اجزای غیر سازهای
با توجه به ضوابط ارائه شده لازم است اجزای غیر سازهای بسته به نیاز، مهار لرزهای شوند. قیود لرزهای مورد نیاز اجزاء غیر سازهای بر اساس ضریب عملکرد، اندازه و وزن آنها تعیین میشود. در انتخاب و نصب قیود لرزه ای برای مقاوم سازی اجزاء غیر سازهای، نکات زیر باید رعایت شود.
- مهار لرزهای نصب شده برای یک سیستم با مهار نصب شده برای سیستمهای دیگر تداخل پیدا نکند.
- در صورت نیاز به سوراخ کردن دیوارهای غیر سازهای یا در مواردی که تجهیزات دیگری در مسیر انتقال بار مهار قرار داشته باشند، باید تمهیدات ویژه در نظر گرفته شود.
- انتهای مهار لرزهای همواره باید به قطعه سازهای متصل باشند که مقاومت کافی برای مقابله با بار طراحی ناشی از زلزله را داشته باشند.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای نماهای خارجی
- هر گونه پوشش آسیب دیده یا ترک خورده باید تعمیر شود. هر گونه خرابی یا فرسودگی در لایه زیرین باید تعمیر شود.
- نمای بالای خروجیها یا مسیرهای پیاده رو، به خصوص قطعات بزرگی که در ارتفاع بیش از ۳ متر نصب میشوند، باید برداشته شوند.
- سازه نگهبان در صورت وجود برای تحمل وزن و ضربه ناشی از برخورد اجزای سقوط کرده نما به خصوص بالای خروجیها و پیاده روها طراحی شود.
- از دسترسی عابر پیاده به مکانهایی که احتمال افتادن اجزای سقوط کرده وجود دارد با ایجاد مانع یا منظرهای عریض جلوگیری شود.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای نماهای دوخته شده
نماهای دوخته شده معمولاً قطعات مصالح بنایی یا سنگی هستند که توسط اتصالات مکانیکی به سازه متصل شدهاند. قطعات و اتصالات مزبور باید طوری طراحی شوند که قادر به تحمل تغییر شکلهای ناشی از زلزله مربوطه باشند. در غیراین صورت خطر سقوط قطعات نما وجود خواهد داشت.
الزامات و محدودیتهای قابل ذکر مربوط به استفاده از نماهای دوخته شده بیان شده است.
- این موارد شامل محدودیت ارتفاع، جابجایی نسبی (دریفت)، تغییر شکل و محدودیتهای مربوط به سرعت باد مبنا، اندازه حفرهها،حداقل ضخامت ملات و فاصله حداقل بستها هستند.
- مهارهای موجود باید به صورت دورهای کنترل شده و مهارهای زنگ زده تعویض شوند. شایان ذکر است با افزایش تعداد مهارها خطر سقوط قطعات نما کمتر میشود.
- مهارها میتوانند شامل سیمهای فلزی یا گیرههایی باشند که از یک سو توسط بست مکانیکی به دیوار سازهای تکیه گاه متصل شده و از سوی دیگر در ملات بین ردیف پوشش (و نیرها) قرار گرفتهاند. برای مقابله با زلزله باید علاوه بر موارد فوق یک سیم افقی در ملات قرار گرفته و به مهار نیز متصل باشد.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای نماها و دیوارههای شیشهای
خرابی در نماهای شیشهای به هر دو صورت برون صفحهای و درون صفحهای رخ می دهد. به طور خاص نماهای شیشهای در سازههای نرم با تغییر مکان نسبی قابل توجه بین طبقات آسیبپذیر هستند. همچنین پنجرههای بزرگ اطراف فروشگاهها نیز به لحاظ لرزهای آسیب پذیر هستند.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای
طراحی نماهای شیشهای وابسته به جابه جایی نسبی (گریز) طبقه محاسبه شده ساختمان است. به طور کلی نماهای شیشهای در سیستم های سازهای سختتر، که دارای دریفت (گریز) طبقه کمتر بوده یا در پنجرههایی که دارای جرز با فضای خالی بیشتری هستند، عملکرد بهتری دارند.
دز صورت ارضا نشدن این معیار و در اثر تغییر مکان نسبی، خطر جدا شدن شیشه از قاب نگهدارنده و افتادن آن وجود دارد.
منظور از شیشههای ایمنی (شیشه نشکن) شیشههای بازپخت شده یا طلقی (لامینت) بوده و در مواردی استفاده از آنها الزامی است.
استفاده از شیشههای بازپخت شده به طور قابل ملاحظهای خطرپذیری لرزهای را کاهش میدهد زیرا در اثر شکستن، این شیشهها به صورت تکههای ریز بدون گوشه تیز خرد میشوند. شیشههای طلقی (لامینت) پس از شکستن در محل خود باقی میمانند و باشکستن به صورت تکه تکه در نمیآیند. شیشههای مسلح با شبکهای از سیمهای فولادی در مواردی که شیشه تحت اثر آتش (حرارت بالا) و ضربه نیستند، کاربرد دارند. پنجرههای اطراف فروشگاهها در طبقات هم کف به دلیل اینکه سطح بزرگی را اشغال مینمایند، منجر به تشکیل طبقه نرم یا پیچش در ساختمان میشود. استفاده از شیشههای طلقی برای پنجرههای اطراف فروشگاهها باعث کاهش خطرپذیری لرزهای و افزایش امنیت در مقابل دزدی میشود.
برای جلوگیری از جداشدن قطعات کوچکتر شکسته شده از یکدیگر میتوان از لایه نازک پلاستیکی استفاده کرد. استفاده از این لایههای نازک باعث کاهش خطرپذیری لرزهای به خصوص برای موقعیت پنجرههایی که در ارتفاع بیش ازسه متر از بالای دربهای ورودی یا در طول راهروها واقع هستند، میشود. استفاده از این لایه های نازک برای مقاوم سازی معمولاً از لحاظ اقتصادی به صرفه بوده و به دلایل دیگری نظیر افزایش امنیت یا کاهش نفوذ گرمای خورشیدی، نیز به کار میروند. اتصال لایه نازک مزبور به گوشههای قاب پیرامونی علاوه بر نگه داشتن تکههای شکسته شده در محل باعث عدم فروریزی کل قطعه شیشه میشود.
از قرار دادن تخت خواب، میز، صندلی یا مبلمان در نزدیکی پنجرههای بزرگ باید خودداری شود.
ایجاد پوشش سبز (landscaping strips) یا ایجاد محدودیت برای تردد عابر پیاده در مکانهایی که امکان افتادن قطعات بزرگ شیشه یا دیوارهای پیرامونی بلند وجود دارد، میتواند منجر به کاهش خطرپذیری لرزهای شود.
چنانچه تغییرشکل دیوارههای شیشهای معیارهای پذیرش را برآورده نسازد، باید تغییر مکان جانبی نسبی طبقات سازه را محدود کرد یا با ارائه جزئیات ویژه، اتصال سیستم دیواره شیشهای به سازه را جدا نمود. همچنین میتوان شیشه را با شیشه کاملاً بازپخت شده یا لایهای جایگزین نمود که هنگام خردشدن ایمنی بالایی داشته باشد یا پس از خردشدن در قاب خود باقی بماند.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای پارتیشنهای داخلی
پارتیشنهای سنگین باید در جهت خارج از صفحه مقید شده و در جهت درون صفحه دارای اتصال آزاد باشند. این امر میتواند توسط نبشیهای فولادی متصل به دال سازهای بالا در هر سمت انجام شود. نبشیهای فولادی میتوانند پیوسته یا منقطع باشند. توجه شود که برای عایق صدا یا عایق حرارتی بودن و … ممکن است نیاز به جزئیات خاص دیگری باشد.
در صورتی که از پارتیشن به عنوان مهار جانبی دیگر اعضای غیرسازهای استفاده میشود، پارتیشن و مهارهای لازم باید برای بار وارده کنترل شوند.
پارتیشنهایی که تمام ارتفاع طبقه را پوشش نمیدهند (دیوار کوتاه) باید از قاب سازهای جدا شوند، زیرا در غیر این صورت باعث تشکیل ستون کوتاه در سازه شده و باعث خرابی آن میشود.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای پارتیشنهای داخلی سبک
پارتیشنهای سبک با ارتفاع نیمه تمام (پارتیشنهایی که بخشی از ارتفاع طبقه را پوشش میدهند) ممکن است در اثر آسیب وارده به قاب بندی طبقهای که به آن متصل هستند یا در اثر خرابی در جهت خارج از صفحه آسیب ببینند، مگر در حالتی که به صورت جانبی به سقف بالا مهار شوند. همچنین خرابی این پارتیشنها علاوه بر سقوط بر سر ساکنین منجر به بستن راهروها و درهای خروجی میشود که در مواقع اضطراری خروج ساکنین را با مشکل مواجه میسازد. هنگامیکه از این پارتیشنها به عنوان تکیه گاه پانلهای الکتریکی، قفسهها یا دیگر اعضای غیرسازهای استفاده شود، خرابی پارتیشن منجر به آسیب دیدگی عضو غیرسازهای خواهد شد. همچنین در صورتی که دیوار به طور مناسب طراحی نشده باشند، عناصر سنگین متصل به پارتیشن سبک ممکن است باعث خرابی پارتیشن شوند.
برای ساختمانهای چند طبقه و مهندسی ساز، پارتیشن های غیر باربر باید از سیستم سازهای به منظور جلوگیری از آسیب وارده به پارتیشن جدا شوند. در نتیجه پارتیشنهای تمام ارتفاع باید در جهت خارج از صفحه مهار شده اما در جهت داخل صفحه آزادانه بتوانند بلغزند. این امر به طور معمول توسط قاببندی فلزی بخصوصی تامین میشود. باید توجه داشت عایقبندی صدا، حرارت و ضد حریق بودن باید به نحو لازم تامین شود. در دیتایل اتصال آزاد دیوارهای عمود متصل به هم باید دقت ویژه بکار گرفته شود، زیرا مهار لازم برای قید خارج از صفحه یک دیوار باعث مهار دیوار عمود بر آن در جهت درون صفحه میشود.
در ساختمانهای کوچک تر، میتوان تمامی دیوارهای تمام ارتفاع را به دیافراگم سازه ای بالای آن متصل نمود. در این صورت اگر پارتیشنها از کف تا کف دارای پوشش باشند، این پوششها میتوانند مهار جانبی اضافی برای پارتیشنها محسوب شوند. پارتیشنهای با ارتفاع نیمه تمام باید از لحاظ جانبی به سازه بالای آن مهار شوند. ممکن است در فواصل ۱/۲ تا ۲/۴ متری نیاز به مهاربند باشد.
در صورتی که پارتیشنها به عنوان مهار جانبی برای دیگر اعضای غیرسازهای تلقی میشوند، پارتیشن و مهار جانبی گفته شده در حالات قبلی باید برای بارهای وارده کنترل شوند.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای سقف کاذب
در زیر بالکنهای طره یا سایه بانهایی که دچار شتاب قائم بالایی به هنگام زلزله میشوند، لازم است که فاصله آویزهای سقف کاذب نسبت به یکدیگر کاهش یابد. باید توجه نمود که پوشش خارجی ساختمان مانند اندود گچ و سیمان برای باد باید طراحی شوند.
گچ کاری سقفها برای ارضای الزامات مورد نیاز برای آتش و عایق نمودن در برابر صدا و یا هر دو بکار میرود. در برخی موارد باید دقت نمود که جزئیات اجرایی پیرامونی، تأمین کننده درز انبساط باشند و اجازه حرکت نسبی به دیوارها داده شود ولی محافظت در برابر آتش همچنان تأمین شده باشد.
بهره گیری از سیستمهای دارای گواهی برای جزئیات لرزهای هنگامی که عایق بندی آتش و صوت لازم است، باید کنترل شود. این سیستمها باید دقیقاً با جزئیات آزمایش شده نصب شوند و گرنه معتبر نخواهد بود.
ارائه جزئیات لرزهای برای سقفهای کاذب با مساحت کمتر از ۱۳ مترمربع که توسط دیوارها به صورت جانبی در سازه مهار شدهاند لازم نیست (این استثناء برای سیستمهای سقفهای کاذب آویخته سبک یا سنگین بکار میرود).
جزئیات لرزهای خاصی برای سقفهای سنگین دیگر مانند گچ، چوب و یا پانلهای فلزی یا برای سقف لایه گچی در ارتفاعهای مختلف ممکن است مورد نیاز باشد. برای این موارد، جزئیات به صورت مشابه با آن چه برای سقفهای عایق صوت استفاده میشود، بوده ولی جهت حفظ ایمنی از مهاربندی بیشتری استفاده میشود. مهاربندی لرزهای برای سقفهای سنگین آویخته به صورت معمول شامل یک میله فشاری قائم و مهارهای سیمی کششی قطری است. در برخی موارد میتوان به جای مهاربندی سیمی و میلههای فشاری از اعضای خمشی (معمولاً از فولادسرد نورد) استفاده نمود.
ملاحظات کاهش خطر لرزهای راه پله
جهت جلوگیری از باربری لرزهای پلهها، میتوان جزئیات نشیمن راه پله در محل پاگرد پله را به گونهای تغییر داد که در یک کف، ثابت بوده و در کف دیگر دارای اتصال لغزنده باشند تا اجازه حرکت موازی با جهت پله فراهم شود.
در پلههای سبک اتصالاتی با سوراخهای لوبیایی برای جداسازی پله از کفهای متصل و جلوگیری از خرابی ناشی از گریز بین طبقهای مفید هستند.
تأمین خروجیهای ایمن عاملی بسیار مهم برای ایمنی راه پلهها در برابر زلزله است. اگر نرده پلهها با مصالح ترد مانند مصالح بنایی غیرمسلح، سفال کاری مجوف و … ساخته شده باشد باید دارای درزهای اجرایی لازم بوده و یا اینکه با مصالح دیگری جایگزین شوند تا از آوار و خطرات ناشی از سقوط مصالح در پلهها جلوگیری شود. لولهها، چراغها، چراغهای اضطراری یا کانالها باید دارای مهاربند باشند تا از خطر سقوط و ایجاد آوار در پلهها جلوگیری شود.
آسانسورهای کابلی
در حال حاضر معمولاً آسانسورها به صورت کابلی دندهدار، کابلی بدون دنده، آسانسورهای بدون اتاق ماشین که از تسمههای صاف به جای کابل فولادی استفاده میکنند، تولید میشوند. آسانسورها سیستمهای مکانیکی پیچیدهای هستند که دارای بخشهای متحرک و اجزای الکترونیک زیادی بوده و خرابی هر کدام از آنها عملکرد تمام سیستم را مختل میکند. برقراری عملکرد عادی آسانسور بعد از زلزله برای ادامه عملکرد بخشهای مختلف و یا مثلاً در تخلیه بیماران بیمارستان ضروری است.
برای کاهش آسیبهای وارده ناشی از زلزله لازم است تمام اعضای سیستم کابلی مقید و یا به صورتی مهار شوند که در برابر نیروهای جانبی از جهات مختلف مقاومت کرده و با جابجائیهای لرزهای مطابقت داشته باشند. سیستم بایستی طوری طراحی شود که با جابه جایی بین طبقهای مورد انتظار در ارتفاع مسیر حرکت آسانسور مطابقت لازم را داشته باشد. تمام تجهیزات مکانیکی و الکتریکی، حسگرها و ریلهای هادی مورد نیاز باید به صورت مناسبی مهار و یا مقید شوند. سایر ملاحظات لازم برای جلوگیری از آسیبهای لرزهای شامل موارد زیر است.
تمام آسانسورها بایستی توسط کارشناسان آسانسور پس از زلزله بازرسی شوند. آسانسورها بایستی دارای سوئیچ لرزهای یا اجزای ایمنی باشند که اجازهی خاموشی حین زلزله را میدهد.
ایمنی آسانسور با استفاده از الزامات مشخص شده در آئیننامههای معتبر از قبیل ASME A17.۱/CSA B44 آئیننامه ایمنی برای آسانسورها و پلههای برقی، قابل بررسی است.
یک سوئیچ لرزهای بایستی به سیستم اصلی الکتریکی متصل بوده و آسانسور تا زمانی که بازرسی شود دارای قابلیت عملکرد در حالت سرعت کم (کمتر از ۷۵ سانتی متر بر ثانیه) باشد. در ضمن یک سنسور اضافی برای از کار انداختن آسانسور در حالتی که شیار انتهای گاورنر از جای خود خارج شده باشد، بایستی تعبیه شود.