روشهای کاهش خطرهای اجزای غیرسازهای
روشهای گوناگونی برای کاهش خطرهای احتمالی ناشی از آسیب زلزله بر اجزای غیرسازهای وجود دارد. این روشها از گامهای ساده مبتنی بر تشخیص عامیانه تا اقدامات پیچیده تخصصی را در بر میگیرند. گامهای ساده، شامل تغییر محل اثاثیه سنگین لنگردار از نزدیکی راهروها و درها و تختخوابها هستند.
در سازمانهای بزرگی که ساختمانهای پیچیده دارند، برای طراحی جزئیات مهندسی ضروری برای تأسیسات و عناصر معماری ساختمانها، استفاده از خدمات مشاوران صاحب صلاحیت ضروری خواهد بود. در اماکنی مانند بیمارستانها، موزهها، کتابخانهها، آزمایشگاهها و ساختمانهای صنعتی معمولاً مبلمان، اثاثیه و تجهیزات ویژهای وجود دارد که برای طراحی جزئیات مناسب برای استقرار آنها نیز باید از خدمات مشاوران ذی صلاح استفاده شود.
بازرسی ساختمان
خطر اجزای غیرسازهای در هر ساختمانی اعم از خانه، دفتر کار، کارگاه، مسجد، مهد کودک، مدرسه، فروشگاه و آسایشگاه محتمل است. انجام بازرسیهای ساختمانی باعث میشود که میزان آگاهی ساکنان از مشکلات احتمالی افزایش یابد. نتایج بازرسیها به مالکان، مدیران و ساکنان ساختمان کمک میکند که میزان مشکلات موجود را دریابند و سطح فعلی ریسک آسیب زلزله به اجزای غیرسازهای ساختمان را ارزیابی کنند.
اقدامات ساده برای کاهش خطر
در جریان انجام بازرسی ساختمان، غالباً اجسام زیادی شناسایی میشوند که در موقعیت فعلی خود خطرناک هستند، اما با یک جابهجایی ساده خطر آنها کاهش می یابد. با پاسخدهی به سؤالات زیر میتوان این گونه اقدامات ساده برای کاهش خطر را شناسایی کرد.
- افراد ساکن یا شاغل در ساختمان بیشترین وقت خود را در کدام قسمت میگذرانند؟
- آیا در نزدیکی میز یا تختخواب افراد، وسایل سنگین و ناپایداری قرار دارند که بتوان آنها را جابهجا کرد؟
- احتمال زخمی شدن افراد در اثر سقوط وسایل مختلف تا چه میزان است؟
- کدام یک از قسمتهای ساختمان به علت زمان و میزان اشغال بیشتر، ریسک بیشتری از نظر امنیت جانی دارند؟
- آیا اجسام بدون استفادهای وجود دارند که بتوان آنها را از محل خارج کرد؟
- آیا بعضی از اجسام را میتوان برای جلوگیری از ایجاد جراحت احتمالی به جای مهار کردن جابهجا کرد؟
- اگر امکان لغزیدن و یا افتادن جسمی وجود داشته باشد، در چه مسیری حرکت میکند؟
با وجود این که جواب این سؤالها همیشه واضح نیست، اما گاه میتوان با تغییر چیدمان اثاثیه و جابهجا کردن اجسام بلند و سنگین، از بسته شدن راههای خروج و درها جلوگیری کرد. چیدمان قفسهها را میتوان طوری انجام داد که اشیای سنگین در طبقههای زیرین و اشیای سبک در طبقههای بالاتر جای داده شوند. مواد شیمیایی ناسازگار را میتوان دور از هم قرار داد تا در صورت شکسته شدن ظرفهایشان، مخلوط یا ترکیب نشوند. برای کاهش احتمال شکسته شدن وسایل اضافی، میتوان آنها را تا هنگام استفاده مجدد در بسته بندی اولیه قرار داد.
جزئیات بهسازی
روشهای بسیاری برای کاهش پتانسیل آسیب دیدگی اجزای غیرسازهای در زلزله وجود دارد. تدابیر بهسازی شامل یک یا چند مورد از اقدامات زیر است.
- استفاده از پیچهای مهاری برای ایجاد اتصال محکم به کف یا دیوار سازهای
- اضافه کردن عضو حایلبند بین جسم مورد نظر و کف یا دیوار سازهای
- استفاده از افسار یا کابل ایمنی برای محدود کردن دامنه حرکت، در صورت سقوط یا تا بخوردن جسم مورد نظر
- استفاده از مانع یا سپر برای محدود کردن دامنه حرکت اعضایی که امکان لغزش دارند
- ایجاد اتصالات انعطاف پذیر برای لولهها و کانالها در محل عبور از درز انقطاع یا در محل اتصال به تجهیزات ثابت
- متصل کردن محتویات داخل قفسهها، کتابخانهها و پیشخوانها به آنها
- تعبیه جداساز پایه یالرزهگیر برای تجهیزات مهم.
برخی از این اقدامات برای حفظ کارایی عضو غیرسازهای مورد نظر و برخی دیگر تنها برای کاهش عواقب خرابی انجام میشوند. هنگام تصمیمگیری در خصوص انتخاب روش مناسب مقاومسازی برای هر یک از اجزای غیرسازهای، باید علاوه بر توجه به ویژگیهای ساختمان و عضو مورد نظر، قابلیت کاربرد و محدودیتهای هر یک از روشهای مختلف مقاوم سازی در نظر گرفته شوند.
به اقلام گرانبها و حیاتی نیز باید توجه ویژهای مبذول شود. برای رسیدن به سطح حفاظت قابل قبول برای اجزای غیرسازهای ساختمانهای ضروری
در مناطق با لرزهخیزی شدید، نیاز به تمام یا بعضی از موارد زیر خواهد بود.
- تخصص مهندسی ویژه
- در نظر گرفتن نیروهای طراحی بزر گتر از آن چه که در آییننامهها مقرر شده است
- پیمانکار متخصص با تجربه
- نظارت ویژه در اجرا
- ادوات اتصال با مقاومت تضمین شده
- استفاده از تجهیزات با طراحی ضد زلزله
- استفاده از سیستمهایی نظیر جداسازی پایه برای بعضی تجهیزات
- استفاده از درز لرزهای عریضتر برای جلوگیری از ایجاد ضربه بین ساختمانهای مجاور یا استفاده از سیستمهای سازهای سختتر مانند دیوار برشی برای کاهش میزان تغییر شکل ساختمان
برنامه ریزی سازمانی
در مجموعههای سازمان یافته، برنامه کاهش خطر اجزای غیرسازهای را میتوان با سایر اقدامات شامل آمادگی زلزله، واکنش اضطراری، تعمیر و نگهداری، تدارکات، برنامه ریزی دراز مدت یا ایجاد ساختمانهای جدید تلفیق کرد. بعضی سازمانها برنامه گستردهای برای مهار کلیه اجزای غیرسازهای و تجهیزات خود طرح میکنند. اما بعضی دیگر توجه خود را بر ساختمانها و تجهیزات جدید متمرکز میکنند. برای اجرای این برنامهها، راهبردهای مختلفی را میتوان به کار بست. موفق بودن برنامههای کاهش خطرات اجزای غیرسازهای، مستلزم آن است که علاوه بر جنبههای مهندسی، عوامل انسانی نیز در آنها لحاظ شود. بنابراین در بعضی سازمانها، افزایش آگاهی کارکنان و آموزش موقعیتهای اضطراری، ضروری است.