جزئیات اجرایى سازه
ساخت و ساز و تولید ابنیه و ساختمان در سطح کشور، توسط متولیان خصوصى و عمومی انجام مىشود. به منظور رعایت اصول و قواعد طراحى و اجرایى و نحوه نظارت صحیح بر این عملکردها، دستورالعملها، ضوابط، آیین نامهها و بخشنامههاى اجرایى و مقررات ملى ساختمانى تدوین شده است و تحت پوشش قانون نظام مهندسى در کل کشور به اجرا در مىآید. در این رابطه کلیه نهادهاى قانونى و شخصیتهاى حقوقى اعم از خصوصى و عمومى طبق قانون نظام مهندسى و سازمان مدیریت و برنامه ریزى کشور مکلف به تبعیت از ضوابط مذکورند.
قانون نظام مهندسى
این قانون بیان کننده اهداف و فلسفه وجودى آیین نامهها و مقررات ملى ساختمان در سطح کشور است و بر آموزش، کسب مهارت فنى و کنترل مقررات ملى ساختمان تأکید دارد.
مقررات ملى ساختمان
مجموعه ضوابط و دستورالعملهاى فنى، اجرایى، ایمنى، اقتصادى و زیست محیطى است که معیار طراحى، اجرا، نظارت، کنترل و ارزیابى کیفى عملیات اجرایى طرحهاى عمرانى یا ساخت و تولید مصالح در کلیه زمینهها و رشتههاى فنى و مهندسى وابسته به ساختمان را در برمىگیرد و توسط وزارت مسکن و شهرسازى ابلاغ مىشود.
آیین نامه
مجموعه روشها و شیوههاى فنى، اجرایى، ایمنى، اقتصادى و زیست محیطى است که معیار طراحى، اجرا، نظارت، کنترل و ارزیابى کیفى عملیات اجرایى طرحهاى عمرانى یا ساخت و تولید مصالح در کلیه زمینهها و رشتههاى فنى و مهندسى وابسته به ساختمان را در بر مىگیرد و توسط وزارت مسکن و شهرسازى ابلاغ مىشود.
طبقه بندى انواع آیین نامهها
مجموعه قوانین و مقررات خاص مربوط به هر بخش یا عملیات اجرایى که توسط دستگاه اجرایى مربوطه ابلاغ مىشود، شامل موارد زیر است.
- آیین نامههاى ساخت، تولید، کنترل کیفیت مواد و مصالح، تجهیزات و ماشین آلات؛ مانند دستور العملهاى مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتى ایران و مؤسسه استاندارد کیفیت ایران.
- آیین نامههاى اجرایى و مشخصات فنى عمومى کارهاى عمرانى؛ مانند دستور العملهاى نشریه شماره ۵۵ سازمان مدیریت و برنامه ریزى کشور.
- آیین نامههاى بارگذارى و شیوههاى تحلیل بارهاى وارد بر ساختمان؛ مانند آیین نامه حداقل بار وارد بر ساختمان ۵۱۹ ایران و آیین نامه طراحى ساختمانها در برابر زلزله ۲۸۰۰ ایران ابلاغ شده توسط وزارت مسکن و شهرسازى ایران.
- آیین نامههاى طراحى و مقاطع اجرایى؛ مانند مباحث مختلف مقررات ملى ساختمان ، آیین نامه بتن ایران (آبا) و آیین نامه ACI
- آیین نامههاى حفاظت و ایمنى در کارگاههاى ساختمانى؛ مانند مصوبه شوراى عالىحفاظت فنى وزارت کار و امور اجتماعى.
- آیین نامههاى نظارت و بازرسى فنى؛ مانند مباحث مختلف مقررات ملى ساختمان
فونداسیونهای بتنی
پیها از مهمترین اجزای سازههای بتن آرمه محسوب میشوند؛ زیرا انتقال بار کل سازه به زمین توسط آنها صورت میگیرد و در صورت ایجاد کوچکترین مشکلی در پی، کلیه اجزای سازه از قبیل تیر، ستون، دال و دیوار تحت تأثیر جدی قرار میگیرند. به همین منظور، فونداسیونهایی که معمولاً برای ساختمانهای بتنی در نظر گرفته میشوند عموماً با محاسبات بیشتری همراه است. چه از نظر تعداد و نوع آرماتورها و چه از نظر پیوستگی بین شناژ و فونداسیونها؛ این عمل باید بطور دقیق و اصولی انجام شود تا در اثر نشستهای احتمالی و غیر یکنواخت ساختمان هیچگونه صدمهای به بنا وارد نشود.
نکات مهم در میلگرد گذاری پی و شناژ (مبحث نهم از مقررات ملی ساختمان)
- در پیها، قطر میلگردها نباید کمتر از ۱۰ میلی متر باشد.
- فاصله محور تا محور میلگرها از یکدیگر، نباید کمتر از ۱۰ سانتی متر و بیشتر از ۳۵ سانتی متر در نظر گرفته شود.
- ابعاد شناژ رابط بین پیها باید متناسب با ابعاد پی و حداقل ۳۰ سانتی متر اختیار شود. به گونهای که سطح فوقانی آن با فونداسیون یکسان باشد.
- تعداد میلگردهای طولی شناژها باید حداقل چهار عدد آرماتور با قطر ۱۴ میلی متر باشد.
- میلگردهای طولی شناژ، باید توسط خاموتهائی به قطر حداقل ۸ میلی متر و با فواصل حداکثر ۲۵ سانتی متر از یکدیگر، به هم بسته شوند.
ترسیم جزئیات فونداسیون کلاف شده
همان طور که گفته شد به منظور تقویت پی بتنی در مقابل کشش، آن را با آرماتور مسلح میکنند. در پیهای منفرد در اثر فشار و بار وارد شده از طرف ستون، سطح بالای آن به حالت فشار و سطح پایینی آن به حالت کشش در میآید. بنابراین شبکهای از میلگردهای طولی و عرضی را در محدوده وارد شدن نیروی کششی یعنی سطح پایینی قرار میدهند. به این شبکه مشِ یاحصیری کف گفته میشود.
نکات مهم در میلگرد گذارى ستونها(مبحث نهم از مقررات ملى ساختمان)
حداقل تعداد میلگردهاى طولى به شرح زیر است.
- میلگرد داخل خاموت مدور یا مستطیلى، چهار عدد
- میلگرد داخل خاموت مثلثى، سه عدد
- میلگرد داخل خاموت مارپیچ، شش عدد
- مارپیچ باید از میلگرد پیوسته ساخته شود.
- در هر گام مارپیچ، فاصله آزاد بین میلگردها باید بین ۲/۵ تا ۷/۵ سانتیمتر در نظر گرفته شود.
- قطر میلگردهاى مصرفى در مارپیچ نباید از ۶ میلى متر کمتر باشد.
- گام مارپیچ نباید از یک ششم قطر هسته بتنى داخل مارپیچ تجاوز نماید.
در طراحی سازهها، تنها مقاومت اعضاء سازه در برابر بارهای وارده، معیار نبوده و باید بر اساس رفتار سازه، معیارهای دیگری را نیز در نظر گرفت. یکی از معیارها، شکل پذیری انواع سازهها به ویژه سازههای بتن آرمه است. شکل پذیری عبارت است از این که سازه در مقابل بارهای وارده به ویژه نیروی زلزله که به صورت دینامیکی وارد میشوند حالت ترد و شکننده پیدا نکند و در عین اعمال بار، به شکلی ظریف قادر به تغییر شکل و حرکت رفت و برگشتی نرم باشد. برای ایجاد شکل پذیری در انواع سازهها ضوابط خاصی در آیین نامهها ذکر شده است که در این جا به سبب اهمیت موضوع فقط تعدادی از ضوابط اجرایی مربوط به سازههای بتن آرمه بر اساس مقررات آیین نامه بتن ایران ذکر میشود.
سقفهاى تیرچه و بلوک بتنى
فن سقف سازى با استفاده از تیرچه و بلوک، ترکیبى است از دو روش بتن پیش ساخته و بتن درجا که در آن مزایاى پیش ساختگى مانند سرعت ساخت، هزینه کم قالب بندى و آرماتوربندى، کیفیت خوب بتن پیش ساخته شده در کارخانه، با جنبههاى مثبت بتن ریزى در محل، به خوبى تلفیق شده است. علاوه بر موارد بالا مصرف کمتر فولاد در این نوع سقف در مقایسه با سقف طاق ضربى – تیرآهن، از دلایل عمده توسعه چشمگیر کاربرد آن در سالهاى اخیر در ایران است.