سد سازی
سدها را کلاً میتوان از جمله کارگاههای بزرگی دانست که بسیاری از فعالیتها را در قالب کارگاههای کوچکتر در خود جای دادهاند. سدها عموماً بدلیل تکنولوژی و پیچیدگی کار از جمله پروژههای عمرانی بزرگ مطرح در سطح جهانی هستند که معمولاً گروه خاصی از افراد متخصص فنی و با سابقه و همچنین علاقمند را برای مسائل اجرایی و نیز نظارت به خود جذب میکنند.
امروزه با توجه به تعداد زیاد کارگاههای اجرایی در کشور و گسترش روز افزون صنعت ساختمان، توجه به مسائل ایمنی و حفاظت کارگاهها به خصوص کارگاههای بزرگ سد سازی نیز بیشتر شده است. کسب تجربه در زمینه اجرای ایمن کار بسیار حائز اهمیت بوده و توجه مدیران کارگاهها را به خود جلب نموده است.
ایمنی و اثرات آن
حوادث و اتفاقات در مباحث ایمنی به دو دسته کلی بشرح زیر تقسیم میشوند.
- حوادثی که نمیتوان از وقوع آن جلوگیری کرد.
- حوادث قابل پیش بینی که برای جلوگیری از رخداد آن و یا کاهش خطرات آن باید هزینه صرف نمود.
بطور کلی علل رخداد هر گونه حادثه در کارگاههای عمرانی بشرح زیر است.
- تماس کنترل نشده شخص با مواد و ماشینآلات.
- شکست و خرابی بناهای موقت.
- خطرات ذاتی فعالیتهای عمرانی نظیر استفاده از مواد ناریه.
- عدم رعایت موارد ایمنی یا کم دقتی کارگر.
ایمنی در هنگام بتن ریزی
عملیات بتن ریزی معمولاً توسط یک تیم ویژه در سدها صورت میگیرد. مکانهای مختلف ،شرایط ایمنی مخصوصی را طلب میکند که اهم آن استفاده از وسایل حفاظت فردی، شناخت کار و ابزار مربوطه، ارتباط صحیح و هماهنگی تیم عمل کننده و مشخص شدن وظایف افراد گروه با توجه به شرایط جسمانی آنان است. در هنگام بتن ریزی رعایت نکات ذیل ضروری است.
- ابزار و وسایل کار از نوع مناسب انتخاب و در صورت عدم نیاز یا استفاده، در جای مشخص نگهداری شود. به عنوان مثال، قرار دادن ویبراتورهای بنزینی یا گازوئیلی به صورت مورب در محدوده عملیات صحیح نیست.
- ابزاری که خراب بوده یا نیاز به تعمیر داشته باشند در جای مشخص نگهداری و از بقیه ابزار جدا شوند. بست شیلنگهای مورد استفاده در هنگام کار با ویبراتور های بادی سالم باشند و علاوه بر آنشیلنگ هوای فشرده با سیم به ویبراتور مهار شوند. از پرت کردن وسایل خودداری شود.
- در بتن ریزیهای سطحی باید دقت شود که پای افراد در حین عبور و اجرای کار در لابلای آرماتورها گیر ننماید.
- انداختن چند قطعه تخته به عنوان راهرو، ایمنی زیادی به رفت و آمد میبخشد.
- هوای فشرده نباید به طرف اشخاص دیگر گرفته شود.
- از ابزار کار بصورت صحیح استفاده و در نظافت آنها دقت شود.
- پس از اتمام کار و قبل از صرف غذا باید دستها را با آب و صابون شست و پس از اتمام کار روزانه استحمام نمود.
- شرایط مناسب کاری از نظر تهویه و روشنایی کافی از هر حیث میبایست تامین شود.
- یک سرکارگر مجرب نسبت به هدایت تیم و آموزش صحیح افراد اقدام نماید. همچنین نقل و انتقال افراد و ابزار کار و میزان خستگی و کارایی آنان را باید زیر نظر داشته باشد.
ایمنی در هنگام انتقال بتن (بارگیری، حمل و تخلیه)
در هنگام انتقال بتن از محل تولید به محل سد با توجه به نوع و مشخصات، موقعیت احداث، عوامل اقتصادی و طبیعی و همچنین ایجاد تسهیلات اجرایی باید نکات زیر را رعایت نمود.
- استفاده از ماشین آلات ویژه حمل بتن با قابلیت مانور بالا و دورزدن درجا و تخلیه از یک طرف.
- استفاده از ماشین آلات معمولی با اعمال تغییرات خاص جهت تخلیه بتن به باکت در محل سد.
- استفاده از سیستم انتقال هوایی بتن توسط باکت از محل بچینگ به محل سد.
- استفاده از تراک میکسرها.
در تمامی موارد بایستی دقت کافی بعمل آید که از تخلیه یا شستشوی مخلوط کن ایستگاه بتن سازمانی که دستگاه بارگیری زیر آن استقرار یافته، خودد اری شود، زیرا ممکن است در طرح اختلاط بتن تغییر ایجادشود. استقرار ماشین آلات در زیر ایستگاه بتن ساز جهت بارگیری باید توسط یک فرد مسئول کنترل شود.
هیچ گونه مواد لغزنده در زیر محدوده بارگیری نبایستی وجود داشته باشد. این محل همواره بایستی تمیز شود تا از لغزش ماشین آلات جلوگیری شود.
افرادی که در طبقات بالای بچینگ کار میکنند بایستی دقت کافی نمایند تا ابزار و وسایل کار از دستشان رها و به پائین پرتاب نشود.
به عنوان یک اصل کلی افراد نبایستی زیر باکت و ماشین آلات حمل بتن و کلاً زیر بارهای ثابت، معلق و یا متحرک قرار گیرند ، زیرا بعضی مواقع بعلت اشکالات هیدر ولیکی و یا گیر کردن مصالح درشت دانه ما بین دو لنگه در باکت، تمام و یا قسمتی از بتن با باز شدن ناگهانی دریچه به پائین تخلیه میشود.
ایمنی در هنگام ریختن بتن به درون قالب
- برای ریختن بتن به درون قالب یا محل مورد نظر غیر از موارد خاص، همواره روش معمول، استفاده از تراک میکسر، پمپ بتن متحرک یا زمینی و یا استفاده از جرثقیل و باکت است.
- برای هر کدام از دستگاهها، اپراتور مجرب باید گمارده شده و افراد غیر مسئول از روشن کردن، کارکردن و یا دستکاری کردن آن خودداری نمایند.
- دستگاهها باید به موقع سرویس و عیوب آن به موقع گزارش شود و تکیه دادن به ماشین آلات و یا توقف بیجا و غیرمسئولانه در اطراف آن ممنوع بوده و اپراتور در حین عملیات نباید محل کار خود را ترک نماید. در پایان کار از خاموش بودن دستگاه باید اطمینان حاصل کرد.
- در هنگام لوله کشی برای پمپ بتن از لوله زانویی و بستهای سالم و مطمئن بایستی استفاده نمود تا اتصال دو قطعه لوله به خوبی انجام پذیرد. لوله انتقال بتن باید دارای مهار کافی بوده و حتی المقدور بخود قالب تماس نداشته باشد.
- از زدن ضربات شدید چکش فلزی در زمان گیر کردن لولههای بتن در حین پمپاژ پرهیز شود، زیرا این کار باعث فرورفتگی لوله و در نتیجه، افزایش اصطکاک داخلی و فرسودگی و پارگی لوله بصورت ناگهانی میشود.
- در هنگام تخلیه بتن به مخزن پمپ در حال کار و به لحاظ ضربات پیستون، معمولاً بتن به بیرون پاشیده میشود. لذا نگاه کردن از فاصله کم به داخل مخزن مجاز نیست و حریم لازمه بطور کلی باید مراعات شود.
- از وارد شدن به مخزن پمپ برای تمیز کاری یا رفع عیب فنی اجتناب کرد.
ایمنی در هنگام آرماتوربندی
- تیمهای آرماتوربندی در کارگاهها وظیفه خم و برش و حمل و تخلیه آرماتور را بعهده دارند. بنابراین از یک سو، بارگیری و حمل و تخلیه بندیلهای آرماتور به محل کار و از سوی دیگر با خم و برش، دستگاه خم کن و قیچی مخصوص سرو کار دارند.
- آرماتور بند همچون قالب بند در شرایط مشابهی قرار دارد. کار در سطح زمین یا در ارتفاع یا تونلها و شفتها که متناسب با موقعیت، نکات ایمنی لازمه از جمله مسائل حفاظت فردی را رعایت کرده و تمرکز و دقت کافی نسبت به ایفای وظایف محوله اقدام نماید.
- نظم و ترتیب کامل در چیدن بندیلها و همچنین آرماتورهای خم و برش خورده به تفکیک قطر درفواصل معقول کنار یکدیگر بنحوی که هم عبور و مرور افراد و هم بارگیری آنها به سهولت امکان پذیر باشد.
- سیم آرماتوربندی بصورت کلافهای کوچک در آمده و در نزدیکی محل کار قرار داده شود. از پراکندن سیم در نقاط مختلف که میتواند دست و پاگیر باشد میبایست جلوگیری شود.
- میلگردهایی که بصورت شبکه هستند در تمام نقاط و گرههای اتصال با سیم محکم بسته شوند. در هنگام بستن شبکه در شیب ترانشهها، حتما از میل مهار و خرکهای مناسب برای استحکام شبکه استفاده شود.
- به هنگام استفاده از دستگاه برش و خم کن باید فقط در محل اپراتور ایستاد و افراد دیگر در نزدیکی محل کار نباشند.
- دستگاه خم و برش مجهز به پدال و ایست اضطراری باشد.
- تیغه قیچی آرماتوربندی از نظر تیزی باید کنترل شود.
- به لحاظ شرایط جوی بهتر است میز آرماتوربندی و دستگاههای برقی در محیطی مسقف قرارداده شده تا در هنگام تابستان و تابش شدید آفتاب و یا زمستان هنگام ریزش برف و باران پرسنل بتوانند بهتر به کار ادامه دهند.