رفتار و معیارهای پذیرش عملکرد اجزای غیرسازه‌ای

اگر کنترل بهسازی برای جزء مورد نظر ضرورت داشته باشد، جزء یا اتصال آن باید تحت اثر نیروهای اینرسی کنترل شود. علاوه بر این در اجزاء حساس به جابجایی، بررسی جابجایی نسبی سیستم سازه‌ای در بردارنده جزء و اثر آن در رفتار جزء نیز ضروری است. چنانچه معیارهای پذیرش جزء برآورده نشود‌، باید با روش‌های مناسب‌ بهسازی شود. معیارهای پذیرش اجزاء، وابسته به سطح عملکرد آنها است.

اجزای معماری

‌روش‌های بهسازی نمای خارجی

نماهای چسبانده شده و دوخته شده، حساس به جابجایی محسوب می‌شوند و ممکن است در اثر تغییر شکل لایه زیرین ترک خورده یا از جای خود بیرون رانده شوند. در صورتی که این اجزاء به طور مستقیم روی دیوارهای برشی یا اعضای سازه‌ای که تحت جابجایی بزرگ قرار می‌گیرند، نصب شوند، معمولاً آسیب پذیر تلقی می‌شوند. در نماهای چسبانده شده در صورتی که اتصال نما ضعیف باشد (خوب نچسبیده باشد)، ممکن است در اثر شتاب مستقیم، اتصال از بین برود و قطعه آزاد شود. این امر می‌تواند به دلیل نفوذ آب در طول زمان یا خرابی لایه زیرین رخ دهد. بلوک‌های شیشه‌ای و سایر مصالح بنایی غیر سازه‌ای‌، حساس به جابجایی و شتاب محسوب می‌شوند. در صورتی که این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید طبق ضوابط بهسازی شوند.

بهسازی دیوارهای منفرد که سطحی کمتر از ۱۳ متر مربع داشته باشند و یا طول آنها از ۴/۵ متر کمتر باشد، با استفاده از روش تجویزی مجاز است. برای دیوارهای بزرگتر باید از روش تحلیلی استفاده نمود. خرابی داخل صفحه دیوار معمولاً بر اثر تغییر شکل سازه در بر گیرنده دیوار رخ می‌دهد که باعث به وجود آمدن ترک و گسترش آن می‌شود. خرابی خارج از صفحه که به صورت بیرون ریختن دیوار رخ می‌دهد، مستقیماً به دلیل شتاب است. چنانچه تغییرشکل دیوار، معیارهای پذیرش را برآورده نسازد، باید تغییر مکان جانبی نسبی طبقات را محدود کرد یا با ارائه جزئیات ویژه، اتصال دیوار به سازه محیطی را جدا نمود. در محاسبه تغییر مکان جانبی نسبی طبقات، اثر رفتار دیوار برروی سازه باید در نظر گرفته شود. دیوارهای بزرگ را می‌توان با اضافه کردن تکیه‌گاه‌های سازه‌ای اضافی به سطوح کوچکتر تقسیم کرد. پانل‌های پیش ساخته، حساس به پارامترهای تغییرشکل و شتاب هستند. این اجزاء معمولاً توسط اتصالات مکانیکی در فاصله‌های مشخص به سازه محیطی خود وصل می‌شوند.

نماها و دیوار‌ه‌های شیشه‌ای

دیواره های شیشه ای در اصل حساس به جابجایی محسوب میشوند، ولی ممکن است بر اثر نیروهای بزرگ حاصل از شتاب، دچار تغییرشکل و از همگسیختگی گردند.عملکرد شیشه در طول زلزله به نوع سیستم دیوار و شیشه بستگی دارد و به صورت یکی از موارد زیر می تواند رخ دهد:

1. شیشه بدون شکستن در قاب یا تکیه گاه خود باقی بماند.
2. شیشه خرد شود ولی همچنان در قاب یا تکیهگاه خود باقی بماند و به عنوان مانعی برای ورود و خروج هوا عمل کند. در این شرایط شیشه هنوز قادر به سرویسدهی است.
3. شیشه خرد شود ولی در شرایطی پر مخاطره در قاب یا تکیه گاه خود باقی بماند. به طوری که امکان فروریزی آن در هر لحظه وجود داشته باشد.
4. شیشه به صورت خرد شده و یا کامل از قاب خود بیرون بریزد.

تیغه‌ها

تیغه‌ها (پارتیشن‌ها)، حساس به جابجایی و شتاب محسوب می‌شوند. تیغه‌هایی که از بالا و پایین به کف طبقات متصل شده‌اند و تحت اثر بارگذاری داخل صفحه هستند، بر اثر تغییر شکل‌های به وجود آمده در سازه، ممکن است دچار ترک خوردگی برشی، تاب خوردگی و شکست شوند و سطح اندودکاری می‌تواند از دیوار جدا شود. این تیغه‌ها تحت اثر بارگذاری خارج از صفحه ممکن است دچار تر‌ک خوردگی خمشی، خرابی محل اتصال دیوار به سازه و فروپاشی شوند.

در حالاتی که از پارتیشن‌ها به عنوان مهار جانبی برای لوله کشی، اتاقک‌های الکتریکی، قفسه‌ها یا دیگر اعضای غیرسازه‌ای استفاده می‌شود، خرابی پارتیشن ممکن است باعث آسیب دیدگی به این اعضا شود. پارتیشن‌های بنایی به دلیل این که رفتار کلی سازه را تحت تاثیر قرار می‌دهند، اغلب نقش عضو سازه‌ای را ایفا می‌کنند و در نتیجه باید توسط مهندس سازه ارزیابی شوند. پارتیشن‌های با سختی زیاد باید از سیستم سازه‌‌ای جدا شده یا در محاسبات لرزه‌ای وارد شوند. کنترل این موضوع برای ساختمان‌های با سختی زیاد دارای گریز (دریفت) نسبی کوچک لزومی ندارد.

آن دسته از پارتیشن‌هایی را که تحت تغییر شکل‌های سازه قرار می‌گیرند، می‌توان با ایجاد درز پیوسته بین آنها و سازه محیطی محافظت کرد. برای این تیغه‌ها باید اتصالاتی در نظر گرفت که قابلیت حرکت داخل صفحه و گیرداری خارج از صفحه رابه دیوار بدهند.

نمای داخلی

نماهای داخلی، حساس به جابجایی محسوب می‌شوند. این اجزاء می‌توانند دچار تر‌ک‌های داخل صفحه و جداشدگی از دیوار شوند. همچنین ممکن است بر اثر شتاب، مستقیماً دچار تغییر مکان یا جداشدگی خارج صفحه‌ای شوند. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید تغییر مکان جانبی نسبی طبقات را محدود کرد یا با ارائه جزئیات ویژ‌ه‌ای، دیوار مربوط به نمای داخلی را از سازه اصلی جداسازی کرد.

سقف کاذب

اجزاء پوشش سقف، حساس به شتاب و جابجایی محسوب می‌شوند. بهسازی این اجزاء از طریق تقویت مهاربندی و اتصالات طبق استانداردهای تجویزی صورت می‌گیرد.

جان پناه‌ها و پیش آمدگی‌ها (Appendages)

جان پناه‌ها و پیش آمدگی‌ها، حساس به شتاب محسوب می‌شوند. چنانچه این اجزاء کاملاً مهار نشده باشند، ممکن است رها شده و واژگون شوند. راهکارهای طراحی تجویزی برای جان پنا‌ه‌های آجری کوتا‌ه‌تر از ۱/۲متر ‌دارای مهار ارائه شده است. فاصله مرکز به مرکز مهارهای جان پناه نباید بیش از ۲/۴ متر باشد.

سایه بان‌ها

سایه بان‌ها حساس به شتاب محسوب می‌شوند. با توجه به گستردگی انواع سایه بان، باید جداگانه تحلیل شوند و مقاومت آنها در برابر زلزله ارزیابی شود. بهسازی این اجزاء می‌تواند از طریق تقویت اتصال به سازه ساختمان‌، مهاربندی و مقاوم سازی یا ترکیبی از این روش‌ها صورت بگیرد.

دودکش‌های ساختمانی

دودکش‌های ساختمانی، حساس به شتاب محسوب می‌شوند. این اجزاء ممکن است تحت خمش، برش یا واژگونی دچار خرابی شوند. همچنین امکان دارد که از محل اتصال خود به سقف جدا شده و به سقف آسیب وارد کنند بهسازی این اجزاء می‌تواند از طریق مقاوم سازی، مهاربندی و مرمت مصالح به کار رفته انجام شود.

راه پله

هر یک از اجزاء جداگانه راه پله‌ها بسته به رفتار حاکم بر آنها در زلزله می‌توانند حساس به جابجایی یا شتاب محسوب شوند. اجزائی از راه پله که به کف‌های مجاور متصل شده‌اند، حساس به جابجایی بوده و تمام اجزاء دیگر را‌ه پله حساس به شتاب به شمار می‌آیند. بهسازی این اجزاء می‌تواند به صورت مقاوم سازی سازه‌ای، مهاربندی و یا ارائه جزئیات اتصالی که اندرکنش بین پله‌ها و سازه ساختمان را کاهش دهد، انجام شود.

کف‌های کاذب

کف‌های کاذب حساس به شتاب و جابجایی محسوب می‌شوند. کف‌های کاذب تحت بارهای لرزه‌ای ممکن است دچار جابجایی‌های جانبی شوند. برای بهسازی این اجزاء، پایه‌های قفسه‌ها و تجهیزات روی کف کاذب با عبور از این کف به سازه و یا کف اصلی متصل شده و این اتصال تقویت می‌شود. علاوه بر این، ظرفیت باربری جانبی کف‌های کاذب با اضافه کردن مهاربند‌ی‌های عرضی و همچنین تقویت اتصال پایه‌ها به کف اصلی افزایش می‌یابد. وزن سیستم کف و تجهیزات روی آن باید در تحلیل در نظر گرفته شود.

آسانسور

اجزاء آسانسور حساس به شتاب محسوب می‌شوند. محفظه و ریل‌های بالابر که در طبقات ادامه می‌یابند، حساس به جابجایی نیز به شمار می‌آیند. اجزاء آسانسور ممکن است از جای خود بیرون آمده یا از خط خارج شوند. دیوارهای محفظه و اتاقک تأسیسات آسانسور باید مانند تیغه (پارتیشن) در نظر گرفته شوند. چنانچه این دیوارها از مصالح بنایی غیرمسلح یا آجرهای مجوف ساخته شده باشند، باید توجه ویژه‌ای به آنها داشت، زیرا با فرو ریختن آنها معیارهای سطح عملکرد ایمنی جانی برآورده نمی‌شود.

به منظور بهسازی آسانسورها باید از راهکارهای مناسب برای اجزاء اصلی مانند تیغه‌ها (پارتیشن‌ها)، کنتر‌لگرها و تأسیسات ماشینی آسانسور استفاده نمود.

اجزاء مکانیکی

تجهیزات مکانیکی

کلیه اجزاء مکانیکی حساس به شتاب محسوب می‌شوند. در سطح عملکرد ایمنی جانی، هدف اصلی حفظ و نگهداری موقعیت اجزاء مکانیکی در طول زلزله است. در سطح عملکرد قابلیت استفاده بی وقفه، حفظ و نگهداری موقعیت جزء مکانیکی کافی نیست، بلکه انتظار می‌رود با وجود ایجاد مقداری خرابی در این اجزاء در طول مدت زلزله عملکرد آنها همچنان تا پس از زلزله ادامه یابد. در اجزاء مکانیکی واقع بر روی کف طبقات، تغییر موقعیت جزء می‌تواند به صورت لغزش یا واژگونی اتفاق بیفتد.

در اجزاء مکانیکی آویزان از سقف یا متصل به اعضای قائم سازه، تغییر موقعیت جزء به صورت از بین رفتن اتصال و در نتیجه سقوط جزء رخ می‌دهد. خرابی و قطع لوله کشی یا سیم کشی برق تجهیزات مکانیکی نیز می‌تواند عملکرد آنها را دچار وقفه نماید. رفتار و عملکرد تجهیزات مکانیکی بستگی به مقدار نیروی طراحی وارد بر آنها دارد. چنانچه یکپارچگی و پایداری جزء در زلزله لطمه نبیند، اکثر اجزاء قادر هستند که پس از زلزله به عملکرد خود ادامه دهند. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید طبق ضوابط بهسازی شوند. اقدام اساسی در حفظ و نگهداری موقعیت اجزاء مکانیکی در طول زلزله، بهسازی اتصالات و مهاربندی‌های جزء به سازه است.

مخازن و ظروف تحت فشار‌ و گرمکن‌ها

مخازن و ظروف، حساس به شتاب به شمار می‌آیند. مخازن گروه ۱ بر اثر کش آمدن پیچ‌های مهاری، کمانش و آسیب دیدن پایه‌ها، ممکن است دچار واژگونی شوند. در مخازن گروه ۲، بر اثر تسلیم مخزن در نواحی نزدیک به کف، کمانش جداره یا نشت احتمالی، ممکن است از محل فونداسیون خود تغییر مکان داده و آسیب ببینند.

لوله‌ها

لوله‌هایی که از بین طبقات یا درزهای انقطاع عبور می‌کنند‌، علاوه بر شتاب، حساس به جابجایی نیز به شمار می‌آیند عمده آسیب دیدگی لوله‌های اطفاء حریق خرابی از ناحیه اتصالات است که معمولاً به دلیل ضعیف بودن تکیه گاه‌ها و مهاربند‌ی‌ها و یا ضربه حاصل از برخورد سر آبپاش به مصالح اطراف حاصل می‌شود. بهسازی در این اجزاء براساس روش‌های طراحی تجویزی برای تکیه گاه‌ها و مهاربندی‌ها صورت می‌گیرد. در این رابطه می‌توان از ضوابط تجویزی‌ استفاده کرد. عمده آسیب وارده به سایر انواع لوله‌ها، خرابی از ناحیه اتصالات است که معمولاً به دلیل ضعیف بودن تکیه‌گاه‌ها و مهاربندیها به وجود می‌آید.

کانال‌ها (داکت‌ها)

کانال‌هایی عبوری از بین طبقات یا درزهای انقطاع، حساس به جابجایی نیز محسوب می‌شوند. آسیب دیدگی تکیه گاه‌ها یا عدم وجود مهاربندی کافی منجر به تغییرشکل یا گسیختگی کانال در محل اتصالات و بروز نشت در سیستم می‌شود. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید طبق ضوابط‌بهسازی شوند. بهسازی کانال‌ها از طریق مقاو‌مسازی تکیه گاه‌ها و مقاوم سازی یا اضافه کردن مهاربندی‌ها حاصل می‌شود.

نقاله‌ها

نقاله‌ها حساس به شتاب و جابجایی محسوب می‌شوند. آسیب‌های وارد به نقاله مانند دیگر تجهیزات سنگین واقع بر کف طبقه است. علاوه بر این، تغییر شکل سازه نگهدارنده نقاله و قطع برق‌، عملکرد نقاله را با مشکل روبرو می‌سازد.

اجزاء برقی و مخابراتی

تجهیزات برقی و مخابراتی

تجهیزات برقی و مخابراتی، حساس به شتاب به شمار می‌آیند. اجزائی که بر کف طبقه قرار دارند، ممکن است دچار لغزش یا واژگونی شوند و آنهایی که به سازه قائم متصل شده‌اند و یا آویزان هستند‌، در صورت از بین رفتن اتصال امکان سقو‌ط‌شان وجود دارد. حالت دیگر آسیب دیدگی این اجزاء قطع شدن اتصال سیم‌های برق به دستگاه است.

اجزاء شبکه توزیع برق و مخابرات در داخل ساختمان‌ها

اجزاء شبکه توزیع برق و مخابرات در داخل ساختمان‌ها، حساس به شتاب به شمار می‌آیند. لوله‌های حفاظ و سیم‌هایی که از بین طبقات یا درزهای انقطاع می‌گذرند، حساس به جابجایی نیز محسوب می‌شوند. عمده آسیب دیدگی این اجزاء به دلیل نبود تکیه گاه یا مهاربندی کافی، تغییر شکل سازه اصلی و ضربه حاصل از مصالح پیرامونی است.

تجهیزات روشنایی

وسایل روشنایی، حساس به شتاب به شمار می‌آیند. آسیب دیدگی اجزاء گروه‌های ۱ و ۲ به صورت پارگی اتصال یا آسیب دیدگی سقف یا دیوار نگهدارنده جزء رخ می‌دهد. در اجزاء گروه ۳، ممکن است سیستم سقف یکپارچه دچار تغییر شکل و اعوجاج شود و به دنبال آن جزء سقوط کند. در اجزاء دسته ۴، نوسان بیش از حد جزء می‌تواند منجر به پارگی کابل یا زنجیر آویز شود و یا باعث خارج شدن تکیه گاه از سقف و در نتیجه سقوط جزء شود. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید بهسازی شوند. بهسازی اجزاء گروه‌های ۱ و ۲، شامل تعمیر اتصال و یا تغییر جایگاه جزء است. اجزاء گروه ۳ با اضافه کردن تکیه گاه‌های مستقل از سقف کاذب به سازه، بهسازی می‌شوند. بهسازی اجزاء گروه ۴، از طریق مقاومسازی اتصالات و تأمین فضای کافی برای تا بخوردن آزاد جزء بدون برخورد به مصالح اطراف صورت می‌گیرد. هم چنین افزودن کابل‌هایی که مستقیماً جزء را به سقف متصل می‌کنند، برای جلوگیری از افتادن جزء لازم است.

قفسه‌ها

کلیه قفسه‌ها حساس به شتاب محسوب می‌شوند. آسیب دیدگی قفسه‌ها به صورت فروریختگی و تغییر شکل داخلی (به دلیل نبود مهاربندی و مقاومت داخلی کافی‌ یا واژگونی به دلیل کافی نبودن اتصالات قفسه به کف یا سازه مجاور رخ می‌دهد. چنانچه این قفسه‌ها معیارهای پذیرش را برآورده نسازند باید طبق ضوابط‌ بهسازی شوند. بهسازی این اجزاء از طریق اضافه کردن مهاربند‌ی‌های عرضی پانل‌های پشت و کناری قفسه و همچنین با تقویت اتصال قفسه به کف و یا سازه مجاور صورت می‌ گیرد.

تجهیزات بیمارستانی

تجهیزات الکتریکی و حساس

تجهیزات الکتریکی و حساس بیمارستانی که عمدتاً تجهیزات آزمایشگاهی هستند، حساس به شتاب به شمار می‌آیند. این گونه اجزا که بر کف طبقه قرار می‌گیرند، ممکن است دچار لغزش یا واژگونی شوند. حالت دیگر آسیب‌دیدگی ایناجزاء پارگی اتصال سیم‌های برق به دستگاه است. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید بهسازی شوند.

تجهیزات نگهداری و ذخیره مواد

تجهیزات نگهداری و ذخیره مواد که عمدتا دارای قفسه هایی برای نگهداری مواد م یباشند، حساس به شتاب به شمارمی آیند. این گونه اجزا که بر کف طبقه قرار م یگیرند، ممکن است خود و یا مواد و تجهیزات داخل آ نها دچار لغزش یاواژگونی گردند. حالت دیگر آسیب دیدگی این اجزاء پارگی اتصال سیم های برق به دستگاه م یباشد. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید بهسازی شوند.

تجهیزات سنگین بیمارستانی

کلیه اجزاء سنگین بیمارستانی حساس به شتاب محسوب می‌شوند. در سطح عملکرد ایمنی جانی، هدف اصلی حفظ و نگهداری موقعیت این تجهیزات در طول زلزله است. در سطح عملکرد قابلیت استفاده بی وقفه، حفظ و نگهداری موقعیت تجهیزات کافی نیست، بلکه انتظار می‌رود با وجود خرابی محدود در این اجزاء در طول مدت زلزله سرویس‌دهی آنها همچنان تا پس از زلزله ادامه یابد. تغییر موقعیت اجزاء سنگین بیمارستانی می‌تواند به صورت لغزش یا واژگونی اتفاق بیفتد. خرابی و قطع لوله کشی یا سیم کشی برق این تجهیزات نیز می‌تواند عملکرد آنها را دچار وقفه نماید.

رفتار و عملکرد این تجهیزات بستگی به مقدار نیروی طراحی وارد بر آنها دارد. به نظر می‌رسد چنانچه یکپارچگی و پایداری جزء در زلزله لطمه نبیند، اکثر این اجزاء قادر باشندپس از زلزله به عملکرد خود ادامه دهند. در اجزاء پیچیده، برای حصول اطمینان از عملکرد جزء ممکن است نیاز به تست و آزمایش باشد. چنانچه این اجزاء معیارهای پذیرش را برآورده نسازند، باید بهسازی شوند. قدم اساسی در حفظ و نگهداری موقعیت اجزاء سنگین بیمارستانی در طول زلزله، بهسازی اتصالات و مهاربند‌ی‌های جزء به سازه است.