نشریه شماره ۲۵۲

شرایط گوناگون زمین شناسی و طبیعت پیچیده توده سنگ‌ها، پیش بینی و مدلسازی رفتار توده سنگ در طرح‌های ژئومکانیکی به ویژه پیرامون فضاهای زیرزمینی را از دیدگاه علمی و نظری مشکل می‌سازد. تعداد عوامل موثر بر رفتار توده سنگ و عدم شناخت قطعی آنها لزوم ارزیابی رفتار واقعی آن را ایجاب می‌کند. با ارزیابی رفتار توده سنگ در محل ساختگاه می‌توان پیش بینی‌های نظری طراحی را با واقعیت مقایسه و پارمترهای توده سنگ را اصلاح یا تایید کرد. به عبارت دیگر سنجش رفتار توده سنگ در محل مکمل و تصحیح کننده طراحی نظری است. به همین منظور نشریه شماره ۲۵۲ به هدف رفتارسنجی فضاهای زیرزمینی تهیه و تنظیم شد. یک برنامه رفتار سنجی شامل انتخاب ابزار مناسب، آرایش ایستگاه‌های ابزار دقیق، نصب و به کارگیری ابزار دقیق، قرائت،‌ پردازش و تفسیر داده‌ها است. بر اساس نتایج اجرای یک برنامه رفتارسنجی می‌توان پایداری و ایمنی فضاهای زیرزمینی را تحلیل و ارزیابی کرد.

به طور کلی رفتار سنجی زیر زمینی در یک طرح در سه بخش انجام می‌گیرد.

رفتارسنجی فضاهای زیرزمینی قبل از اجرای طرح برای به دست آوردن برخی از پارامترهای ژئومکانیکی مورد نیاز طراحی
رفتارسنجی فضاهای زیرزمینی در حین اجرا برای کنترل رفتار سازه و بهینه سازی روش اجرا، سیستم نگهدارنده و پوشش نهایی
رفتارسنجی فضاهای زیرزمینی پس از اجرا و هنگام بهره‌برداری به منظور پیش بینی و کنترل مخاطرات احتمالی در روش‌ها‌ی نوین ساخت فضاهای زیرزمینی

اهداف رفتارسنجی

هدف‌های رفتار سنجی در فضاهای زیر‌زمینی به شرح زیر است.

ارزیابی و تایید صحت پارامترهای طراحی
کنترل و بهینه سازی مراحل اجرا
بهبود شرایط ایمنی اجرای طرح
علت یابی مسایل
کاهش هزینه اجرا
ارزیابی روش‌های نوین اجرا
پیشبرد دانش و فن آوری احداث فضاهای زیرزمینی

توجیه رفتارسنجی و دامنه آن

در توجیه اقتصادی برنامه رفتار سنجی اگر چه افزایش ایمنی و سرعت اجرا و کاهش هزینه مورد نظر است، ولی حتی در مواردی که رفتارسنجی ظاهراً هزینه‌های اجرایی را افزایش می‌دهد باید توجه داشت که این افزایش در ازای بالابردن درجه ایمنی در طول اجرا و دوره بهره‌برداری است که به دلیل جلوگیری از رویدادهای پیش بینی نشده تاخیرهای اجرایی، در نهایت طرح را اقتصادی‌تر می‌نماید.

برای اجرای یک برنامه رفتار سنجی مناسب، شناخت صحیح از نیازها، انتخاب ترکیب مناسب ابزار دقیق انعطاف پذیری برنامه با ملاحظه وضعیت طرح، نصب درست ابزار و حفاظت آن، زمانبندی مناسب قرائت و تفسیر و به کارگیری درست نتایج الزامی است.