اجزای غیرسازه‌ای

انواع مختلفی از اجزاء غیرساز‌ه‌ای موجود در ساختما‌ن‌ها‌ شامل اجزاء معماری، مکانیکی‌، الکتریکی‌، مخابراتی و بیمارستانی هستند.

اجزای معماری

نمای خارجی

نمای دیوارهای خارجی را می‌توان به چند گروه دسته بندی کرد.

‌نمای چسبانده شده

این نوع نما می‌تواند روی مصالح بنایی، بتن، اندود سیمان و یا مصالح ساز‌ه‌ای واقع بر اسکلت چسبانده شود. برخی از نماهای این گروه به شرح زیر هستند.

1. کاشی، آجر، سنگ ، سفال و سایر موارد مشابه با ضخامت حداکثر ۲/۵ سانتیمتر
2. موزائیک‌های شیشه‌ای با اندازه های حداکثر ۱×۵×۵ سانتی متر
3. سرامیک
4. اندود سیمانی

نمای مهار شده

این نوع نما شامل آجرکاری یا سنگ کاری است که به صورت مکانیکی به سازه‌ی نگهدارنده متصل می‌شوند. نماهای زیر از این دسته به حساب می‌آیند.

1. آجرکاری با ضخامت اسمی حداکثر ۱۲/۵ سانتیمتر
2. ‌سنگ کاری
3. صفحه‌های سنگی بزرگ با ضخامت اسمی حداکثر ۵ سانتی متر

رعایت ضوابط این دستورالعمل برای قطعاتی که در ارتفاع بیش از ۱۲۰ سانتی متر از تراز زمین و یا کف مجاور قرار دارند، الزامی است.

دیوارهای کوتاه ساخته شده از بلوک شیشه‌ای و سایر مصالح بنایی غیرساز‌ه‌ای

این نوع نماها از روی همگذاشتن بلو‌ک‌های شیشه‌ای و اتصال آنها توسط خمیرهای مخصوص ایجاد شده و به خودی خود قادر به تحمل نیروهای قائم هستند. از نظر سازه‌ای این نوع نماها نسبت به سازه مجاور خود مجزا محسوب می‌شوند.

پانل‌های پیش ساخته

این پانل‌ها برای تحمل نیروهای باد، زلزله و دیگر نیروهای وارده طراحی شده‌اند و شامل پانل‌های بتنی پیش ساخته و پانل‌های فلزی هستند.

‌نماها و دیوار‌های شیشه‌ای

شامل دیوارهای غیرسازه‌ای بیرونی شیشه‌ای در ساختمان‌های چند طبقه، پنجره‌های بزرگ برِ فروشگاه‌ها و پنجره‌های با قاب چوبی کوچک است. نماهای شیشه‌ای معمولاً از مصالح با ضخامت کم ساخته می‌شوند. طبیعی است که هرچه ضخامت مصالح به کار رفته در این نوع نماها بیشتر باشد، خطر ریزش و تهدید ایمنی جانی افزایش می‌یابد.

انواع شیشه‌هایی که در نماهای شیشه‌ای به کار می‌رود، به شرح زیر است.

1. ‌شیشه بازپخت (آنیل) شده‌، (Annealed glass) که عملیات حرارتی خاصی بر روی آن انجام نشده است و جزو معمولی‌ترین شیشه‌های به کار رفته در نماهای شیشه‌ای محسوب می‌شود.
2. ‌شیشه صاف و یا خمید‌ه‌ای که پس از نورد شدن، عملیات حرارتی بر روی آن انجام می‌شود‌، (Heat- strengthened glass) به طوری که تا زیر نقطه ذوب حرارت داده شده و سپس سرد می‌شود. این نوع شیشه از شیشه آنیل شده ایمنی بیشتری دارد ولی با این وجود پس از شکسته شدن به طور کامل به قطعات ریز تبدیل نمی‌شود.
3. ‌شیشه صاف و یا خمیده‌ای که به منظور رسیدن به مقاومت فشاری بالا، عملیات حرارتی بر روی آن انجام می‌شود‌. (Tempered glass) این نوع شیشه چنانچه بشکند به تعداد زیادی قطعات ریز تبدیل می‌شود.
4. ‌شیشه لمینیت یا طلقی که با چسباندن یک میان لایه پلاستیکی بین دو لایه شیشه‌ای تحت حرارت و فشار تولید می‌شود‌. (Laminated glass) ‌رفتار این نوع شیشه تحت بارهای ضربه‌ای مشابه شیشه خودرو است، به طوری که پس از ترک برداشتن یا خرد شدن، قطعات ریز شده که به لایه میانی پلاستیکی چسبیده‌اند، از هم گسیخته نمی‌شوند و شیشه در قاب خود باقی می‌ماند.
5. قطعات شیشه‌ای دوجداره‌ که مقاومت حرارتی بالایی داشته و به منظور صرفه جویی در مصرف انرژی به کار می‌روند‌. (Sealed insulation glass units)‌

نماهای شیشه‌ای به دو روش خشک و تر نصب می‌شوند. در صورتی که این نماها برای نیروها و جابجایی‌های ناشی از زلزله طراحی نشوند، سقوط آنها می‌تواند خطر قابل ملاحظه‌ای ایجاد نماید. نماها و دیوار‌ه‌های شیشه‌ای بصورت زیر می‌توانند اجرا شوند.

1. دیواره‌های شیشه‌ای که بدون قطع کردن لبه‌های دال طبقات، از کنار آنها ادامه پیدا کرده و از متصل کردن واحدهای پیش ساخته به یکدیگر حاصل می‌شوند و یا اینکه در سایت بر روی نما قرار می‌گیرند.
2. دیواره‌های شیشه‌ای نما که بین کف‌های طبقات قرار می‌گیرند و به صورت پیش ساخته یا نصب در محل هستند.
3. سیستم‌های دیواره شیشه‌ای سیلیکنی که در آنها از خمیر سیلیکن به منظور انتقال بارهای وارد شده از شیشه به قاب نگهدارنده آن و همچنین نگهداری شیشه در جای خود استفاده می شود.

تیغه (پارتیشن)

تیغه‌ها اجزاء غیر باربر قائم هستند که فضای داخلی را تفکیک می‌کنند و به دو گروه دسته‌بندی می‌‌شوند.

تیغه‌های سنگین

تیغه‌های سنگین ممکن است کل یا جزئی از ارتفاع طبقه را پوشش دهند و می‌توانند از جنس مصالح بنایی مسلح یا غیرمسلح باشند. در داخل ساختمان‌های اداری قدیمی اغلب از پارتیشن‌های سفال توخالی استفاده شده است. این عناصر به عنوان دیوارهای پرکننده بین ستون‌ها و یا بدون نقش سازه‌ای به عنوان دیوارهای جداکننده فضا به کار می‌روند.

تیغه‌های سبک

تیغه‌هایی که از قطعات سبک مانند تخته‌های چوبی یا اجزاء فلزی سبک (LSF) دارای روکش گچی، سیمانی، چوبی و یا دیگر مصالح ساخته شده‌اند

نمای داخلی

نمای داخلی شامل نماهای تزئینی دیوارهای داخلی بوده که بالاتر از تراز ۱۲۰ سانتی متر نسبت به کف طبقه قرار گرفته‌اند.

سقف کاذب

سقف‌های کاذب را می‌توان به گروه‌های زیر دسته بندی کرد.

1. پوشش سقف‌های چوبی، بتنی یا فلزی با مصالحی که توسط اتصالات مکانیکی و یا چسب به آنها متصل می‌شوند
2. صفحات گچی آویخته (با فاصله کمتر از ۶۰ سانتی متر از سقف) که توسط اعضایی به نگهدارند‌ه‌های چوبی یا فلزی‌ متصل می‌شوند
3. صفحات گچی آویخته با فاصله بیشتر از ۶۰ سانتی متر از سقف و همچنین سقف‌های کاذب تشکیل شده از تور‌ی‌های ‌فلزی (رابیتس) به همراه پوشش گچی
4. سقف‌های کاذب یکپارچه دارای سازه مستقل نگهدارنده (T-bars) به همراه تجهیزات روشنایی و مکانیکی

جان پناه‌ها و پیش آمدگی‌ها

جان پناه‌ها و پیش آمدگی‌ها، اجزای غیرسازه‌ای هستند که از بام یا نمای ساختمان بیرون زد‌ه‌اند. پیکره‌ها و نماهای تزئینی اضافه شده به جا‌ن پناه‌های بتنی یا آجری نیز مشمول این تعریف می‌شوند و باید طبق این دستورالعمل برای بهسازی کنترل شوند.

1. ‌جان پنا‌ه‌های بنایی غیرمسلح با نسبت ارتفاع به ضخامت بزرگ‌تر از ۱/۵
2. ‌جان پناه‌های بنایی مسلح با نسبت ارتفاع به ضخامت بزرگ‌تر از ۳
3. پیش آمدگی‌ها و لبه‌های ساخته شده از سنگ یا آجر، مگر اینکه با یک سازه فولادی یا بتنی مسلح نگهداری شده
   ‌باشند
4. پیکره‌ها و نماهای تزئینی ساخته شده از سنگ یا آجر یا بتن با نسبت ارتفاع به ضخامت بزرگتر از ۱/۵

نسبت ارتفاع به ضخامت برای جان پناه‌ها به صورت نسبت ارتفاع آنها از سطح مهارشدگی به ضخامت آنها، بیان می‌شود. برای اجزائی که به صورت افقی از نما بیرون زد‌ه‌اند، این نسبت به صورت نسبت عرض افقی بیرون زده شده از بر نما به ضخامت جزء، تعریف میشود.

سایه بان‌ها

سایه بان‌ها، شامل اعضای بیرون زده از نمای خارجی بوده که ممکن است ادامه تیرهای سازه و یا سازه‌هایی مستقل باشند که به ساختمان دوخته شده‌اند. همچنین سایه بان‌ها می‌توانند سازه‌هایی خود ایستا باشند. چادر یا دیگر سایه بان‌های پارچه‌ای نیازی به کنترل بهسازی ندارند.

دودکش‌های ساختمانی

دودکش‌ها اجزایی هستند که به صورت طر ه بر بام ساختمان‌ها قرار می‌گیرند، دودکش‌های ساخته شده از ورق‌های نازک فلزی نیاز به کنترل برای بهسازی ندارند.

راه پله‌ها

راه پله‌ها شامل عرشه، پاگرد و دست‌انداز هستند که راه عبور بین دو طبقه را تشکیل می‌دهند. درها، پنجره‌ها و بخش‌های‌ مقاوم در برابر آتش که در محدوده راه پله هستند، جزء راه پله‌ها محسوب می‌شوند.

کف‌های کاذب

این کف‌ها شامل کف‌های کاذب پانل بندی شده که جهت دسترسی به سیم‌ها، فیبرهای نوری و دیگر تجهیزات مربوط به رایانه و یا وسایل الکتریکی دیگر طراحی شده‌اند، هستند.

تجهیزات و تأسیسات مکانیکی

تجهیزات مکانیکی

تجهیزات مکانیکی که حداقل یکی از معیارهای زیر را دارا باشند باید براساس این دستورالعمل ارزیابی شوند.

1. کلیه تجهیزاتی که وزن آنها بیش از ۱۸۰ کیلوگرم باشد.
2. تجهیزات مهار نشده با وزن بیش از ۴۵ کیلوگرم که ضریب اطمینان آنها در برابر واژگونی تحت اثر بارهای طراحی تعیین شده کمتر از ۱/۵ باشد.
3. تجهیزاتی که دارای وزن بیش از ۱۰ کیلوگرم بوده و به سقف ، دیوار و یا تکیه گاهی که ارتفاعش از کف بیش از ۱/۲ متر است، متصل شده باشند.

کلیه تجهیزات زیر:

1. ‌بویلرها و کور‌ه‌ها
2. ‌نقاله‌ها‌
3. ‌تجهیزات‌ دارای جداساز لرزه‌ای
4. ‌تجهیزات‌ فاقد جداساز لرزه‌ای
5. ‌تجهیزات‌ واقع در داخل داکت

کمپرسورهای هوا (Air Compressors)

کمپرسورهای هوا برای تامین هوای با فشار بالا برای مصارف مختلفی به کار می‌روند. بیشتر کمپرسورهای هوا از نوع پیستونی و یا پره چرخنده هستند. کمپرسورهای گریز از مرکز برای فشارهای بسیار زیاد و کاربردهای صنعتی به کار می‌روند.

واحدهای تهویه مطبوع (Air Conditioning Units)

واحدهای تهویه مطبوع وسیله‌های خانگی یا صنعتی هستند که برای رطوبت گیری و خارج نمودن گرما از محیط به کار می‌روند و در آن‌ها، سرمایش از طریق چرخه ساده تبرید انجام می‌شود. این تجهیزات می‌توانند در زیر سقف، روی زمین و یا کنار دیوار نصب شوند. برخی از انواع تجهیزات این گروه بشرح زیر هستند. از ویژگی‌های این گروه دارا بودن چهارچوب مناسب و وزن نسبتاً کم آنها است.

1. ‌واحد تهویه مطبوع کوچک روی بام (خنک شونده با هوا)
2. واحد تهویه مطبوع بزرگ روی بام(خنک شونده با هوا)
3. ‌واحد تهویه مطبوع داخلی (نصب بر روی کف یا به صورت آویزان از سقف)
4. واحد تهویه مطبوع کنار دیوار
5. ‌واحد (Package) خنک شونده با آب (روی کف یا روی کف دارای سکو)
6. واحد تهویه هوای داخلی یا پمپ حرارتی (روی کف یا بصورت معلق با خنک کننده جدا)

‌هواسازها (Air Handling Units)

واحدهای هواساز وسایلی هستند که برای تهویه یا گردش هوا به عنوان جزئی از سیستم گرمایشی، تصفیه و تهویهمطبوع به کار می روند. این تجهیزات معمولاً به صورت یک جعبه بزرگ فلزی شامل یک دمنده، اجزای گرمایشی یاسرمایشی، اتاقک فیلتر، صداگیر و میراگر م یباشند.نمونه هایی از واحدهای هواساز به شرح زیر قابل ذکر می باشند:

1. واحد هواساز بزرگ قرار گرفته بر روی بام
2. واحد هواساز کوچک قرار گرفته بر روی بام
3. واحد پردازش هوای داخلی قائم (روی کف)
4. واحد هواساز داخلی افقی (روی کف یا بصورت معلق)
5. واحد هواساز ساختمان
6. شبکه‌های تبرید در واحدهای هواساز

جداساز هوا (Air Separators)

جدا ساز هوا دستگاه برای زدودن آب و روغن از هوای فشرده به کار می‌ر‌ود. به طور معمول بر روی یک دیوار در نزدیکی کمپرسور هوا نصب شده و می‌تواند یک دستگاه چند فیلتری باشد. نمونه‌هایی از جداسازهای هوا به شرح زیر هستند.

1. جداساز هوا (به صورت معلق) ‌
2. جداساز هوا (نصب شده بر روی کف)

آسانسورها

آسانسور شامل اتاقک‌، محفظه، تجهیزات و اتاق تجهیزات مربوط به بهره برداری آسانسور از قبیل بالابر، وزنه‌های تعادل ،‌کابل‌ها و کنترل‌گرها هستند.

چیلر یا سرماساز (Chillers)

چیلر دستگاهی است که حرارت را از یک مایع با استفاده از تراکم -بخار یا چرخه جذب – تبرید (absorbtion-refrigeration) خارج می‌نماید. برخی از انواع چیلرهای قابل ذکر در این دسته شامل موارد زیر است.

1. ‌چیلر از نوع خروج از مرکز (Centrifugal)
2. چیلر با کمپرسور پیچی (Screw)
3. چیلر قاب دار‌
4. ‌چیلر کوچک

‌نقاله‌ها

نقاله‌ها شامل انتقا‌ل دهنده‌های مواد و مصالح به همراه تمام ماشین‌آلات و کنترل کننده‌های لازم برای بهر‌ه‌برداری از آنها است.

تجهیزات و تاسیسات الکتریکی

انواع تجهیزات برقی و مخابراتی

تمام تجهیزات برقی و مخابراتی، شامل پانل‌های کنترل و تابلوهای برق، ر‌ج‌های باتری، مراکز کنترل موتور، دنده کلیدها و سایر اجزای ثابت واقع در اتاق‌های برق و یا دیگر نقاط ساختمان که دارای حداقل یکی از شرایط زیر هستند، باید برای بهسازی کنترل شوند.

1. ‌تمام تجهیزاتی که وزن آنها بیش از ۱۸۰ کیلوگرم باشد.
2. ‌تجهیزات مهار نشده با وزن بیش از ۴۵ کیلوگرم که ضریب اطمینان آنها در برابر واژگونی محاسبه شده با نیروهای طراحی لرزه‌ای کمتر از ۱/۵ باشد.
3. تجهیزات دارای وزن بیش از ۱۰ کیلوگرم که به سقف، دیوار و یا تکیه‌گاهی که ارتفاعش از کف بیش از ۱/۲ متر است، متصل باشند.
4. تجهیزات واقع در ساختمان‌ها.

‌ژنراتورها (Generators)

واحدهای تولید انرژی الکتریکی موقتی و اضطراری در هنگام وقوع مشکل برای شبکه انرژی الکتریکی سراسری قابلاستفاده خواهند بود. این تجهیزات با توجه به اینکه امکان قطع انرژی الکتریکی در هنگام وقوع زلزله بسیار بالا است،برای ادامه سرویس دهی سایر تجهیزات و یا سازه‌ها بعد از زلزله بسیار مهم و کلیدی هستند. نمونه‌هایی از این تجهیزات بشرح زیراست.

1. دستگاه کنترل ژنراتور (نصب شده بر روی تجهیزات)
2. ژنراتور محفظه دار (نصب شده بر روی کف)
3. ژنراتور با محفظه عایق در برابر هوا (نصب شده بر روی بالشتک)
4. ژنراتور با رادیاتور (نصب شده بر بالشتک ((pad) می‌تواند رادیاتور به صورت مجزا نصب شود.

ترانس‌های برق

ترانس‌های برق با توجه به وظیفه آنها در تبدیل ولتاژهای مختلف برق نقش مهمی در عملیاتی ماندن شبکه انتقال و توزیع برق دارند. نمونه‌هایی از این تجهیزات بشرح زیر هستند.

1. ترانس برق فشار قوی
2. ترانس سبک
3. ‌ترانس نیمه سنگین
4. ترانس سنگین

‌قفسه‌ها

قفسه‌ها با توجه به مواد نگهداری شده بر روی آنها به چهار گروه زیر طبقه بندی می‌شوند.

گروه ۱) قفسه‌های کتاب

قفسه‌های کتاب چوبی یا فلزی که ارتفاع آنها از ۱/۲ متر بیشتر باشد.

گروه ۲) قفسه‌های تجهیزات مخابراتی و رایانه‌ای

شامل سیستم‌های قفس های خودایستا (Free Standing) که بیش از ۱/۲‌ متر ارتفاع دارند و برای نگهداری رایانه و دیگر تجهیزات برقی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

گروه ۳) قفسه‌های مواد خطرناک

قفسه‌هایی شامل ظروف محتوی موادی که برای سلامت و ایمنی شغلی خطرناک محسوب می‌شوند. این مواد شامل موارد زیر است.

1. ظروف گاز پروپان
2. ظروف گاز فشرده
3. ظروف نگهداری مواد شیمیایی خشک یا مایع

‌قفسه سایر مواد

شامل قفسه‌های نگهداری سایر مواد به صورت دائمی و یا موقتی بوده و دارای انواع مختلفی نهستند. قفسه‌ها اگر دارای سیستم مهار جانبی نباشند به بارهای لرزه‌ای بسیار حساس بوده و بشدت آسیب پذیر خواهند بود. همین طور در طول زلزله ممکن است محتویات داخل قفسه‌ها دچار لغزش شوند یا اینکه قفسه به کلی ناپایدار شده و واژگون شود.

تجهیزات بیمارستانی

در این بخش به معرفی کلی تجهیزات معمول بیمارستانی پرداخته شده است. این تجهیزات در سه بخش تجهیزات الکتریکی و حساس، تجهیزات نگهداری و ذخیره مواد و تجهیزات سنگین بیمارستانی دسته‌بندی شده‌اند.