ساختمان با مصالح بنایی کلاف دار
ساختمان با مصالح بنایی کلاف دار، که از این پس به اختصار ساختمان بنایی نامیده میشود، ساختمانی است که با آجر، بلوک سیمانی و یا سنگ ساخته شود و در آن تمام یا قسمتی از بارهای قائم و تمامی بار جانبی در هر دو امتداد اصلی ساختمان توسط دیوارهای با مصالح بنایی غیرمسلح تحمل میشود. وجود میلگردهای انسجام بخش، دیوار را مسلح نمیکند. ساختمانی که در آن بار جانبی در یک امتداد توسط دیوارهای با مصالح بنایی و در امتداد دیگر توسط عناصری غیر از دیوار تحمل میشود، ساختمان مختلط است و در ردیف ساختمانهای با مصالح بنایی قرار نمیگیرد. ساختمان های بنایی غیر مسلح به دو دسته تقسیم میشوند.
- ساختمان بنایی دارای کلافهای افقی و قائم
- ساختمان بنایی دارای میلگردهای انسجام بخش
هندسه ساختمان
ارتفاع و تعداد طبقههای مجاز
رعایت کلیه شرایط و محدودیتهای زیر برای ارتفاع و تعداد طبقه ساختمانهای مشمول الزامی است.
- حداکثر تعداد طبقات ساختمان بنایی، بدون احتساب زیرزمین، دو طبقه است.
- تراز روی بام نسبت به متوسط تراز زمین مجاور نباید از ۸ متر تجاوز کند.
- ارتفاع طبقه، از روی کلاف افقی زیرین تا زیر سقف، نباید از ۴ متر بیشتر باشد.
- اگر ارتفاع طبقه از ۴ متر بیشتر باشد، علاوه بر کلاف بندی باید یک کلاف افقی اضافی در ارتفاع حداکثر ۴ متر از روی کلاف زیرین دیوارها تعبیه
شود. در صورت اخیر میتوان ارتفاع طبقه را تا حداکثر ۶ متر افزایش داد. - زیرزمین طبقه ای است که تراز روی سقف آن نسبت به متوسط تراز زمین مجاور از ۱/۵ متر بیشتر نباشد. به علاوه، حداکثر مقدار اختلاف تراز سقف زیرزمین با تراز زمین در پایین دست ساختمان نباید از ۲ متر تجاوز کند، در غیر این صورت این طبقه نیز به عنوان یک طبقه منظور میشود.
- حداکثر تعداد طبقات زیرزمین یک طبقه است.
پلان ساختمان
به طور کلی پلان ساختمان بنایی در هر دو امتداد، باید شرایط زیر را برای تحمل یکنواخت نیروهای افقی ناشی از زلزله برآورده نماید.
- پلان ساختمان نسبت به هر دو محور اصلی، قرینه یا نزدیک به قرینه باشد.
- طول ساختمان نباید از سه برابر عرض آن تجاوز کند.
- ابعاد پیش آمدگی در پلان ساختمان، بدون تعبیه درز انقطاع محدود باشد.
مقطع قائم ساختمان
ساختمانهای مشمول نباید در مقاطع قائم دارای پیش آمدگی باشند، ولی در شرایطی که پیش آمدگی در مقاطع قائم اجتناب ناپذیر است، باید ضوابط زیر رعایت شود.
طول جلو آمده طره در بالکنهای سه طرف باز از ۱/۲۰ متر و در بالکنهای دو طرف باز از ۱/۵۰ متر بیشتر نباشد.
پیش آمدگی ساختمان در مقطع قائم به طوری که طبقه بالا به صورت طره جلوتر از طبقه پایین باشد، فقط در موارد زیر مجاز است
- طول جلو آمده طره از یک متر بیشتر نباشد؛
- دیوارهای سازه ای قسمت پیش آمده نباید بار سقف یا دیوار فوقانی را تحمل کنند.
چنانچه بارهای ثقلی ناشی از وزن دیوارهای قسمت پیش آمده، باید به ناگزیر توسط سقف یا کف پیش آمده منتقل شود، لازم است از طرههایی که به نحو مناسبی در کلافهای افقی همان تراز مهار شدهاند، برای تحمل این بارها استفاده شود.
دیوارهای قسمت پیش آمده به وسیله کلافهای قائم فولادی و یا بتن آرمه با اتصال مناسب و مطمئن نگهداشته شوند و دو سر کلافها در عناصر سازهای کف و سقف مهار شوند.
کلاف بندی مربوط به دیوارهای قسمت پیش آمدگی باید به نحوی انجام شود که اولاً هر کلاف حداکثر ۲ متر از دیوار را نگه دارد، ثانیاً دو طرف پنجرههای با عرض بیشتر از ۲ متر نیز دارای کلاف باشد. حداقل مقطع و آرماتوربندی این کلافهای قائم باید، مانند کلافهای قائم ساختمان باشد.
اختلاف تراز
از اختلاف تراز در یک طبقه ساختمان باید حتی الامکان پرهیز شود. در صورت وجود اختلاف تراز بیش از ۶۰ سانتی متر باید دیوارهای حد فاصل دو قسمتی که اختلاف تراز دارند با کلاف بندی اضافی مناسب تقویت شوند و یا اینکه دو قسمت ساختمان به وسیله درز انقطاع از یکدیگر جدا شوند.
شالودهها
شالودهها باید حتی المقدور در یک تراز افقی ساخته شوند. در صورتی که به علت شیب زمین یا علل دیگر احداث شالوده در یک تراز مسیر نباشد، باید هر قسمت آن در یک تراز افقی و با محدودیت اجرا شود.
اگر از کلافهای افقی به عنوان شالوده استفاده شود، باید کلافهای افقی بر روی کرسی چینی با مصالح بنایی اجرا شود. در این حالت رعایت موارد زیر الزامی است.
- عرض کرسی چینی زیر دیوار یا کلاف افقی نباید از ضخامت دیوار یا عرض کلاف افقی به اضافه ۱۰ سانتی متر کمتر باشد.
- عرض کرسی چینی بر روی بتن مگر یا شفته آهک تسطیح، نباید از مقادیر جدول زیر کمتر باشد.
- کرسی چینی سنگی یا آجری را میتوان به صورت پلهای (با نسبت ۱ به ۲) یا غیر پلهای ساخت.
- میزان بیرون زدگی هر پله زیرین نسبت به پله روی آن نباید از ارتفاع پله زیرین بیشتر باشد.
مقدار عرض کرسی چینی بر روی بتن تسطیح یا شفته آهک تسطیح
| نوع خاک محل ساخت | تعداد طبقات | ||
| ۱ | ۲ | ۳ | |
| عرض کرسی چینی مصالح بنایی (سانتیمتر) | |||
| خاکهایی که مقاومت مجاز آنها در حدود ۲ تا ۲/۵ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع است. | ۳۰ | ۴۰ | ۶۰ |
| خاکهایی که مقاومت مجاز آنها بیش از ۱/۵ و کمتر از ۲ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع باشد. | ۳۵ | ۵۰ | ۷۰ |
| خاکهایی که مقاومت مجاز آنها بیش از ۱ و کمتر از ۱/۵ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع باشد. | ۴۰ | ۷۰ | ۱۰۰ |
| خاکهایی که مقاومت مجاز آنها در حدود ۱ کیلوگرم بر سانتیمتر مربع باشد | ۵۰ | ۱۰۰ | ۱۵۰ |
در این حالت رعایت موارد زیر الزامی است.اگر دیوار مصالح بنایی مستقیماً روی شالوده مصالح بنایی (آجری یا سنگی ) قرار داده شود، باید کلاف قائم را به نحو مناسبی در داخل کرسی چینی مهار کرد. به جای استفاده از کلاف افقی با کرسی چینی مصالح بنایی میتوان از شالوده بتن آرمه با رعایت شرایط زیر استفاده کرد.
- مقاومت مشخصه بتن مورد استفاده در شالوده باید حداقل ۲۰ مگاپاسکال باشد.
- مقاومت تسلیم میلگرد مورد استفاده در شالوده باید حداقل ۲۴۰ مگاپاسکال باشد.
- فولاد عرضی باید به میزان فولاد خمشی در نظر گرفته شود.
- بتن مگر زیر شالوده با ضخامت ۱۰ سانتی متر بیشتر از عرض شالوده و حداقل ضخامت ۵ تا ۱۰ سانتی متر باشد.
بازشو (در- پنجره-گنجه)
در ساختمانهای بنایی به طور کلی باید از احداث بازشوهای وسیع احتراز شود وحتی المقدور بازشوها در قسمت مرکزی دیوار قرار گیرند. رعایت همه محدودیتهای ذیل برای هر دیوار سازهای الزامی است.
- مجموع سطح بازشوها نباید از یک سوم سطح آن دیوار بیشتر باشد.
- مجموع طول بازشوها نباید از یک دوم طول دیوار بیشتر باشد.
- فاصله اولین بازشو از ابتدای طول دیوار نباید از دو سوم ارتفاع بازشو یا ۷۵ سانتی متر کمتر باشد، مگر آنکه در طرفین بازشو کلاف قائم قرار داده شود.
- فاصله افقی دو بازشو از دو سوم ارتفاع کوچ کترین بازشو مجاور خود کمتر نبوده و از یک ششم مجموع طول آن دو بازشو نیز کمتر نباشد. در غیر این صورت، جرز بین دو بازشو جزئی از بازشو منظور میشود و نباید آنرا به عنوان دیوار سازهای به حساب آورد و نعل درگاه روی بازشوها باید به صورت یکسره با دهانهای برابر مجموع طول بازشوها به اضافه طول جرز بین آنها و ۲۰ سانتیمتر اضافه در هر طرف منظور شود.
- هیچ یک از ابعاد بازشو نباید از ۲/۵ متر بیشتر باشد. در غیر این صورت باید طرفین بازشو را با تعبیه کلافهای قائم، که به کلافهای افقی بالا و پایین آن طبقه متصل میشوند، و همچنین با مهار نعل درگاه بازشو در کلافهای قائم طرفین تقویت کرد.
انواع دیوار مصالح بنایی
دیوارهای مصالح بنایی به دو نوع سازهای و غیرسازهای تقسیم میشوند.
دیوارهای سازهای
دیوار سازهای دیواری است که برای تحمل بار قائم یا قائم و جانبی در ساختمان در نظر گرفته میشود و باید شرایط زیر را دارا باشد.
- حداکثر طول مجاز محصور بین دو کلاف قائم از کل طول هر دیوار سازهای، نباید از ۵ متر یا ۳۰ برابر ضخامت آن بیشتر باشد.
- ارتفاع دیوار سازهای برابر با ارتفاع طبقه است.
- مقدار دیوارهای سازهای در هر طبقه و در هر امتداد برابر است با نسبت مساحت مقطع افقی دیوارها در امتداد مورد نظر به مساحت زیربنای آن طبقه. آن بخش از دیوار که در بالا و پایین بازشوها قرار دارد، نباید در محاسبه مقدار دیوار منظور شود.
- حداقل نسبت ضخامت به ارتفاع دیوار سازهای نباید از یک پنجم کمتر باشد. در هر حال ضخامت دیوار سازهای در طبقه اول و دوم نباید از ۲۲ سانتیمتر و در زیر زمین از ۳۵ سانتی متر کمتر باشد.
- مقدار دیوار سازهای در هر طبقه و در هر یک از امتدادهای طولی و عرضی ساختمان نسبت به کل دیوارها در آن امتداد، نباید با خطر نسبی منطقه کمتر باشد.
حداقل مقدار دیوار سازهای در هر امتداد ساختمان برای مناطق مختلف خطر نسبی
| نوع و تعداد طبقات | خطر نسبی مناطق | ||||||
| خطر نسبی زیاد و بسیار زیاد | خطر نسبی کم و متوسط | ||||||
| زیرزمین | طبقه اول | طبقه دوم | زیرزمین | طبقه اول | طبقه دوم | ||
| ساختمان آجری | یک طبقه | ۶% | ۴% | – | ۵% | ۳% | – |
| دو طبقه | ۸% | ۶% | ۴% | ۶% | ۵% | ۳% | |
| ساختمان با بلوک سیمانی | یک طبقه | ۱۰% | ۶% | – | ۸% | ۵% | – |
| دو طبقه | ۱۲% | ۱۰% | ۶% | ۹% | ۸% | ۵% | |
| ساختمان سنگی | یک طبقه | ۶% | ۵% | – | ۵% | ۴% | – |
| دو طبقه | ۸% | ۸% | ۵% | ۶% | ۶% | ۴% | |
برای اجرای دیوار سنگی و دیوار بلوک سیمانی باید از ملات ماسه سیمان با عیار حداقل ۲۰۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب ملات استفاده شود.در ساختمان بنائی استفاده از ملات گل و یا گل آهک مجاز نیست.اجرای دیوار سازهای
- برای اجرای دیوار میتوان از ملات ماسه سیمان با عیار حداقل ۲۰۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب یا ملات باتارد (ملات ماسه-آهک-سیمان) با ۱۰۰ کیلوگرم سیمان و ۱۲۵ کیلوگرم آهک در متر مکعب ملات نیز استفاده کرد.
- برای اجرای جان پناه بام و بالکن و قسمت طرهای دودکشها باید منحصراً از ملات ماسه سیمان با عیار حداقل ۲۰۰ کیلوگرم سیمان در متر مکعب ملات استفاده شود.
- ملات ماسه سیمان باید حداکثر در مدت یک ساعت پس از تهیه، مصرف شود.
- آجر مصرفی در دیوارها باید از جنس مرغوب و دارای قدرت باربری و دوام مناسب باشد و قبل از استفاده زنجاب شود.
- سنگ مصرفی در دیوارها باید از جنس مرغوب و دارای قدرت باربری و دوام مناسب باشد.
- فولاد مصرفی در دیوارها باید از جنس مرغوب و دارای حدجاری شدن مشخص باشد.
چیدن دیوار
- برای ساخت دیوار با سنگی که به شکل مکعب مستطیل، یا آجر یا بلوک سیمانی است، نباید بندهای قائم در یک راستا قرار گیرد.
- درزهای قائم (هرز ملات) باید کاملاً با ملات پر شود.
- برای اجرای دیوار با سنگ لاشه، لازم است سنگ لاشهها با قفل و بست مجاور هم قرار گرفته و بین آنها کاملاً با ملات پر شود.
- اگر دیوار چینی به طور همزمان میسر نباشد، میتوان قسمتهایی را به صورت (لاریز) ساخت و قسمتهای بعدی را روی لاریز بنا کرد.
- دیوارهای سازهای به هم پیوسته یا متقاطع (در گوشههای ساختمان) باید به طور هم زمان و در یک تراز چیده و در یک سطح بالا آورده شود.
- دندانه دار کردن دیوار سازهای (هشت گیر) که معمولاً برای اتصال دیوارها یا برای ساختن دیوارهای طویل به کار میرود، مجاز نیست.
- دیوارهای سازهای به هم پیوسته یا متقاطع (در گوشههای ساختمان) باید به طور هم زمان و در یک تراز چیده و در یک سطح بالا آورده شود.
- دندانهدار کردن دیوار سازهای (هشت گیر) که معمولاً برای اتصال دیوارها یا برای ساختن دیوارهای طویل به کار می رود، مجاز نیست.
میلگرد میانی
در ناحیه یک سوم میانی ارتفاع هر دیوار سازهای که دهانه آن ۳ تا ۵ متر باشد، باید حداقل سه میلگرد به قطر ۱۰ میلی متر با شرایط زیر در درزهای افقی به صورت سرتاسری تا محل کلافهای قائم امتداد داده و در داخل آنها مهار شود.
یک میلگرد در وسط ارتفاع دو میلگرد به فاصله یک ششم ارتفاع دیوار یکی بالا و یکی پایین میلگرد وسط
دیوار غیرسازهای
دیوار غیرسازهای دیواری است که برای جداکردن فضای داخلی ساختمان به عنوان تیغه یا جداگر به کار برده میشود. این دیوار سهمی در تحمل بارهای قائم ندارد و باید با استفاده از عناصر کمکی مطابق با سایر شرایط این بند، بار جانبی ناشی از وزن خود را تحمل کند.
دیوار غیرسازهای باید شرایط زیر را دارا باشد.
- حداکثر طول مجاز هر دیوار غیرسازهای بین دو کلاف قائم، نباید از ۶ متر یا ۴۰ برابر ضخامت آن دیوار بیشتر باشد
- حداقل نسبت ضخامت به ارتفاع دیوار غیر سازهای نباید از یک سی ام کمتر باشد. در صورت استفاده از آجر، حداقل ضخامت دیوار غیرسازهای باید برابر با عرض آجر باشد.
- حداکثر ارتفاع دیوار غیرسازهای از تراز کف ۳/۵ متر است. در صورت تجاوز از این مقدار باید دیوار غیرسازهای با تعبیه عناصر افقی و قائم مانند زیر بند ۵ زیر به طور مناسبی مقید و محدود شود.
- دیوار غیرسازهای که در تمام ارتفاع طبقه ادامه دارد، باید کاملاً به زیر پوشش سقف مهار شود، یعنی رگ آخر تیغه با فشار و ملات کافی در زیر سقف جای داده (مهر) شود.
- لبه فوقانی (افقی) دیوار غیرسازهای که در تمام ارتفاع ادامه ندارد باید با کلاف فولادی یا ناودانی نمره ۶ یا معادل مقطع بتن مسلح یا چوبی که به دیوار سازهای یا کلافهای احاطه کننده دیوار غیرسازهای متصل باشد، مقید شود.
- در صورتی که لبه قائم دیوار غیرسازهای (تیغه) آزاد باشد، این لبه باید به یک تیغه دیگر، یا یک دیوار عمود بر آن، یا کلاف قائم و یا ستونک معادل یک ناودانی فولادی نمره ۶ یا مقطع بتن آرمه یا چوبی، با اتصال کافی تکیه داشته باشد.
- دیوار غیرسازهای متکی به دیوار سازهای باید به طور هم زمان یا به صورت لاریز یا به صورت هشتگیر چیده شود. چنانچه دیوار غیرسازهای بعد از احداث دیوار سازهای و بدون اتصال به آن ساخته شود، باید در محل تقاطع به نحو مناسبی به دیوار سازهای متصل و محکم شود. در این حالت دیوار سازهای در صورت دارا بودن سایر شرایط فوق میتواند به عنوان نگهدارنده برای دیوار غیرسازهای محسوب شود. در صورتی که اتصال کافی بین دیوار غیرسازهای و دیوار سازهای وجود نداشته باشد، لبه کناری دیوار غیرسازهای آزاد تلقی شده و باید طبق شرایط مندرج در زیر بند ۶، عنصر قائم در لبه آن تعبیه شود. دو دیوار غیرسازهای عمود بر هم نیز باید با یکدیگر قفل و بست شوند.
- هشت گیر را میتوان منحصرا برای اتصال دیوارهای غیرسازهای به کار گرفت، مشروط بر آنکه درزهای بالا و پایین آجر چینی بعدی در محل هشتگیر کاملاً با ملات پرشود. برای درگیر کردن دیوار غیرسازهای به دیوار سازهای میتوان از میلهای مهاری استفاده کرد.
جان پناه
ارتفاع جان پناه اطراف بام و بالکنها از کف تمام شده، در صورتی که ضخامت دیوار آن ۱۰ و یا ۲۰ سانتی متر باشد، نباید به ترتیب از ۵۰ و ۷۰ سانتی متر تجاوز کند و باید در فواصل پنج متر از یکدیگر مهار شود. در صورتی که ارتفاع جان پناه از ۷۰ سانتی متر بیشتر باشد، باید کلافهای قائم تا بالای جان پناه ادامه یافته و بر روی جان پناه کلاف افقی به ارتفاع ۱۰ سانتی متر و با دو میلگرد افقی تعبیه شود.
بادگیر
بادگیر ساخته شده با مصالح بنایی و اجزای مشابه نباید از کف بام، بلندتر از ۱/۵ متر باشد. در صورتی که ارتفاع بادگیر از این مقدار تجاوز کند باید به وسیله عناصر قائم فولادی یا بتن آرمه به نحو مناسبی تقویت و در کف بام گیردار شود.
دودکش
با توجه به مصالح ساخت دودکش (لولههای سیمانی سبک و مشابه آن) که یکپارچه از طبقات پایین تا بام ادامه مییابد، باید دودکش در ارتفاعی برابر با ارتفاع جان پناه به روش مناسبی (مثلاً آجرچینی در اطراف آن) مهار شود. ساخت دودکش با مصالح بنایی مجاز نیست.
کلاف بندی
برای تمام ساختمانهای بنایی اعم از آجری، بلوک سیمانی و یا سنگی (یک، دو و سه طبقه)، حداکثر طول و ارتفاع هر دیوار سازهای محصور در کلافهای افقی و قائم بهترتیب ۵ و ۴ متر است.در صورتی که طول و ارتفاع بیش از مقادیر فوق باشد، باید کلافهای اضافی (افقی و قائم) تعبیه شود.
کلاف بندی افقی
برای کلیه دیوارهای سازهای باید کلافهای افقی با شرایط زیر و در ترازهای تعیین شده، ساخته شود. فاصله کلافهای افقی در همه ترازها نباید از ۴ متر بیشتر باشد.
تراز روی شالوده یا شالوده
کلاف پایینترین تراز (روی شالوده) باید با بتن مسلح ساخته شود، به طوری که عرض مقطع آن از ضخامت دیوار و یا ۲۵ سانتی متر کمتر نباشد و ارتفاع مقطع آن از دو سوم ضخامت دیوار و یا ۲۵ سانتی متر کمتر نباشد.
تراز روی دیوار در هر طبقه
کلاف تراز روی دیوار میتواند از بتن آرمه یا از پروفیلهای فولادی معادل تیرآهن نمره ۱۰ ساخته شود و باید شرایط زیر را دارا باشد.
- چنانچه کلاف سقف با بتن آرمه ساخته شود، عرض آن باید با ضخامت دیوار برابر باشد.
- اگر ضخامت دیوار خارجی بیش از ۲۰ سانتی متر است، برای امکان نماسازی، میتوان عرض کلاف را ۲۰ سانتی متر اختیار کرد.
- در هر حال اختلاف عرض کلاف با ضخامت دیوار نباید از ۱۲ سانتی متر بیشتر باشد.
- ارتفاع کلاف نباید از ۲۰ سانتی متر کمتر باشد.
- اگر به جای کلاف بتن آرمه از تیرآهن نمره ۱۰، یا پروفیلهای فولادی معادل، استفاده شود، باید کلاف فولادی به خوبی به سقف متصل شود. همچنین این کلاف باید به نحوی مناسب باکلاف قائم یا دیوار (مثلا ملات با حداقل ضخامت ۵ سانتی متر) متصل و پایدار شود.
- چنانچه سقف از تاوه تخت بتن آرمه درجا ساخته شود، نیازی به کلاف افقی اضافی درتراز سقف نیست.
میلگرد کلاف افقی بتن آرمه
- میلگردهای طولی در کلاف افقی بتن آرمه باید از نوع آجدار و حداقل قطر ۱۰ میلیمتر باشد.
- استفاده از میلگرد ساده فقط برای مناطق با خطر نسبی متوسط و کم مجاز است و در این صورت باید انتهای میلگردهای ساده در محل وصلهها و در انتهای میلگردها به قلاب ۱۸۰ درجه ختم شود.
- میلگردهای طولی باید حداقل ۴ عدد باشند و در گوشهها قرار گیرند.
- اگر عرض کلاف از ۳۵ سانتی متر تجاوز کند، تعداد میلگردهای طولی باید به ۶ عدد و یا بیشتر افزایش یابد، به طوری که فاصله هر دو میلگرد مجاور از ۲۵ سانتی متر بیشتر نباشد.
- میلگردهای طولی باید با تنگهایی به قطر حداقل ۶ میلی متر به یکدیگر با قلاب 180درجه بسته شوند.
- حداکثر فاصله افقی تنگها از یکدیگر باید مساوی ارتفاع کلاف و یا ۲۵ سانتی متر (هر کدام کمتراست) باشد.
- حداکثر فاصله تنگها در ۴۵ سانتیمتری از بر هر کلاف قائم که به آن ناحیه بحرانی گفته میشود، باید به ۱۵ سانتیمتر کاهش یابد.
- در ناحیه بحرانی و در محل اتصال کلافها به یکدیگر، نباید وصله میلگرد قرار داشته باشد. وصله میلگردها باید در یک سوم میانی کلاف تعبیه شود.
- پوشش بتنی میلگردها نباید برای کلاف زیر دیوارها از ۵ سانتیمتر و برای کلاف روی دیوار از ۲/۵ سانتیمتر کمتر باشد.
اتصال کلافهای افقی
- در هر تراز، اضلاع مختلف کلافها باید به یکدیگر متصل شوند تا ساختمان دارای کلاف بندی یکپارچه و به هم پیوستهای باشد.
- میلگردهای محل تلاقی اضلاع کلاف (به ویژه برای کلاف روی دیوار) باید به نحوی تنظیم شود که اتصال کلافها به خوبی تأمین شود.
- کلاف روی دیوار نباید در هیچ جا منقطع باشد.
- در صورتی که مجاری دودکش، تهویه و نظایر آنها با کلاف افقی تلاقی کند، باید میلگردهای کلاف از دو طرف این مجاری عبور داده شود و قطر یا عرض این مجاری نبایداز نصف عرض کلاف بیشتر باشد.
- در صورتی که ساختمان بنایی دارای ستونهای فولادی و یا بتن آرمه نیز باشداین ستونها باید به نحوی مناسب در بالا به عناصر سقف و یا کلاف روی دیوار و در پایین به کلاف زیر دیوار متصل شوند.
کلاف بندی قائم
کلیه دیوارهای سازهای منتهی به کلافهای قائم، باید با رعایت شرایط مربوط به هر یک از موقعیتهای این بند ساخته شود. برای ساختمانهای یک طبقه واقع در مناطق با خطر نسبی متوسط و کم میتوان از کلاف قائم چوبی استفاده کرد.
موقعیت کلافهای قائم
- کلافهای قائم باید در گوشههای اصلی ساختمان و ترجیحاً در نقاط تقاطع دیوارها اجرا شوند.
- اگر طول دیوار سازهای از ۵ متر بیشتر باشد، باید با تعبیه کلافهای قائم طول دیوار را محدود کرد.
- اگر انتهای دیوار سازهای آزاد باشد، باید با تعبیه کلاف قائم آنرا مقید ساخت.
- فاصله آزاد بین کلافهای قائم نباید از ۵ متر تجاوز کند.
- در اطراف بازشوها باید در صورت نیاز کلاف قائم اجرا شود.
- هیچ یک از ابعاد مقطع کلاف قائم بتن آرمه (به استثنای کلاف قائم اطراف بازشوها ) نباید کمتر از ۲۰ سانتی متر باشد.
- کلاف قائم نباید در هیچ جا منقطع باشد.
میلگرد کلاف قائم بتن آرمه
- میلگردهای اصلی در کلافهای قائم بتن آرمه باید از نوع آجدار و با حداقل قطر ۱۰ میلیمتر باشد. استفاده از میلگرد ساده برای کلافهای قائم مجاز نیست.
- میلگردهای اصلی باید حداقل ۴ عدد باشند و در گوشهها قرار داده شوند و انتهای آنها به نحوی مناسب مهار شود.
- اگر عرض مقطع کلاف برابر با ۳۵ سانتی متر یا بیشتر باشد، تعداد میلگردهای طولی باید به ۶ عدد و یا بیشتر افزایش داده شود، به طوری که فاصله هر دو میلگرد مجاور از ۲۵ سانتی متر بیشتر نباشد.
- میلگردهای اصلی باید با تنگهایی به قطر حداقل ۶ میلی متر به یکدیگر بسته شود.
- حداکثر فاصله قائم تنگ ها از یکدیگر باید مساوی عرض مقطع کلاف و یا ۲۵ سانتیمتر (هر کدام کمتر است) باشد.
- حداکثر فاصله تنگها در ناحیه بحرانی باید به ۱۵ سانتی متر کاهش یابد.
- طول ناحیه بحرانی در کلاف قائم از بر داخلی کلاف افقی محاسبه شده و برابر با بزرگ ترین مقادیر، یعنی یک پنجم فاصله محور تا محور کلافهای افقی بالا و پایین دیوار بنایی و دو برابر ضخامت کلاف قائم در راستای عمود بر دیوار باشد.
- در ناحیه بحرانی و در محل اتصال کلاف ها به یکدیگر نباید وصله میلگرد قرار گیرد،بلکه وصله میلگردها باید در یک سوم میانی ارتفاع کلاف تعبیه شود.
- میلگردهای اصلی کلاف قائم باید با حداقل طول مهاری ۴۰ سانتیمتر در انتها به زاویه ۹۰ درجه ختم و در کلاف افقی در تراز سقف مهار شود.
- آرماتورهای اصلی کلاف قائم باید حداقل به اندازه ۴۰ سانتیمتر به صورت قائم و ۲۰ سانتیمتر با خم ۹۰ درجه در داخل شالوده مهار شود.
- پوشش بتن اطراف میلگردهای طولی نباید از ۲/۵ سانتی متر کمتر باشد.
نحوه اجرای کلاف قائم بتن آرمه
اجرای کلافهای قائم بتن آرمه باید همزمان با اجرای دیوار سازهای و به صورت یکپارچه انجام شود. اگر کلاف قائم با دیوار همزمان اجرا نشود، رعایت موارد زیر الزامی است.
- اجرای دیوار و باز گذاشتن محل کلاف به صورت کنگرهای
- میلگرد گذاری و تأمین همپوشانی با میلگردهای انتظار
- نصب مرحلهای قالب بیرونی به ارتفاع ۷۰ سانتیمتر از پایین به بالا
- ملات ریزی مرحلهای و ویبره کردن برای حصول اطمینان از جاگیری ملات در تمام فضاهای خالی
اتصال کلافهای قائم
- در هر تراز و در کلیه نقاط تقاطع، کلافهای قائم و افقی باید به یکدیگر متصل شوند تا ساختمان کلاف بندی شده مانند یک سامانه سه بعدی یکپارچه و به هم پیوسته عمل کند.
- کلافهای قائم وافقی باید در تمام نقاط تقاطع به یکدیگر متصل شوند به طوری که میلگردهای طولی آنها در تمام طول نقاط تقاطع ادامه یابد.
- در نقاط تقاطع کلافهای افقی و قائم، وقتی کلاف قائم ادامه نمییابد، میلگردهای اصلی کلاف قائم باید متناسب با عمق کلاف در داخل کلاف افقی مهار شود.
- در صورتی که مجاری دودکش، تهویه، کانال کولر و نظایر آنها با کلاف قائم تلاقی کند، باید میلگردهای کلاف از دو طرف این مجاری عبور داده شود. به علاوه قطر یا عرض این مجاری نباید از نصف عرض مقطع کلاف بیشتر باشد.
سقف
سقف ساختمان بنایی باید یکپارچه بوده و در برابر نیروهای ناشی از زلزله از تکیه گاه خود جدا نشود.
انواع سقف
سقفهای مجاز و متداول برای ساختمان بنایی میتوانند به صورت تخت، شیبدار یا قوسی با استفاده از طاق ضربی، تیرچه بلوک و چوبی اجرا شود.
مصالح سقف
- مصالح مصرفی سقف باید مطابق با فصل پنجم مقررات ملی ساختمان باشد.
- کاربرد چوب به عنوان عنصر باربر سقف در صورتی مجاز است که پوشش سقف از نوع سبک نظیر تخته – ورق آهن یا صفحات موجدار فلزی باشد و در این صورت برای کلاف بندی سقف نیز میتوان از چوب استفاده کرد.
- سقف چوبی با پوشش حصیر و نی با گل و یا شفته آهک و یا طاق خشتی مجاز نیست.
اتصال سقف به تکیه گاه
عناصر سقف (تیر و تیرچه اعم از فولادی، بتنی و چوبی ) و یا دال بتنی باید در تکیه گاهها به نحو مطمئنی به عناصر زیر سری (تیر حمال، کلاف افقی، جرزها و ستونها) متصل شوند، تا نیروهای زلزله بدون جابجا شدن سقف به دیوارها انتقال یابد. به این منظور رعایت ضوابط زیر الزامی است.
اگر سقف به تیر حمال تکیه دارد، باید اجزای اصلی سقف به تیرحمال به خوبی متصل شود و تیر حمال نیز به کلاف روی دیوار مهار شود.
اگر سقف طاق ضربی بر روی دیوار قرار میگیرد، باید تیرآهنهای سقف در داخل کلاف افقی به خوبی مهار شود. برای این منظور میتوان به یکی از روشهای زیر اقدام کرد.
- اگر کلاف افقی بتن آرمه باشد، باید تیرآهنهای سقف به صفحات فولادی، که از قبل روی کلاف و به وسیله میلگرد داخل آن مهار شده، متصل شوند.
- اگر کلاف افقی فولادی باشد، باید تیرآهنهای سقف به آنها متصل شوند.
- طول تکیه گاه تیرآهنهای سقف طاق ضربی نباید از ارتفاع تیر یا از ۲۰ سانتی مترکمتر باشد.
اگر سقف ساختمان بنایی دال بتنی پیش ساخته باشد، باید به یکی از روشهای زیر اتصال سقف به کلافهای افقی تأمین شود.
- دال پیش ساخته در کلاف افقی بتن آرمه مهار شود.
- دال پیش ساخته با مهار مناسب بر روی کلاف افقی بتن آرمه قرار داده شود.
سقف های تیرچه-بلوک باید به خوبی به کلاف افقی مهار شده و بتن ریزی تیرچهها و کلاف هم زمان انجام شود.
برای سقفهای بتن آرمه درجا باید طول تکیه گاه سقف به صورت زیر باشد.
- اگر ضخامت دیوار ۲۰ سانتی متر است، طول تکیهگاه نباید از ۱۵ سانتی متر کمتر باشد.
- اگر ضخامت دیوار بیشتر از ۲۰ سانتی متر است، حداقل طول تکیه گاه باید ۱۵ سانتی متر یا ضخامت دیوار منهای ۱۲ سانتی متر هر کدام بیشتر است، باشد.
عناصر سازهای راه پله باید در پاگردهایی که همسطح ساختمان هستند، در کلاف بندی افقی سقف مهار شوند.
نماسازی
نمای آجری
اگر آجر نما به طور همزمان با آجر پشت کار چیده میشود، باید ضخامت این دو نوع آجر یکسان و یا تقریباً یکسان باشد تا بتوان آنها را در هر رگ روی یک لایه ملات چید.
اگر آجر نما پس از احداث دیوار پشت کار چیده شود، باید با مهار کردن مفتولهای فلزی در داخل ملات پشت کار و قرار دادن سر آزاد این مفتولها در ملات آجر نما، این دو قسمت آجرکاری به هم متصل شوند. فاصله این مفتولها در هر یک از جهات افقی و قائم نباید از ۵۰ سانتی متر بیشتر شود.
نمای سنگی
نماسازی با سنگ غیر پلاک که قطعات سنگ به صورت افقی روی هم چیده میشود باید مطابق نماسازی با آجر باشد.
در صورتی که سنگها به صورت پلاک به طور قائم نصب شوند، باید با تعبیه اسکوپ و یا مهار مناسب دیگری از جدا شدن و فروریختن آنها در هنگام زلزله جلوگیری شود.
خرپشته
احداث خرپشته باید با رعایت شرایط زیر انجام شود.
- در صورتی که سطح زیربنای خرپشته بیش از ۲۵ درصد سطح زیر بنای طبقه زیرخود باشد، خرپشته به عنوان یک طبقه محسوب میشود.
- حداکثر ارتفاع خرپشته از تراز طبقه زیر خود ۳ متر است و رعایت ضوابط مربوط به کلاف بندی افقی و قائم و سایر ضوابط این فصل در مورد جزئیات اجرایی آن الزامی است.
واقعا عالی بود
سلام
اعداد جدول صحیح است، ولی جابجا نوشته شده بود تصحیح شد.
ایجاد تغییرات و نا متقارن در طول یک دیوار باعث وارد شدن نیروی نامتقارن و آسیب دیوار از محل افزایش ضخامت خواهد شد. بهتر است تغییرات در کل طول دیوار انجام شوذ.