نشریه شماره ۶۲۲

طراحی، اجرا، راهبری و نگهداری سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق ساختمان‌ها براساس استانداردهای شناخته شده و معتبر جهانی با توجه به انواع تجهیزات موجود و انتخاب سیستم مناسب برای حفاظت از افراد و اموال از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. تنوع کاربری‌ها، افزایش وسعت و ارتفاع بناها و چگونگی استفاده از آن‌ها با توجه به اهمیت حفاظت از تندرستی و حیات انسا‌ن‌ها و همچنین محافظت از ارز‌ش‌های مادی و معنوی اموال و ساختمان‌ها، استفاده از یک آیین نامه و دستورالعمل استاندارد با رسته بندی نسبتاً کاملی را الزام آور می‌نماید. نشریه شماره ۶۲۲ با عنوان مشخصات فنی عمومی و اجرایی سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق ساختمان در این زمینه تهیه و تنظیم شده است. و به منظور ایجاد هماهنگی و یکنواختی در معیارهای طراحی اجرا، نظارت، راهبری و نگهداری اینگونه سیستم‌ها در طر‌ح‌ها و پروژ‌ه‌های سرمایه‌گذاری عمرانی کشور تهیه و تدوین شده است. در این مشخصات فنی استفاده از لوازم و مصالح اعلام حریق استاندارد و نیز رعایت اصول، روش‌ها و فنون اجرایی متناسب با تجهیزات کاربردی مورد تأکید قرار گرفته است.

دامنه پوشش نشریه شماره ۶۲۲

نشریه شماره ۶۲۲ حاوی ضوابط و معیارهای فنی لازم در زمینه برنامه ریزی، طراحی، اجرا، راه‌اندازی و نگهداری سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق ساختمان و محوطه اطراف آن است. مباحث ارایه شده همچنین شامل سیستم‌های متعارف، آدر‌س پذیر و آنالوگ در انواع مختلف و نیز مجموعه‌های آشکارسازهای خودکار همراه با دیگر لوازم مربوط متصل به پانل‌های کنترل و مانیتورهای ارتباطی میانی است.

آشکارساز

بخشی از یک سیستم ردیابی و اعلام حریق خودکار با حداقل یک حسگری که به طور مداوم، یا در فواصل مکرر حداقل یک پدیده مناسب فیزیکی و یا شیمیایی همبسته با آتش را کنترل نموده و حداقل یک سیگنال متناظر با آن را به مرکز اعلام حریق ارسال نماید.

تصمیم گیری برای صدور فرمان اعلام حریق یا به کار انداختن دستگاه‌های حفاظت از حریق ممکن است در آشکارساز یا در بخش دیگری از سیستم مانند مرکز اعلام حریق اتخاذ شود.

آژیر خطا

آژیر خطا سیگنال اعلام حریق به هر علتی غیر از آتش سوزی است. آژیرهای خطا به چهار دسته به شرح زیر تقسیم می‌شود.

• هشدارهای ناخواسته ناشی از نوع طراحی سیستم یا تکنولوژی آن که قاعدتاً قابل پیش‌بینی است از قبیل یک پدیده آتش مانند با تاثیرات محیطی (مانند دود ناشی از آتش بازی در مجاورت محل نصب سیستم، وجود گردوغبار یا حشرات، فرآیندهایی که دود یا شعله ایجاد می کند، یا آثار محیطی که برخی آشکارسازها را ناپایدار م یکند مانند جریان سریع هوا)
• خرابی‌های تصادفی
• اشتباهات انسانی (مانند آزمو‌ن‌های تعمیر و نگهداری سیستم بدون اعلام به ساکنین ساختمان)
• آژیر خطای دستگاه ناشی از خرابی سیستم
• هشدارهای عمدی ناشی از فشردن شستی‌های دستی یا تحریک آشکارسازها با آگاهی از عدم وجود حریق
• هشدارهای ناآگاهانه ناشی از فشردن شستی‌های دستی یا باعث عملکرد آشکارسازها شدن به تصور وجود آتش سوزی

بررسی ضرورت استفاده از سیستم اعلام حریق

به طور کلی تمامی ساختما‌ن‌ها بنا بر الزام قانونی و بر حسب ارز‌یابی خطر آتش سوزی به وسیله کارشناسان حفاظت از حریق، به نوعی سیستم ردیابی و اعلام حریق نیاز دارند. سیستم اعلام حریق خودکار معمولاً به منظور آشکارسازی حریق در مراحل اولیه وقوع آن به کار می‌رود تا با کشف به موقع آن بتوان :

• افراد را از وقوع حریق آگاه ساخت
• برای فرار افراد و نجات کسانی که در معرض خطر قرار دارند اقدام کرد.
• اقدامات لازم برای خاموش نمودن حریق و درخواست کمک از سازمان‌های آتش نشانی را به موقع به عمل آورد.

در موارد زیر سیستم ردیابی و اعلام حریق خودکار باید مورد استفاده قرار گیرد.

• در مواردی که سیستم ردیابی و اعلام حریق خودکار بخشی از یک راه حل مهندسی حریق باشد.
• در مواردی که در سیستم‌های حفاظت از حریق از درب‌های خودبسته شو یا سیستم‌های کنترل دود استفاده می‌شود.
• در مواردی که پایین بودن سطح تصرف در ساختمان یا بخشی از آن، به گونه‌ای است که ممکن است پیش از آگاهی ساکنان از وقوع حریق، به راه‌های فرار از حریق صدمه و آسیب وارد شود.

سیستم‌های اعلام حریق دستی اغلب در اماکن و کارگا‌ه‌هایی که هیچ کس نمی‌خوابد یا افراد به طور شبانه‌روزی بیدار بوده و مشغول کارند و احتمال آتش سوزی ضعیف است، کفایت می‌کند، لیکن در مکان‌هایی که افراد می‌خوابند باید علاوه بر سیستم‌های دستی از سیستم‌های اعلام حریق خودکار نیز استفاده شود.

اجزای سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق خودکار

اجزای سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق خودکار شامل موارد زیر خواهد بود.

• مرکز اعلام حریق
• آشکارسازهای حریق
• وسایل اعلام حریق
• شستی‌های دستی اعلام حریق
• تجهیزات مسیر ارتباط اعلام حریق
• ایستگاه آتش نشانی
• کنترل تجهیزات خودکار اطفای حریق
• تجهیزات خودکار اطفای حریق
• تجهیزات مسیر ارتباط اعلام خطا
• مرکز دریافت اعلام خطا

مناطق هشدار حریق

در بسیاری از ساختما‌ن‌ها، استراتژی تخلیه بسیار ساده خواهد بود. در صورت فعال شدن هر شستی اعلام حریق یا تشخیص حریق توسط آشکارساز خودکار حریق، آژیرهای اعلام حریق در سراسر ساختمان عمل کرده و لزوم تخلیه کل ساختمان را یادآوری خواهند نمود.

در ساختمان‌های بزرگتر و پیچید‌ه‌تر، سیگنال تخلیه در اولین لحظه، از نظر گستره می‌تواند محدود باشد مانند یک طبقه به تنهایی‌، تعداد محدودی از طبقات، یا ناحیه محدودی از ساختمان. در سایر نواحی، سیگنال اخطار را می‌توان به منظور اطلاع ساکنین از سیگنال هشدار، بدون الزام ساکنین به تخلیه، تولید و اعلام کرد. به منظور پشتیبانی از چنین ترتیب‌هایی، ضروری است که ساختمان به تعدادی مناطق هشدار مجزا تقسیم شده به نحوی که وضعیت کار آژیرهای اعلام حریق در هر منطقه هشدار از وضعیت کار آژیرهای اعلام حریق در سایر مناطق هشدار مستقل باشد‌. بنابراین آژیرهای اعلام حریق در ساختمان گرو‌ه‌بندی شده و در هر لحظه از زمان، تمام آژیرهای اعلام حریق واقع در یک منطقه دارای وضعیت و حالت مشابه هستند (یعنی ساکت، سیگنال اخطار را تولید می‌کنند یا سیگنال تخلیه را تولید می‌کنند).

سیگنال‌های هشدار برای افراد ناشنوا

معیوب بودن شنوایی بدان معنا نیست که انسان کاملاً به صدا، غیر حساس و بدون عکس العمل باشد‌. بسیاری افراد با نقص شنوایی شدید، درک به اندازه کافی روشن از برخی انواع سیگنال‌های هشدار شنوایی متعارف داشته و از نظر اخطار در مورد حریق به تمهیدات خاصی نیاز ندارند‌. در بعضی موارد، اشخاص دیگری حضور داشته و می‌توانند به افراد ناشنوا در باره لزوم تخلیه اخطار بدهند و در این موارد امکان دارد تعیین روال‌هایی جهت اتکاء به دیگران برای دادن اخطار، ضروری باشد.

به هر حال، در و‌ضعیت‌هایی مانند ساختمان‌هایی با تعداد قابل توجهی از افراد ناشنوا، ساختمان‌هایی که در آنها یک یا چند فرد با شنوایی معیوب در انزوای نسبی کار می‌کنند و ساختمان‌هایی که در آنها یک یا چند فرد ناشنوا در اطراف ساختمان تا حد زیادی حرکت می‌نمایند، پیش بینی وسایل اضافی برای دادن اخطار به افراد ناشنوا می‌تواند امری ضروری باشد‌. اگر ساکنین مورد نظر در اکثر اوقات در ناحیه محدودی از ساختمان زندگی و یا کار کنند، سیگنا‌ل‌های هشدار دیداری در آن ناحیه (و دست‌شویی‌های مرتبط‌) می‌تواند گزینه مناسبی باشد‌.

انتخاب اصول تشخیص حریق

هیچ نوع آشکارسازی رانمی‌توان برای تمام کاربردها مناسب‌ترین تلقی و انتخاب کر‌د‌. انتخاب نهایی در درجه اول به عوامل زیر بستگی دارد.

• سرعت پاسخ مورد لزوم (به منظور تحقق اهداف ایمنی در برابر حریق)
•  نیاز به حداقل نمودن آژیرهای خطا
• ماهیت خطرات حریق

به هر حال در نظر گرفتن سایر عوامل، مانند هزینه، مناسب بودن برای محیط مورد نظر و الزامات نگاهداری می‌تواند ضروری باشد‌. در برخی شرایط، ترکیبی از انواع مختلف آشکارساز به منظور بهینه سازی سرعت آشکارسازی یا حداقل نمودن آژیرهای خطا، می‌تواند مناسب باشد.

تعیین محل نصب و فواصل آشکارسازهای خودکار حریق

آشکارسازهای حرارتی و دودی با انتقال گازهای داغ و دود از محل حریق به آشکارساز بر اساس جابجایی (Convection)عمل می‌کنند. در تعیین محل نصب و فواصل این نوع آشکارسازها، ضروری است زمان لازم برای  این انتقال محدود شده و اطمینان حاصل شود که نتایج و عناصر حاصل از سوختن با غلظت کافی به آشکارساز برسد. در یک ساختمان، دا‌غ ترین گاز و بیشترین غلظت دود عموماً در بالاترین ارتفاع بخش‌های نواحی بسته و مسدود بوجود می‌آید و بدین دلیل آشکارسازهای حرارتی یا دودی در این نواحی باید نصب شوند.

هنگامی که دود و گازهای داغ از حریقی بوجود می آیند، با هوای سرد و تمیز مخلوط شده و دچار غلظت کم‌تر رقیق‌تر گشته و به صورت هاله پر مانند در می‌آیند. بدین سبب با افزایش ارتفاع (فاصله) سقف از حریق، اندازه حریق مورد نیاز برای فعال نمودن آشکارسازهای حرارتی یا دودی به سرعت افزایش می‌یابد. برای مقابله با این گونه موارد،تا حدودی می‌توان از آشکارسازهای حسا‌س‌تری استفاده کرد‌. آشکارسازهای پرتو نوری در مقایسه با آشکارسازهای نو‌ع نقطه‌ای حساسیت کمتری به اثرات ارتفاع سقف دارند چون اندازه افزایش یافته هاله بخش بزرگی از طول مسیر پرتو نوری را در بر داشته و سبب اعتدال اثرات غلظت کاهش یافته دود می‌شود.

فهرست مطالب نشریه شماره ۶۲۲

در نشریه شماره ۶۲۲ مباحث مربوط به معرفی انواع سیستم‌ها و مشخصات فنی ساخت اجزای آن، استانداردها و ضوابط طراحی و اجرا، کنترل آژیرهای خطا، راه اندازی و تحویل، و دستورالعمل‌های راهبری و نگهداری ارایه شده است. این مشخصات فنی حاوی ضوابط و معیارهای فنی لازم برای طیف وسیعی از سیستم‌ها شامل سامانه‌های متعارف، آدرس پذیر و آنالوگ در انواع مختلف و همچنین مجموعه‌های شبکه‌ای آشکارسازهای خودکار همراه با دیگر لوازم مربوط متصل به پنل‌های کنترل و مانیتورهای ارتباطی میانی هستند.

استانداردها و انواع سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق

• استانداردهای مرجع برای طراحی، ساخت و اجرای سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق
• انواع سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق

مشخصات فنی سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق خودکار

• اجزای سیستم‌های ردیابی و اعلام حریق خودکار
• مرکز اعلام حریق
• آشکارسازهای حرارتی نقطه‌ای
• آشکارسازهای دودی نقطه‌ای، براساس نور پراکنده، نور انتقالی یا یونیزه شدن

ضوابط طراحی

• رسته سیستم و ارتباط آن با نواحی مورد حفاظت
• فعال سازی سایر سیستم‌های حفاظتی
•  مناطق مخاطره آمیز
• اجزای سیستم ردیابی و اعلام حریق
• مدارهای خارجی مرکز اعلام حریق

کنترل آژیرهای خطا

• مسئولیت محدودیت آژیرهای خطا
• طبقه بندی آژیرهای خطا
• نرخ قابل قبول برای آژیرهای خطا
• فرآیند طراحی برای محدود نمودن آژیرهای خطا

اصول و روش‌های نصب، راه‌اندازی، تحویل و تایید

• وظایف نصب کننده سیستم
• شستی‌های دستی و آشکارسازها
• سیستم تغذیه، سیم‌کشی و کابل کشی
• بازرسی و آزمون سیم‌کشی‌ها

نگهداری و مسئولیت‌های بهره‌برداری

• بررسی‌های غیر جاری
• مسئولیت‌های بهره‌برداری

جستجوی نشریه‌ها و معیارهای فنی