشوند. برای رفع چنین نقیصهای، انجام مطالعات (ارزیابی پیامـدهای محـیط زیسـتی) رواج یافته است.
چارچوب و سیاستهای ارزیابی اقتصادی محیط زیست
فعالیتهای معطوف به ارزیابی اقتصادی طرحهای توسعهای از منظر محیط زیست، دارای دو رکن بنیادی هستند.
- ارزشگذاری اقتصادی منابع محیط زیستی موجود
- برآورد هزینههای تخریب محیط زیست
از آنجا که منابع در دسترس کمیاب هستند، لذا با تخصیص آنها به یک طـرح، مـانع از تخصیص آنها به سایر طرحها خواهد شد. از این رو در اقتصاد، «انتخاب عقلانی» به معنی بهتـرین اسـتفاده از منـابع موجـود است.
هزینههای زیست محیطی
هزینههای محیط زیستی، آن دسته از هزینههایی هستند کـه در اثـر اسـتفاده از منـابع، بـه محـیط زیسـت و آکوسیستمهای طبیعی و نیز تمام استفاده کنندگان تولیدات و خدمات محیط زیستی تحمیل میشوند.
در اثر فعالیتهای صـنعتی (تولیـد سـیمان، فـولاد، خودروسـازی، پتروشـیمی و …)، به غیر از محصولات اصلی که عرضه میشوند، برخی محصولات ناخواسته و جانبی نیز بـه محـیط راه پیـدا کـرده و باعـث کاهش کیفیت آکوسیستمهای طبیعی اعم از خشکی و آبی، تخریب اراضی و منظرها، نابودی و یا افت کیفیت خـاکهـای حاصلخیز و غیره میشوند.
ارتباط بین ارزیابی اقتصادی محیط زیست با سایر ارزیابیهای اثرات اقتصادی
نظریات اقتصادی در اصل، بیانگر مشاهدات واقعی در زندگی روزمره هستند. محیط زیست، بخشی از زندگی اسـت کـه اهمیت آن در بسیاری از ابعاد و زمینهها، بنیادی و تعیین کننده تلقی میشود. بخش بزرگی از آنچه اقتصاد محیط زیست خوانده میشود، در اصل بر گرفته از اندیشههای اقتصاد کاربردی یا عملی است. در اقتصاد محیط زیست از نظریات اقتصـاد خرد و کلان برای کسب آگاهی در مورد شیوههای اثرگذاری عوامل اقتصادی بر مصرف کالاهـا و خـدمات محـیط زیسـتی، استفاده میشود.
فهرست مطالب نشریه شماره ۶۹۱
در نشریه شماره ۶۹۱ فصل اول با اقتصاد محیط زیست و یافتن راه حلهای مناسب بـرای تخصـیص کارآمـد منابع محیط زیستی، سر و کار دارد.
فصل دوم ساز و کارهایی جهت محاسبه تمامی هزینههای جانبی در نتیجه فعالیتهای توسعهای بر محیط زیست و منظـور نمـودن آنها در ارزیابی طرحها و پروژههای مربوطه را بررسی میکند.
فصل سوم، رویکردهای قابل طرح در ارزیابی اقتصادی محیط زیسـتی مـرتبط بـا فعالیـتهـای اقتصـادی و شـرح رایجترین رویکردها و فنون ارزشگذاری اقتصادی منابع و ارزیابی خسارات اقتصادی وارده به محیط زیسـت را بیان میکند. در این فصل به بیان توضیحاتی مختصر در مورد چارچوب مفهومی ارزش و ارزش گذاری در علم اقتصاد میپردازد. این نشریه در ۲۰۱ صفحه منتشر شده است.
کلیات
- ارائه چارچوب مفهومی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرحهای عمرانی
- تبیین ضرورت، اهداف، چشم انداز و چارچوب و سیاستهای ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
- ارائه تجربیات جهانی
- تعیین قلمروی ارزیابی اقتصادی محیط زیست
- گامهای مورد نیاز در تعیین قلمروی ارزیابی اقتصادی
مبانی و الزامات ارزیابی اقتصادی
- الزامات بین المللی ادغام هزینههای خارجی محیط زیست با حسابهای ملی و طرحهای عمرانی
- الزامات ملی
- ارتباط بین ارزیابی اقتصادی محیط زیست با سایر ارزیابیهای اثرات اقتصادی
- قوتها، نقاط ضعف و تنگناها و چالشهای مربوط به انجام ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
چارچوبهای انجام مطالعه و ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
- معرفی رویکردهای ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
- معرفی رویکردهای تحلیل اقتصادد محیط زیستی مربوط به جلوگیری از تخریب و ارزیابی خسارات وارده بر محیط زیست
- چارچوب تحلیلهای مالی و اقتصادی
- ساختار تشکیلاتی مورد نیاز برای انجام ارزیابی اقتصادی محیط زیستی
دستورالعمل کلی ارزیابی اقتصادی محیط زیستی طرح های عمرانی
- مرحله اول: گردآوری مستندات و اطلاعات کلی
- مرحله دوم: راهنمای شناسایی و ارزیابی پیامدها
- مرحله سوم: راهنمای ارزش گذاری اقتصادی