مدیریت ریسک
انتخاب تکنیک‌های ارزیابی ریسک
این بند توصیف می‌کند که تکنیک‌های ارزیابی ریسک را چگونه می‌توان انتخاب کرد. پیوست‌ها گستره‌ای از ابزارها و تکنیک‌ها را فهرست کرده و سپس توضیح می‌دهند که می توانند برای اجرای ارزیابی ریسک یا کمک به فرآیند ارزیابی ریسک مورد استفاده قرار گیرند. گاهی ممکن است به کارگیری بیش از یک روش ارزیابی ضروری باشد.
انتخاب تکنیک‌ها
ارزیابی ریسک ممکن است در درجات مختلفی از عمق و تفصیل و با استفاده از یک یا چند روش از ساده گرفته تا پیچیده، انجام گیرد. شکل ارزیابی و خروجی آن بایستی سازگار با معیارهای ریسک باشد که به عنوان قسمتی از ایجاد اوضاع و احوال تکوین شده است.
به طور کلی تکنیک‌های مناسب بایستی دارای ویژگی‌های زیر باشند.
- برای موقعیت یا سازمان مورد بررسی توجیه پذیر و مناسب باشد.
- نتایج را به شکلی ارائه دهند که فهم ماهیت ریسک و نحوه برخورد با آن را ارتقا دهد.
- به نحوی قابل ردیابی، قابل تکرار و قابل تصدیق، بتوان از آنها استفاده کرد.
دلایل انتخاب تکنیک‌ها، با توجه به مرتبط و مناسب بودن بایستی ارائه شود. در یکپارچه نمودن نتایج مطالعات مختلف، تکنیک‌های به کار رفته و خروجی بایستی قابل مقایسه باشند. هنگامی که تصمیم به اجرای ارزیابی ریسک گرفته شد و دامنه کاربرد تعریف شد، تکنیک‌ها بایستی بر اساس عواملی قابل کاربرد از جمله موارد زیر انتخاب شوند.
- اهداف مطالعه، اهداف ارزیابی ریسک تاثیری مستقیم بر تکنیک‌های مورد استفاده دارند. مثلاً در صورتی که مطالعه‌ای مقایسه‌ای بین گزینه‌های مختلف انجام می‌گیرد، ممکن است استفاده از مدل‌های عواقب با جزئیات کمتر برای قسمت‌هایی از سیستم که تحت تاثیر این تغییر نیستند، قابل قبول باشد.
- نیازهای تصمیم گیرندگان در برخی موارد سطح بالایی از جزئیات برای اتخاذ تصمیمی خوب مورد نیاز است. در موارد دیگر درکی کلی‌تر کافی است.
- نوع و گستره ریسک‌هایی که تحلیل می‌شوند.
- بزرگی بالقوه عواقب. تصمیم درمورد عمق ارزیابی ریسک بایستی ادراک اولیه از عواقب را منعکس سازد ( گرچه ممکن است هنگامی که سنجش مقدماتی به اتمام رسید، لازم باشد این تصمیم تعدیل شود).
- میزان تخصص، منابع انسانی و دیگر منابع مورد نیاز، روشی ساده که به خوبی انجام می‌گیرد، تا جایی که دامنه ارزیابی را برآورده می‌سازد، نتایجی بهتر از یک روش اجرایی پیچیده که بد اجرا می‌شود، در بردارد. معمولاً تلاشی که صرف ارزیابی می‌شود بایستی سازگار با سطح بالقوه ریسک موردتحلیل باشد.
- در دسترس بودن اطلاعات و داده‌ها. برخی تکنیک‌ها مستلزم اطلاعات و داده‌هایی بیش از بقیه تکنیک‌ها هستند.
- نیاز به تعدیل / به روز کردن ارزیابی ریسک. ممکن است نیاز باشد ارزیابی در آینده تعدیل / به روز شود و برخی تکنیک‌ها در این زمینه بیش از بقیه قابل اصلاح هستند.
تمام الزامات نظارتی و قراردادی، عوامل مختلفی بر انتخاب رویکرد به ارزیابی ریسک اثر می‌گذارند، از قبیل در دسترس بودن منابع، ماهیت و میزان عدم قطعیت در داده‌ها و اطلاعات موجود و پیچیدگی کاربرد.
در دسترس بودن منابع
منابع و توانمندی‌هایی که ممکن است بر انتخاب تکنیک‌های ارزیابی ریسک اثر بگذارند، شامل موارد زیر است.
- مهارت‌ها، تجربه، ظرفیت و توانمندی گروه ارزیابی ریسک
- محدودیت‌های زمانی و دیگر منابع درون سازمان
- بودجه موجود در صورت نیاز به منابع خارجی
ماهیت و میزان عدم قطعیت
ماهیت و میزان عدم قطعیت مستلزم درکی از کیفیت، کمیت و انسجام اطلاعات موجود در مورد ریسک مورد بررسی است. این امر شامل میزان در دسترس بودن اطلاعات کافی در مورد ریسک، منابع و دلایلش و عواقب آن برای دستیابی به اهداف می‌شود. عدم قطعیت می‌تواند ناشی از کیفیت پایین داده‌ها یا کمبود داده‌های ضروری و قابل اطمینان باشد. برای شرح دادن، ممکن است روش‌های جمع آوری داده‌ها تغییر کنند، نحوه استفاده سازمان‌ها از چنین روش‌هایی ممکن است تغییر کند یا این که سازمان ممکن است روش جمع آوری اثربخشی را برای جمع آوری داده‌ها در مورد ریسک شناسایی شده به کار نبندد.
عدم قطعیت همچنین می‌تواند در فضای خارجی و داخلی سازمان ذاتی باشد. داده‌های موجود همیشه مبنایی قابل اطمینان برای پیش بینی آینده فراهم نمی‌سازند. برای انواع منحصر به فرد ریسک، داده‌های تاریخچه‌ای ممکن است موجود نباشند یا ممکن است تعبیرهای مختلفی از داده‌های موجود توسط علاقمندان مختلف موجود باشد. افرادی که ارزیابی ریسک را انجام می‌دهند، نیاز است نوع و ماهیت عدم قطعیت را درک کنند و مفاهیم قابلیت اطمینان نتایج ارزیابی ریسک را درک کنند. این موارد همیشه بایستی به تصمیم گیرندگان منتقل شوند.
پیچیدگی
ریسک‌ها می‌توانند به خودی خود پیچیده باشند، مثلاً در سیستم‌های پیچیده که نیاز است ریسک‌های‌شان در سیستم ارزیابی شوند نباید با هر جزء به طور مجزا برخورد شود و نتیجتاً بر هم کنش‌ها نادیده گرفته شوند. در موارد دیگر برخورد با تنها یک ریسک می‌تواند در جای دیگری معنی داشته باشد و می‌تواند برفعالیت‌های دیگر اثر بگذارد. پیامدها و وابستگی‌های ریسک باید درک شوند تا اطمینان حاصل شود که در مدیریت یک ریسک، موقعیتی غیر قابل تحمل در جای دیگری ایجاد نمی‌شود. درک پیچیدگی یک ریسک واحد یا مجموعه‌ای از ریسک‌های یک سازمان برای انتخاب روش یا تکنیک‌های مناسب برای ارزیابی ریسک مهم است.
به کار گیری ارزیابی ریسک در طول فازهای چرخه عمر
بسیاری از فعالیت‌ها، پروژه‌ها و محصولات را می‌توان برخوردار از چرخه عمری از مفهوم اولیه و تعریف گرفته تا به رسمیت شناختن و اتمام نهایی دانست که ممکن است شامل از کار اندازی و وارهایی سخت افزار شود. ارزیابی ریسک را می‌توان در تمام مراحل چرخه عمر به کار برد و معمولاً دفعات بسیاری با سطوح مختلفی از تفصیل به کار می‌رود تا به تصمیماتی کمک کند که نیاز است در هر فاز گرفته شوند. فازهای چرخه‌های عمر نیازهای مختلفی دارند و مستلزم تکنیک‌های مختلفی هستند. مثلاً در طول فاز مفهوم و تعریف، هنگامی که فرصتی شناسایی می‌شود، ارزیابی ریسک می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد تا تصمیم گرفته شود که آیا پیشروی صورت گیرد یا خیر. هنگامی که گزینه‌های متعددی موجودند، ارزیابی ریسک می‌تواند مورد استفاده قرار گیرد تا مفاهیم مختلف مورد سنجش قرار گیرند و بدین ترتیب به تصمیم گیری در این مورد کمک کنند که کدام یک بهترین تعادلرا بین ریسک‌ها فراهم می‌سازد.
در طول فاز طراحی و تکوین، ارزیابی ریسک به موارد زیر کمک می‌کند.
- حصول اطمینان از این که ریسک‌ها قابل تحمل هستند.
- فرآیند بهبود طراحی
- مطالعات صرفه اقتصادی
- شناسایی ریسک‌هایی که بر فازهای بعدی چرخه عمر اثر می‌گذارند.
با پیشروی فعالیت، ارزیابی ریسک را می‌توان برای ارائه اطلاعات به منظور کمک در تکوین روش‌های اجرایی برای وضعیت‌های عادی و اضطراری مورد استفاده قرار داد.
انواع تکنیک‌های ارزیابی ریسک
تکنیک‌های ارزیابی ریسک را می‌توان به طرق مختلفی طبقه بندی کرد تا به درک نقاط قوت و ضعف مرتبط آنها کمک شود.
انواع تکنیک‌ها
اولین طبقه بندی، نشان می‌دهد که چگونه تکنیک‌ها در هر گام از فرآیند ارزیابی ریسک به کار می‌روند.
- شناسایی ریسک
- تحلیل ریسک – تحلیل عواقب
- تحلیل ریسک – برآورد کیفی، نیمه کمی یا کمی احتمال
- تحلیل ریسک – ارزیابی اثربخشی هر کنترل موجود
- تحلیل ریسک – برآورد سطح ریسک
- سنجش ریسک.
عوامل تاثیرگذار بر انتخاب تکنیک‌های ارزیابی ریسک
وصفی‌های روش از وجوه زیر توصیف می‌شوند.
- پیچیدگی مشکل و روش‌های مورد نیاز برای تحلیل آن
- ماهیت و میزان عدم قطعیت ارزیابی ریسک بر اساس میزان اطلاعاتی که در دسترس است و آنچه برای برآوردن اهداف مورد نیاز است.
- میزان منابع مورد نیاز از نظر زمان و سطح تخصص، نیازهای داده‌ها یا هزینه
- این که آیا روش می‌تواند خروجی کمی ارائه دهد
سلام
سپاسگزارم از نوشته ی “انتخاب تکنیک های ارزیابی ریسک”.
خواهشمندم اگر امکان آن وجود داره منبع نوشته را بیان فرمایید.