نشریه شماره ۳۷۶

نشریه شماره ۳۷۶ با عنوان دستورالعمل بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های بنایی غیر مسلح سال ۱۳۸۶ منتشر شده است. منظور از ساختمان‌های بنایی غیرمسلح، ساختمان‌هایی که در آنها تمام یا قسمت عمده‌ای از بارهای قائم و جانبی، توسط دیوارهای با مصالح بنایی که عموماً از آجر، خشت، بلوک سیمانی و یا سنگ است، تحمل می‌شود. کلاف‌های افقی و قائم در این ساختمان‌ها در صورت وجود، برای انسجام و یکپارچگی سیستم سازه‌ای به کار گرفته می‌شوند.

برای بهسازی این نوع ساختمان‌ها با توجه به هدف بهسازی ابتدا باید ساختمان به لحاظ آسیب پذیری مورد ارزیابی قرار گیرد و نواقص آن مشخص شود، سپس این نواقص با استفاده از شیوه‌های بهسازی برطرف می‌شوند. با توجه به حجم گسترده ساختما‌ن‌های بنایی و ضعف‌های فنی و اجرایی، می‌توان عامل اصلی بروز خسارت در زلزله را آسیب پذیری بالای ساختمان‌های بنایی عنوان کرد‌.

محدوده کاربرد نشریه شماره ۳۷۶

ضوابط این نشریه برای بهسازی ساختمان‌های با مصالح بنایی غیر مسلح، شامل کلافدار و بدون کلاف است. در این نوع ساختمان‌ها تمام یا قسمت عمده بارهای قائم و جانبی که توسط دیوارهای آجری یا بلوک سیمانی یا سنگی تحمل می‌شود، کاربرد دارد. بناهای خشتی و بناهای خاص از جمله بناهای تاریخی، مشمول ضوابط این نشریه نمی‌شوند.

از آنجا که این نشریه بر مبنای اصول عملکردی است، برای کلیه ساختمان‌های بنایی غیر مسلح کاربرد دارد. استفاده از این نشریه برای ان دسته از ساختمان‌های بنایی غیر مسلح که هدفی بالاتر از هدف بهسازی مبنا را نیاز دارند یا بیش از سه طبقه توصیه می‌شود.

مراحل ارزیابی آسیب پذیری

ارزیابی آسیب پذیری، اولین گام در انجام مطالعات بهسازی است. در این گام، نواقص ساختمان مشخص می‌شود و سپس با استفاده از روش‌های بهسازی این نواقص برطرف می‌شوند. مراحل انجام ارزیابی آسیب پذیری به شرح زیر است.

گردآوری اطلاعات اولیه

بازرسی وضعیت موجود

ارزیابی کیفی آسیب پذیری

ارزیابی کمی آسیب پذیری

بعد از انجام ارزیابی‌های کیفی و کمی آسیب پذیری و مشخص شدن دقیق ضعف‌ها، بایستی برای رسیدن به سطح عملکرد مورد نظر، ساختمان بهسازی شود. برخی از راهکارهای بهسازی ساختمان‌های بنایی غیرمسلح در فصل ۵ ارائه شده است.

راهکارهای بهسازی

برای انجام بهسازی لرزه‌ای ساختمان، می‌توان عناصر موجود در سیستم سازه‌ای آن را تقویت و المان‌های دیگری به این سیستم اضافه کرد. به طوری که، مقاومت جانبی و شکل پذیری ساختمان افزایش یابد. بنابراین، راه کارهای ارائه شده برای بهسازی لرزه‌ای ساختمان‌های بنایی غیرمسلح را می‌توان به دو دسته زیر تقسیم کرد.

روش‌های بهسازی کلی
روش‌های بهسازی موضعی

در هر حال، برای بهسازی لرز‌ه‌ای و ترمیم ساختما‌ن‌های بنایی موجود، به منظور کاهش آثار ناشی از نیروهای زلزله، اصول زیر باید رعایت شود.

مصالح مورد استفاده بایستی از کیفیت مطلوبی برخوردار بوده و حتی المقدور با مصالح موجود متجانس باشد.
وزن سازه با برداشتن عناصر سنگین فوقانی کاهش داده شود.
سیستم فونداسیون باید بار نهایی سازه را به نحو مطلوب به زمین منتقل کند.
دیوارها باید کاملاً با یکدیگر درگیر و به هم بسته شوند. کف‌ها باید به خوبی به دیوارها متصل شوند، تا از شکست خارج صفحه‌ای آن‌ها جلوگیری شود.
دیوارهای سازه باید در هر دو جهت عمود بر هم در ساختمان به صورت یکنواخت توزیع شوند. فاصله بین مرکز جرم و مرکز سختی ساختمان با اضافه کردن دیوارهای جدید کاهش داده شود. با این عمل آثار نامطلوب پیچش در ساختمان کاهش پیدا می‌کند.
سیستم سقف باید دارای انسجام کافی باشد و به نحو مطلوب به دیوارهای سازه‌ای متصل شده باشد.
عناصر غیرسازه‌ای باید به طور کامل و به نحو مطلوب به سیستم ساز‌ه‌ای متصل شوند.

بهسازی کلی

در بهسازی کلی ساختمان، روش یا روش‌هایی به صورت کلان جهت ارتقای مقاومت کلی ساختمان درنظر گرفته می‌شود. برای مثال، در روش بهسازی کلی می‌توان از سیستم‌های جداساز لرزه‌ای یا تکنیک‌هایی که باعث بالابردن مقاومت ساختمان می‌شود، بهره جست. در صورتی‌ که نواقصی در اجزای سازه وجود داشته باشد، لازم است این نواقص با استفاده از روش‌های موضعی برطرف شود.

فهرست مطالب نشریه شماره ۳۷۶

نشریه شماره ۳۷۶ در ۶ فصل و ۲۰۵ صفحه با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تهیه و تنظیم شده است. در این نشریه به بهسازی ساختمان‌های مصالح بنایی پرداخته شده است. پس از بیان کلیات، محدوده کاربرد و مراحل ارزیابی آسیب پذیری، به ارزیابی وضعیت موجود و تعیین مشخصات مصالح پرداخته است. سپس روش ارزیابی کیفی آسیب پذیری شامل روش‌های سریع و تفصیلی بیان شده است. در ادامه، روش ارزیابی کمی آسیب پذیری شامل روش‌های تحلیل، تعیین سختی و مقاومت اجزاء و معیارهای پذیرش آمده است. در نهایت، برخی راهکارهای بهسازی شامل بهسازی کلی و موضعی به همراه جزئیات، تشریح شده است.