نازک کاری ساختمان‌

پوشش نهایی که بر روی ساختار زیرین ساختمان قرار می‌گیرد و روکشی که در داخل ساختمان برابر چشم بیننده قرار می‌گیرد،  نازک کاری خوانده می‌شود. مصالح نازک کاری آخرین مصالحی هستند که کف‌ها، دیوارها و سقف‌ها را پوشش می‌دهد.

تفاوت سفت کاری و نازک کاری‌

احداث ساختمان کلاً شامل دو قسمت سفت کاری و نازک کاری است.

1. سفت کاری شامل عملیات پی کنی، ریختن بتن فونداسیون، کرسی چینی، تیر و ستون، بادبند، دیوار برشی، دیوارچینی و سقف است. عملیات سفت کاری مربوط به احداث بنای اصلی ساختمان و عملیات نازک کاری مربوط به تزئینات ساختمان می باشد.
2. ‌نازک کاری شامل تمامی عملیات اجرایی به جز سفت کاری بوده و شامل اندودکاری، عایق کاری، سنگ کاری، کاشی کاری، نقاشی، برقکاری، تاسیسات، نصب در و پنجره است.‌

تشریح کامل نکات اجرایی نازک کاری ساختمان

لایه‌های مختلف دیوار اتاق‌ها ‌

• دیوار سازی (آجر کاری با آجر سفالی و ملات ماسه سیمان)
• شمشه گیری
• گچ و خاک
• سفید کار کشته کشی
• سنگ قرنیز

دیوار چینی

دیواری که از آجر فشاری یا با سنگ مخلوط یا با مصالح دیکر با ملات سیمان یا ماسه آهک یا ملات باتارد چیده شده است. نمای دیوار را می‌توان از ابتدا با نما سازی خارجی پیوسته ساخته و به تدریج بالا برد به طوری که هر رگ آجر چینی قسمت جلوی کار آجر تراشیده گذارده و پشت آنرا از آجر فشاری یا مصالح دیگر می‌چینند.‌ ضخامت و مقاومت هر دیوار بستگی به نوع کاربری آن دارد. که در این ساختمان بیشتر دیوار چینی‌ها به وسیله آجر لفتون و آجر فشاری انجام گرفته است.

شمشه گیری

پس از دیوار چینی با توجه اینکه دیوارهای خالی را به صورت سفالی (آجر چینی با آجر سفالی بدون شمشه ملات) می‌چینند، دقت این نوع دیوار چینی از لحاظ شاقول بودن و تراز بودن زیاد است. به وسیله شمشه گیری دیوار را در سطح قرار می‌دهند.‌ بدین گونه است که ابتدا با چشم بلندترین نقطه دیوار را معین می‌کنند (البته در سطح نما) و با گچ و ماله نقطه صافی را در آن محل ایجاد می‌نمایند و بعد این نقطه را با شاقول به پایین منتقل کرده و سطحی کوچکی نیز هم باد آن با گچ و خاک پایین دیوار ایجاد می‌نمایند آنگاه در گوشه دیگر دیوار نقطه را انتخاب کرده و باز با گچ وخاک نقطه صافی را در آن‌ ایجاد ‌‌می‌نمایند.

به این کار شمشه گیری می‌گویند و آنگاه بین این خطوط را با گچ و خاک پر کرده و بدین وسیله گچ و خاک کردن اطاق را تکمیل می‌نمایند. در مورد سیمان کاری هم همین کار را انجام می‌دهند ولی به جای گچ و خاک از ملات ماسه سیمان استفاده می‌نمایند.

گچ و خاک 

خاک رس را الک کرده و با گچ مخلوط می‌‌نمایند. نسبت این مخلوط در اصطلاح بنائی به قدرت گچ و یا زودگیری آن بستگی دارد. هر قدر گچ زودگیرتر باشد به خاک بیشتری نیاز دارد و معمولاً نسبت تقریبی این مخلوط پنجاه درصد است.

‌علت مصرف خاک در گچ و خاک این است که هم ملات ارزانتر تمام  می‌شود و هم ملات دیرگیرتری بدست می‌دهد و پلاستیک تراز ملات گچ است.

سفید کاری با گچ

بعد از اتمام گچ و خاک و خشک شدن آن اقدام به سفید کاری می‌کنند‌. ‌‌

کشته کشی

به علت زود گیر بودن گچ نمی‌توان سطح آن را پرداخت و صاف نمود‌. بدین علت بعد از سفید کاری و قبل از آنکه ملات گچ خشک شود، روی آن را یک ورقه کشته به ضخامت چند دهم میلیمتر می‌کشند و با ماله خوب پرداخت می‌کنند تا سطحی کاملاً صاف و آماده نقاشی به دست آید.

کشته ملات گچی است که دیگر سخت نمی‌شود‌ و آن را بدین طریق تهیه می‌نمایند که ابتدا پودر گچ را از الک بسیار ریزی گذرانیده  و آنگاه آن‌ را مانند تهیه ملات گچ معمولی توی آب می‌پاشند و به وسیله هم زدن ملات با دست مانع سخت شدن آن می‌شوند. عمل همزدن را‌ ۱۰ الی ۱۵ دقیقه ادامه داده تا گچ حداکثر ازدیاد حجم خود را بدست آورد.

این ملات کاملاً یکنواخت بوده و هرگز سخت نمیشود بلکه در اثر تبخیر سطحی خشک می‌شود. گچ ساختمانی به رنگ سفید بوده و روی آن را می‌توان نقاشی نمود. به وسیله گچ روی دیوار و سقف ساختمان گل و بته و نقش‌های زیبای دیگری می‌سازند که به این هنر به طور کلی گچ بری  می‌گویند.

سنگ قرنیز

با توجه به این که گچ در مقابل رطوبت مقا‌وم نبو‌ده و به سرعت فاسد می‌شود، برای جلوگیری از رسیدن رطوبت به دیوار‌ گچ کاری شده در موقع شستن کف، دور اطاق‌ها را به ارتفاع 10سانتیمتر یک سنگ پلاک کار می‌گذارند که به آن اصطلاحاً قرنیز می‌گویند. برای قرنیز می‌توان از سنگ‌های مختلفی مانند سنگ تراورتن، باغ ابریشم و یا سنگ مرمر و غیره استفاده نمود.

‌کف سازی نهایی

‌نوسازی در آن قسمت از ساختمان اجرا می‌شود که سطح مفید سالن‌ها و اتاق‌ها و سرویس‌ها و انبارها و غیره را تشکیل می‌دهد. با توجه به محل، استفاده از کف سازی انواع مختلفی دارد مخصوصاً برای‌ کف سازی واحدهای مسکونی، انواع مصالح لوکس و تزئینی‌ از قبیل انواع ‌موزاییک یا سنگ و ‌کاشی‌های لعابی و‌انواع پارکت و یا کفپوش‌های دیگر موجود است.

موزائیک

در ایران موزائیک به قطعه سیمان گفته می‌شود که به ابعاد ۱۰×۱۰ و ۲۰×۲۰ و ۲۵× 25و ۳۰×و ۴۰× 40و ۵۰×۵۰ یافت می‌شود و کف اطاق‌ها را با آن فرش می‌کنند. این قطعه را معمولاً در دو لایه آستر و رویه می‌ریزند و بعد آن را با دستگاه‌های مخصوص پرس می‌کنند و بعد چند روزی آن را در هوای آزاد گذاشته و آبپاشی می‌‌‌نمایند تا در مجاورت رطوبت سیمان سخت گشته و قابل استفاده شود.

آستر موزائیک را کم سیمان‌تر و رویه آن را پر سیمان‌تر می‌گیرند. قست رویه گاهی ساده و گاهی نقش دار تهیه می‌شود. انتخاب نوع موزائیک و طریقه نصب آن بر حسب کف پوش روی آن متفاوت است. چنانچه فرش موزائیک آخرین لایه کف سازی باشد موزائیک را از نوع مرغوبتر می‌نماید.

قیر و گونی سرویس‌ها ‌

قیر و گونی سرویس‌ها بهتر است در دو مرحله دیوارها و کف انجام شود. ‌معمولاً کاشی کاری سرویس‌ها را قبل از فرش کف انجام می‌دهند چنانچه قیر و گونی کف نیز همزمان با قیر و گونی دیوارها انجام شود در موقع کاشی کاری و عبور و مرور‌‌ از روی کف، ناچار قیر و گونی آسیب دیده و سوراخ می‌شود و در نتیجه در موقع فرش کف دوباره این قیر و گونی با دو لایه گونی تجدید شود. در موقع قیر و گونی کف باید دقت شود تا حمل کف شور کاملاً آب بندی شده و در صورت امکان این قیر و گونی داخل لوله کف شور قرار گیرد که در این صورت می‌باید لوله کف شور به اندازه کافی بزرگ باشد تا هم قیر وگونی و هم کف شور را در خود جا دهد.

فرش کف‌

‌برای عمل فرش کف ابتدا در گوشه‌های هر قسمت یک قطعه سنگ ساییه شده یا موزاییک یک اندازه به طوری که تراز روی چهار نقطه باشد قرار می‌دهند. سپس ریسمانی نازک و محکم به اضلاع بسته و خط گونیا ۹۰ درجه را به گوشه‌های انتقال می‌دهند. بعد ملات را کف آن پهن می‌کنند و کف را فرش می‌نمایند. البته ریسمان‌ها را به ترتیب جابه‌جا می‌کنند.

چنانچه کف دارای شیب باشد یعنی اگر در کف سرویس کف شور کار گذاشته باشد محل سرویس را باید با کفپوش‌هائی که ابعاد آن کوچکتر باشد فرش نمائیم. این ابعاد بستگی به بزرگی و کوچکی سرویس دارد زیرا با قطعات بزرگ ‌نمی‌توان شیب‌های لازم را در مکان‌های کوچک اجراء نمود. ولی چنانچه کف سرویس دارای شیب نباشد می‌‌توان برای فرش آن از هر اندازه کف پوش استفاده نمود مانند سرامیک، موزائیک، سنگ، کاشی‌های مخصوص کف،.

نحوه اجرای خط گونیا

ابتدا از گوشه‌ها دو ریسمان عمود بر هم بسته و ۶۰ سانتیمتر به یک طرف نشان گذارده ضلع هم‌جوار ۸۰ سانیتمتر علامت گذاری کرده و در این حالت خط ارتباط بین این دو باید ۱۰۰ سانتیمتر کامل باشد که در مغایرت ریسمان را جابجا کرده تا نقطه ۱۰۰ سانتیمتری تکمیل شود که در این صورت زاویه ۹۰ درجه درست است.

کاشی و ملات آن ‌

برای نصب کاشی ابتدا زیر کاشی را در کف به وسیله گچ یا ماسه تراز می‌نمایند و بعد کاشی را به حال تراز و شاقول نصب نموده و موقتاً با قطعه‌ای از گل رس تعادل آن را حفظ می‌نمایند بعد دوغ آب پر از سیمانی با ماسه نرم ساخته و آهسته آهسته پشت آن را در دو یا سه مرحله پر می‌نمایند.

‌اگر در یک مرحله پشت کاشی را با دوغاب سیمانی پر کنند ممکن است در اثر وزن دوغاب کاشی از جای خود کنده شده‌ یا شاقول و تراز بودن خارج شود. پشت یک رج کاشی با دوغاب سیمان پر شد رج بعد را روی آن می‌گذراند و بعد از اتمام کار درزهای آن با ملاتی که از لحاظ رنگ با کاشی هماهنگ باشد بند کشی می‌نمایند.

سقف کاذب‌

سقف کاذب سقفی است که در زیر سقف اصلی ساختمان ساخته می‌شود و به سقف اصلی آویزان است. سقف کاذب را به علل مختلف می‌سازند مثلاً در ساختمان‌های بتنی که ضخامت شاه تیرها و دال‌های روی آن متفاوت است‌ و یا در محل ساختن خرپا که به واسطه وجود دهانه‌های بزرگ ساخته می‌شود. ‌

گاهی اوقات نیز برای سالن‌های سخنرانی و یا سینما و یا تئاتر که احتیاج به نور و صدای مخصوص دارند اقدام به ایجاد سقف کاذبی که نور و یا پخش صدای مورد لزوم را تأمین می‌نمایند. معمولاً از فاصله بین سقف کاذب و سقف اصلی که ممکن است تا حدود ۸۰ سانتیمتر هم باشد لوله‌های آب گرم و آب سرد یا شوفاژ و همچنین کانال‌های حرارتی  یا لوله‌های فاضلاب آب را عبور می‌دهند.

نما‌

رعایت نکات زیر در نما‌سازی الزامی است.

• نما باید با سطح زیر کار اتصال کافی داشته باشد تا هنگام بروز زلزله خطر جدا شدن و فرو ریختن آن وجود نداشته باشد‌.
• نما باید قابلیت تحمل شرایط اقلیمی خاص هر منطقه را داشته باشد.
• نما باید به گونه‌ای انتخاب و اجرا شود که بروز اشکالاتی در آن (مانند ترک خوردگی) موجب آسیب دیدن سطح زیر کار بویژه اجزای سازه‌ای شود. ‌از اجزای نمادهای مجزا قبل از تکمیل سطح زیر کار پرهیز شود .
• از به کار بردن قطعات سنگین در نما پرهیز شود.

عایقکاری رطوبتی‌

هنگام اجرای عایقکاری با قیر و گونی قیر اندود انجام می‌شود باید موارد زیر را رعایت شود.

• عایقکاری به هنگام بارندگی مجاز نیست.
• عایقکاری بر روی سطوح مرطوب مجاز نیست.
• عایقکاری جامد را تا هنگامی که گرم و روانند باید مصرف کرد.
• دمای قیر های مورد مصرف نباید بیش از ۱۷۷+ درجه سلسیوس باشد.
• راه رفتن روی سطوح عایقکاری شده باید با احتیاط و با استفاده از کفش‌های بدون میخ انجام شود.
• مصرف میخ برای محکم کردن لایه‌های عایقکاری مجاز نیست.
• لایه‌های عایق باید از هر طرف ۱۰ سانتیمتر همپوشانی داشته و به قیر مناسب کاملاً به هم چسبانده شوند در همپوشانی لایه‌ها باید لایه‌های رویی در سمتی قرار گیرند که مطابق شیب بندی انجام شده آب از روی آنها به سمت لایه ریزی سرازیر شود.
• هنگامی که عایقکاری در بیش از یک لایه انجام می‌شود‌، لایه‌های متوالی عایق باید عمود بر هم قرار گیرند.
• سطوح عایقکاری شده باید پس از تکمیل لایه محافظی پوشانده شوند.
• عایقکاری با عایق‌های رطوبتی آماده‌، مطابق روش‌های توصیه شده توسط سازندگان انجام شود‌.
• ایجاد زیر سازی مناسب برای انجام عایقکاری ضروری است‌.

بازشوها و تقویت کننده‌های اطراف آنها‌

رعایت موارد زیر در مورد اندازه و محل بازشوها الزامی است:

• ‌مجموع سطح بازشوها در هر دیوار بار بر از  یک سوم سطح آن دیوار بیشتر نباشد.
• ‌مجموع طول بازشوها در هر دیوار باربر از یک دوم‌ طول دیوار بیشتر نباشد.
• ‌فاصله اولین بازشوها در هر دیوار باربر از بر خارجی ساختمان (از انتهای دیوار) ‌کمتر از  ارتفاع بازشو به کمتر از ۷۵ سانتیمتر نباشد، مگر آنکه در طرفین باز شو کلاف قائم (از کف تا سقف) قرار داده شود.
• ‌فاصله دو بازشو نباید از دو سوم  ارتفاع کوچکترین  بازشوی طرفین خود و همچنین از مجموع طول آن دو بازشو کمتر باشد. در غیر این صورت جزر بین دو باز شو جزئی از بازشو منظور می‌شود و نباید آن را به عنوان دیوار برابر به حساب آورد.
• ‌نعل درگاه روی بازشوهای مجاور باید به صورت یکسره با دهانه ای برابر مجموع طول بازشوها به اضافه جزر بین آنها و رعایت نکات بند ۸۰-۱-۳-۶-۹ باشد.
• ‌هیچ یک از ابعاد بازشوها از ۲/۵ متر بیشتر نباشد. در غیر این صورت باید طرفین بازشو را با تعبیه کلاف‌های قائم که به کلافهای افقی متصل می‌شوند، تقویت شود.

نعل درگاه‌

برای نصب نعل درگاه‌ها رعایت شرایط زیر الزامی است.

•  طول نشیمن  نعل درگاه بر روی دیوار در هر طرف باید حداقل ۳۰ سانتیمتر باشد.
• در صورت استفاده از کلاف‌های قائم در اطراف بازشوها، نعل درگاه باید به نحو مناسبی به آنها متصل شود.
• عرض نعل درگاه باید مساوی ضخامت دیوار باشد.