جزئيات اجرايى سازه
ساخت و ساز و توليد ابنيه و ساختمان در سطح كشور، توسط متوليان خصوصى و عمومی انجام مىشود. به منظور رعايت اصول و قواعد طراحى و اجرايى و نحوه نظارت صحيح بر اين عملكردها، دستورالعملها، ضوابط، آيين نامهها و بخشنامههاى اجرايى و مقررات ملى ساختمانى تدوين شده است و تحت پوشش قانون نظام مهندسى در كل كشور به اجرا در مىآيد. در اين رابطه كليه نهادهاى قانونى و شخصيتهاى حقوقى اعم از خصوصى و عمومى طبق قانون نظام مهندسى و سازمان مديريت و برنامه ريزى كشور مكلف به تبعيت از ضوابط مذكورند.
قانون نظام مهندسى
اين قانون بيان كننده اهداف و فلسفه وجودى آيين نامهها و مقررات ملى ساختمان در سطح كشور است و بر آموزش، كسب مهارت فنى و كنترل مقررات ملى ساختمان تأكيد دارد.
مقررات ملى ساختمان
مجموعه ضوابط و دستورالعملهاى فنى، اجرايى، ايمنى، اقتصادى و زيست محيطى است كه معيار طراحى، اجرا، نظارت، كنترل و ارزيابى كيفى عمليات اجرايى طرحهاى عمرانى يا ساخت و توليد مصالح در كليه زمينهها و رشتههاى فنى و مهندسى وابسته به ساختمان را در برمىگيرد و توسط وزارت مسكن و شهرسازى ابلاغ مىشود.
آيين نامه
مجموعه روشها و شيوههاى فنى، اجرايى، ايمنى، اقتصادى و زيست محيطى است كه معيار طراحى، اجرا، نظارت، كنترل و ارزيابى كيفى عمليات اجرايى طرحهاى عمرانى يا ساخت و توليد مصالح در كليه زمينهها و رشتههاى فنى و مهندسى وابسته به ساختمان را در بر مىگيرد و توسط وزارت مسكن و شهرسازى ابلاغ مىشود.
طبقه بندى انواع آيين نامهها
مجموعه قوانين و مقررات خاص مربوط به هر بخش يا عمليات اجرايى كه توسط دستگاه اجرايى مربوطه ابلاغ مىشود، شامل موارد زير است.
- آيين نامههاى ساخت، توليد، كنترل كيفيت مواد و مصالح، تجهيزات و ماشين آلات؛ مانند دستور العملهاى مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتى ايران و مؤسسه استاندارد كيفيت ايران.
- آيين نامههاى اجرايى و مشخصات فنى عمومى كارهاى عمرانى؛ مانند دستور العملهاى نشريه شماره ۵۵ سازمان مديريت و برنامه ريزى كشور.
- آيين نامههاى بارگذارى و شيوههاى تحليل بارهاى وارد بر ساختمان؛ مانند آيين نامه حداقل بار وارد بر ساختمان ۵۱۹ ايران و آيين نامه طراحى ساختمانها در برابر زلزله ۲۸۰۰ ايران ابلاغ شده توسط وزارت مسكن و شهرسازى ايران.
- آيين نامههاى طراحى و مقاطع اجرايى؛ مانند مباحث مختلف مقررات ملى ساختمان ، آيين نامه بتن ايران (آبا) و آيين نامه ACI
- آيين نامههاى حفاظت و ايمنى در كارگاههاى ساختمانى؛ مانند مصوبه شوراى عالىحفاظت فنى وزارت كار و امور اجتماعى.
- آيين نامههاى نظارت و بازرسى فنى؛ مانند مباحث مختلف مقررات ملى ساختمان
فونداسیونهای بتنی
پیها از مهمترین اجزای سازههای بتن آرمه محسوب میشوند؛ زیرا انتقال بار کل سازه به زمین توسط آنها صورت میگیرد و در صورت ایجاد کوچکترین مشکلی در پی، کلیه اجزای سازه از قبیل تیر، ستون، دال و دیوار تحت تأثیر جدی قرار میگیرند. به همین منظور، فونداسیونهایی که معمولاً برای ساختمانهای بتنی در نظر گرفته میشوند عموماً با محاسبات بیشتری همراه است. چه از نظر تعداد و نوع آرماتورها و چه از نظر پیوستگی بین شناژ و فونداسیونها؛ این عمل باید بطور دقیق و اصولی انجام شود تا در اثر نشستهای احتمالی و غیر یکنواخت ساختمان هیچگونه صدمهای به بنا وارد نشود.
- در پیها، قطر میلگردها نباید کمتر از ۱۰ میلی متر باشد.
- فاصله محور تا محور میلگرها از یکدیگر، نباید کمتر از ۱۰ سانتی متر و بیشتر از ۳۵ سانتی متر در نظر گرفته شود.
- ابعاد شناژ رابط بین پیها باید متناسب با ابعاد پی و حداقل ۳۰ سانتی متر اختیار شود. به گونهای که سطح فوقانی آن با فونداسیون یکسان باشد.
- تعداد میلگردهای طولی شناژها باید حداقل چهار عدد آرماتور با قطر ۱۴ میلی متر باشد.
- میلگردهای طولی شناژ، باید توسط خاموتهائی به قطر حداقل ۸ میلی متر و با فواصل حداکثر ۲۵ سانتی متر از یکدیگر، به هم بسته شوند.
ترسیم جزئیات فونداسیون کلاف شده
همان طور که گفته شد به منظور تقویت پی بتنی در مقابل کشش، آن را با آرماتور مسلح میکنند. در پیهای منفرد در اثر فشار و بار وارد شده از طرف ستون، سطح بالای آن به حالت فشار و سطح پایینی آن به حالت کشش در میآید. بنابراین شبکهای از میلگردهای طولی و عرضی را در محدوده وارد شدن نیروی کششی یعنی سطح پایینی قرار میدهند. به این شبکه مشِ یاحصیری کف گفته میشود.
نکات مهم در ميلگرد گذارى ستونها(مبحث نهم از مقررات ملى ساختمان)
حداقل تعداد ميلگردهاى طولى به شرح زير است.
- ميلگرد داخل خاموت مدور يا مستطيلى، چهار عدد
- ميلگرد داخل خاموت مثلثى، سه عدد
- ميلگرد داخل خاموت مارپيچ، شش عدد
- مارپيچ بايد از ميلگرد پيوسته ساخته شود.
- در هر گام مارپيچ، فاصله آزاد بين ميلگردها بايد بين ۲/۵ تا ۷/۵ سانتيمتر در نظر گرفته شود.
- قطر ميلگردهاى مصرفى در مارپيچ نبايد از ۶ ميلى متر كمتر باشد.
- گام مارپيچ نبايد از یک ششم قطر هسته بتنى داخل مارپيچ تجاوز نمايد.
در طراحی سازهها، تنها مقاومت اعضاء سازه در برابر بارهای وارده، معیار نبوده و باید بر اساس رفتار سازه، معیارهای دیگری را نیز در نظر گرفت. یکی از معیارها، شکل پذیری انواع سازهها به ویژه سازههای بتن آرمه است. شکل پذیری عبارت است از این که سازه در مقابل بارهای وارده به ویژه نیروی زلزله که به صورت دینامیکی وارد میشوند حالت ترد و شکننده پیدا نکند و در عین اعمال بار، به شکلی ظریف قادر به تغییر شکل و حرکت رفت و برگشتی نرم باشد. برای ایجاد شکل پذیری در انواع سازهها ضوابط خاصی در آیین نامهها ذکر شده است که در این جا به سبب اهمیت موضوع فقط تعدادی از ضوابط اجرایی مربوط به سازههای بتن آرمه بر اساس مقررات آیین نامه بتن ایران ذکر میشود.
سقفهاى تيرچه و بلوک بتنى
فن سقف سازى با استفاده از تيرچه و بلوك، تركيبى است از دو روش بتن پيش ساخته و بتن درجا كه در آن مزاياى پيش ساختگى مانند سرعت ساخت، هزينه كم قالب بندى و آرماتوربندى، كيفيت خوب بتن پيش ساخته شده در كارخانه، با جنبههاى مثبت بتن ريزى در محل، به خوبى تلفيق شده است. علاوه بر موارد بالا مصرف كمتر فولاد در اين نوع سقف در مقايسه با سقف طاق ضربى – تيرآهن، از دلايل عمده توسعه چشمگير كاربرد آن در سالهاى اخير در ايران است.
