قراردادهای تیپ فیدیک                            

بیش از یک قرن قبل که صنعت در کشورهای اروپایی رونق گرفته بود، قراردادهای منعقده بین کارفرمایان و پیمانکاران و یا مشاوران در پروژه‌های صنعتی، دارای متون متفاوت و بعضاً سلیقه‌ای بود که مشکلات عدیده‌ای را در اجراء و بخصوص در تفسیر و مفاهیم شرایط آنها ببار می‌آورد.

از سوی دیگر، اعمال شرایط قراردادی بنفع کشورهای پیشرفته و به زیان کشورهای ضعیف و یا در حال توسعه، فقدان تسلط بر زبان خارجی و  عدم شفافیت متون قراردادها به بروز اختلافات بسیاری بین طرفین قراردادها نیز منجر می‌شد. لذا، جهت رفع این مشکلات، نیاز مبرم به قراردادهای تیپ یا مدل یکپارچه که در پروژه‌های صنعتی استفاده شود، حس می‌شد. از این رو، فیدیک در سال ۱۹۱۳ توسط پنج انجمن مهندس مشاور از سه کشور بلژیک، فرانسه و سوئیس بنا نهاده شد.

فیدیک از سر واژه‌های عبارت فرانسوی Federation Internationale des Ingeniurs Conseils به معنای فدراسیون بین‌المللی مهندسین مشاور تشکیل شده است. مأموریت فیدیک بهبود بخشیدن فضای کسب و کار و گسترش منافع شرکت‌های مهندسین مشاور چه داخلی و چه جهانی منطبق با مسئولیت‌ها جهت تأمین خدمات کیفی و بهره‌مندی اجتماعی و محیط زیست است.

عمده فعالیت‌های فیدیک را تهیه قراردادهای مدل، آئین نامه‌های مربوط به خدمات مهندسی و همچنین توجه به مسائل و مسئولیت اجتماعی نظیر شرافت حرفه‌ای و توجه به انرژی که منتج به طراحی و توسعه پایدار می‌گردد تشکیل می‌دهد. در حال حاضر ۹۴ انجمن ملی کشورهای مختلف در فیدیک عضویت دارند. در ایران، انجمن مهندسین مشاور یکی از دو ارگان پایه‌گذار جامعه مهندسان مشاور ایران، اولین انجمن حرفه‌ای بود که در سال ۱۳۵۲ به عضویت فیدیک درآمد.

تشکیلات

در تشکیلات فیدیک ۱۲ کمیته وجود دارد که اهم آنها به شرح زیر است.

کمیته اجرائی، کمیته قراردادها، کمیته ریسک و مسئولیت و کمیته ارزیابی داوران (Arbitrators) را می‌توان نام برد. فیدیک دارای یک میلیون کارشناس زبده حرفه‌ای در زمینه‌های مختلف از جمله قراردادها، حقوق، حل و فصل دعاوی (Dispute Settlement) ، بیمه، معاملات بانکی در کشورهای عضو دارد که خدمات مشاوره‌ای ارائه می‌دهند.

تهیه و انتشار قراردادهای مدل

فیدیک از سال ۱۹۵۷ مدل قراردادها را که توسط کارفرمایان ومشاوران بین‌المللی استفاده می‌شود تهیه و منتشر نموده است. این قراردادها به زبان انگلیسی بعنوان زبان معتبر نوشته شده و توسط کارفرمایان به نمایندگی از دولت‌ها و یا بخش‌های خصوصی در سراسر جهان به صورت بین‌المللی و داخلی بکار گرفته شده است.

این قراردادهای مدل از سه بخش زیر تشکیل شده است.

• موافقت نامه قرارداد contract agreement

این بخش معمولاً بسیار کوتاه بوده و تکمیل آن بعهده تهیه کننده پیش نویس قرارداد است. در ابتدای این بخش شرح کوتاهی که به آن Recital می‌گویند  با واژه Whereas (از آنجائی که) عنوان می‌شود.

• شرایط خصوصی particular condition

در شرایط خصوصی اطلاعاتی قرار می‌گیرد که بستگی به نوع قرارداد دارد که با توجه به مفاد شرایط عمومی آن را بایستی تکمیل نمود. بعنوان مثال قانون حاکم بر قرارداد، محل تشکیل حکمیت، محل پروژه، نحوه پرداخت ها و غیره.

• شرایط عمومی general condition

این بخش بسیار مفصل است و کلیه شرایطی که بایستی برای پروژه در نظر گرفت را دارا است. از جمله شرایط مالی، تأخیرات، تعلیق، خاتمه قرارداد، فورس ماژور، حد مسئولیت، مصونیت و غیره. فیدیک همواره توصیه می‌نماید که حتی‌الامکان در متون شرایط عمومی تغییری انجام نپذیرد اما در عمل و به لحاظ تأمین نظرات کارفرما این امر عملی نیست ولی به رحال می‌توان ساختار و شرایط بسیاری از قراردادها را حفظ نمود.

• ویژگی های قراردادهای فیدیک

قبل از معرفی انواع قراردادهای تیپ فیدیک،‌به معرفی مهمترین ویژگی‌های آنها می‌پردازیم.

• تعادل در ریسک balanced risks

اختصاص ریسک‌ها در قراردادهای فیدیک به طرفین بصورت منصفانه و منطقی است. وظایف و حقوق طرفین قرارداد نیز از تعادل خاصی برخوردار است و یک جانبه نیست. تعادل بین ظرافت حقوقی و امکانپذیری منطبق با اصول حقوق عرفی و مدنی Civil & Common Law  وجود دارد.

• پذیرفته شده accepted

این تیپ قراردادها شناخته شده و بصورت گسترده در سراسر جهان برای پروژه‌های صنعتی بکار گرفته می‌شود. بانک جهانی و بانک‌ها‌ی توسعه‌؛ نهادهای مالی جهت دادن اعتبار و وام استفاده از چنین قراردادهایی را لازم می‌دانند. شرایط این قراردادها در مراکز مهم داوری و دادگاه‌ها کاملاً شناخته شده است و فرآیند رسیدگی به دعاوی را تسهیل می‌کند.

• موثر و شفاف effective & transparent

شفاف بودن متون، بکارگیری یک سری واژه و واژگان‌های حقوقی و فنی (‌Terminologies‌) که در تمام قراردادهای مدل تکرار شده است استفاده از آنها را آسان می‌سازد. البته، متون این قراردادهای تیپ با ادبیات خاصی نگاشته شد‌ه. فیدیک جایگزینی واژگان‌ها رامجاز نمی‌داند.

• جایگزینی بندها interchangeability of clause

بندهای یک قرارداد را بسادگی می‌توان با بند تیپ دیگر جایگزین نمود. البته انجام این کار مهارت خاصی می‌خواهد چرا که شرایط بند جایگزین شده بایستی با شرایط بندهای دیگر پیش نویس منطبق باشد.

• دارا بودن راهنمای قراردادها publication guides for contract draft

راهنمای استفاده از سه قراردادهای مدل زیرتهیه و منتشرشده که در آن به تشریح و توضیح بندهای آنها می‌پردازد و قبل از استفاده از پیش نویس‌های مزبور لازم است که از توصیه‌های ارائه شده در راهنما مطلع و آنها را بکار گرفت.

1. ‌Conditions of Contract for Construction
2. Conditions of Contract for Plant & Design Build‌
3. Conditions of EPC/Turnkey Contract‌

• انتشارت publications

قراردادهای مدل فیدیک انواع گوناگون دارد که بسته به موضوع قرارداد و طرفین زیربط مدل آن تعیین میشود. این قراردادهای مدل نیز با رنگ‌های مختلف مشخص می‌شوند‌. جهت کار با این پیش نویس‌های قرارداد تسلط به زبان انگلیسی و آشنا به متون قراردادهای خارجی دو شرط اصلی هستند.

اینک می‌پردازیم به انواع قراردادهای فیدیک.

• مدل مشاور – مشاور دست دوم consultant-sub consultancy agreement

در این پیش نویس؛ قرارداد اصلی که بین کارفرما و مشاور منعقد anه ضمیمه قرارداد فوق می‌شود. در این صورت شرایط آن جزء لاینفک قرارداد مشاور – مشاور دست دوم می‌a,د. البته بستگی به مبلغ قرارداد دارد، چنانچه مبلغ قرارداد قابل توجه باشد مشاورین دست دوم تن به این کار می‌دهند. واضح است در این حالت ریسک‌هائی که متوجه مشاور دست دوم خواهد بود افزایش می‌یابد. از طرف دیگر پرداخت به مشاور دست دوم را می‌توان مشروط به پرداخت توسط کارفرما نمود که به این روش اصطلاحاً Back to Back و یا پی درپی گفته می‌شود. این شرط نیزبه سختی مورد قبول مشاور دست دوم قرار می‌گیرد. و چنانچه مورد قبول واقع شود جریمه تاخیر در پرداخت‌ها و حتی تعلیق را خواستار می‌شوند.

در تنظیم این نوع قراردادها بایستی دقت نمود ریسک‌های کلیدی که در قرارداد اصلی وجود دارد به قرارداد خود با مشاور دست دوم منتقل شود. ایجاد تعهد برای مشاور دست دوم در قرارداد اصلی، مشکلات زیادی را ببارخواهد آورد.کنترل مشاور دست دوم از لحاظ انجام بموقع تعهداتش بسیارحائز اهمیت است زیرا؛ کارفرما کلیه قصورات ایجاد شده را بحساب مشاور می‌گذارد. ازطرف دیگر؛ قرارداد فوق می‌تواند بین دو مشاور که طرف سومی (کارفرمای اصلی) وجود نداشته باشد منعقد شود که ریسک آن را کاهش خواهدداد و از پیچیدگی کمتری برخوردار خواهدبود. از هر دو مدل قرارداد مزبور قراردادهای گوناگونی در معاونت تولید تنظیم شده و با مشاورین خارجی به امضاء رسیده است.

• client / consultant model service agreement

این قرارداد بین مشاور و کارفرما منعقد می‌شود.

اسکوپ کار که در ضمیمه A قرار می‌گیرد و بایستی توسط تیم فنی تهیه شود.

خدمات نرمال، اضافی و مورد استثناء که در وضعیت تعلیق بوجود می‌آید.

نرخ کارهای اضافی و مورد استثناء که با توافق طرفین مشخص می‌شود.

شرایط پرداخت

شرایطی که مانع انجام خدمات می‌شود به نحوی که کارها به حالت تعلیق درآید. با توجه به ماهیت پروژه و شرایط مزبور با تکمیل کردن آن می‌توان از گنجاندن شرایط فورس ماژور (برای مشاور) صرف نظر کرد. این مورد در تیپ قرارداد ذکر شده در بند ۱ نیزصادق است.

از این تیپ قرارداد هم در موننکو تنظیم و منعقد شده

• مدل قرارداد ساخت condition of contract for construction 

مدل قرارداد مزبور جهت پروژه‌های مهندسی یا ساختمان‌ها به طور کلی استفاده می‌شود.

مسئولیت طراحی با کارفرما است.

نظارت بر حسن اجرای قرارداد با مشاور است.

پرداخت‌ها به صورت Unit Price و ماهیانه انجام می‌شود.

اختصاص ریسک‌ها بیشتر سمت کارفرما قرار دارد.

مسئولیت تامین تجهیزات با اجرای عملیات باپیمانکار است.

• conditions of contract for plant and design build

قرارداد تیپ فوق بیشتر جهت اجرا بر پروژه‌های برقی و مکانیکی ست و برای طراحی و اجراء پروژه‌های مهندسی است.

پیمانکار مسئول طراحی است.

قیمت‌ها Lump – Sum با تعدیل می‌باشد (پرداخت ماهیانه یا مرحله‌ای و مایل ا ستونی ست)

نظارت بر حسن اجرای قرارداد با مشاور است.

پشتیبانی از کارفرما بر حسب اختصاص ریسک‌ها

• condition of contract for epc / turkey projects

قرارداد تیپ فوق بر اساس کلید در دست می‌باشد. جهت نیروگاه و غیره با خصوصیات زیر همراه است.

کل مسئولیت طراحی با پیمانکار می‌باشد.

معمولاً Lump – Sum ثابت با کمی تعدیل

نظارت بر اجراء قرارداد با نماینده کارفرماست

پشتیبانی کامل از کارفرما بر حسب اختصاص ریسک

دراین مدل قرارداد مشاوربعنوان نماینده کارفرمانقش دارد.

شرایط اینکوترمزبراحتی درآن قابل اعمال است.

• short form of contract

قرارداد مدل فوق جهت کارهای مهندسی با سرمایه کم یا کارهائی که تکراری و ساده هستند از قبیل ساختن مناطق مسکونی به کار می‌رود و شامل موارد زیر است.

پیمانکار یا کارفرما مسئولیت طراحی را دارد.

قیمت Lump-Sum با تعدیل (پرداخت ماهیانه)

نظارت و اجراء قرارداد با نماینده کارفرماست.

ریسک‌ها بیشتر طرف کارفرماویا پیمانکارمی باشد(بستگی به مسئولیت طراحی دارد)

• conditions of design build operate contract

قرارداد تیپ مزبور ترکیبی از طراحی؛ ساخت و اجرا و بهربرداری و تعمیر و نگهداری بلندمدت بوده که مسئولیت آن بعهده یک پیمانکار یا کنسرسیوم و یا Joint Venture گذاشته می شود. این مدل قرارداد در سپتامبر2007 اولین نسخه آن منتشرشد. حال به برخی از ویژگی‌های آن می‌پردازیم.

• هم پوشانی فعالیت‌های ساخت و طراحی طوری پیش بینی می‌شود که تاخیرات احتمالی به حداقل برسد.
• با محدودیت‌های اعمالی در هزینه و تعهدات و ریسک‌هائی که توسط پیمانکار متحمل می‌شود کاهش ریسک در فزونی (Price over runs) وجود دارد.
• با مسئولیت پیمانکار برای ۲۰ سال بهره برداری وی علاقه‌مند است طراحی و ساخت پروژه را با کیفیت انجام داده تا هزینه‌های بهره برداری و تعمیر و نگهداری آن کاهش باشد.
• به قراردادف وق می‌توان بعنوان یک روش کامل (PPP (Public-Private Partnership نگاه انداخت زیرا این روش یک فرآیند طولانی ست که شامل تامین، اجرا، بهره برداری و انتقال است با ریسکی زیاد که توجه ویژه‌ای را بایستی بدان معطوف نمود.

نویسنده:  حمید رضا اعتضادی

دانلود قراردادهای تیپ فیدیک

در بخش زیر قراردادهای تیپ فیدیک به صورت pdf آورده شده است.

توافقنامه – شرایط عمومی (کتاب سبز و آبی)

شرایط عمومی – شرایط خصوصی – فرم‌های نمونه (کتاب قرمز)

فرم کوتاه قرارداد (کتاب سبز)

مدل توافقنامه خدمات مشاوره (کتاب آبی)

شرایط عمومی قراردادهای EPC و کلید گردان (کتاب نقره‌ای)