نشریه شماره ۱۲۱
نشریه شماره ۱۲۱ به عنوان ضوابط فنی بررسی و تصویب طرحهای تصفیه آب شهری در سال ۱۳۷۲ منتشر شده است. هدف از تهیه این نشریه کمک به طرحهای تصفیه آب شهری از طریق تعیین ضوابط طراحی و نکات لازم است.
این نشریه مراحل مطالعاتی و خدماتی فنی بعضی از طرحهای تصفیه شهری را پوشش نمیدهد. در این نشریه اطلاعات حاصل از کاربرد ممتد تاسیسات مورد نظر (در ایران یا سایر ممالک) ملاک عمل قرار میگیرد. کاربرد این نشریه محدود به بررسی و تصویب فنی گزارشها و نقشهها است.
از طرفی تدوین این ضوابط نباید مانعی در کاربرد و استفاده از روشها، اختراعات و ابداعات جدید شود. لذا در مورد روشها، فرایندها، تاسیسات یا واحدهایی که ضوابط مربوط به آن در این نشریه منعکس نشده، توصیه میشود.
دامنه کاربرد نشریه شماره ۱۲۱
کاربرد از نظر مراحل مطالعاتی
در تهیه طرحهای تصفیه آب شهری، دو مرحله مطالعاتی مشخص و متمایز از یکدیگر شامل مراحل توجیهی و تشریحی وجود دارد (معمولاً مراحل توجیهی و تشریحی به ترتیب مراحل یک و دو خدمات فنی نامیده میشود).
مرحله توجیهی (مرحله یک) به طور کلی شامل مطالعات، آزمایشها، انتخاب مبانی طرح و بررسی راه حلهای مناسب است. با توجه به انتخاب مناسبترین گزینه و تهیه طرح مقدماتی، تاسیسات مورد نیاز و برآورد کلی هزینه میتوان نسبت به اجرای طرح تصمیمگیری نمود.
مرحله تشریحی (مرحله دو) به طور کلی شامل اقدامات لازم برای تهیه نقشههای اجرایی بر مبنای طرح مقدماتی مصوب است. در مرحله دو بر مبنای تهیه مشحصات فنی، اسناد و مدارک پیمان و برآورد هزینه، میتوان اقدام به اجرای طرح نمود.
کاربرد از نظر نوع تاسیسات
در این نشریه با توجه به اینکه در تعیین یا توصیه حدود مبانی طراحی، نکات لازم و تمهیداتی مطرح شده، ولی سعی بر این بوده که اطلاعات مطمئن حاصل از کاربرد ممتد تاسیسات مورد نظر ملاک عمل قرار گیرد. لذا این نشریه نمیتواند شامل روشها و فرایندها یا تجهیزات جدیدی که چنین اطلاعاتی درباره آن وجود ندارد، باشد.
از طرفی تدوین این ضوابط نباید مانعی در کاربرد و استفاده از روشها و اختراعات و ابداعات جدید شود. در مورد روشها، فرایندها و تاسیسات یا واحدهایی که ضوابط مربوط آن، در این نشریه منعکس نشده توصیه میشود.
فهرست مطالب نشریه شماره ۱۲۱
این نشریه در چهار فصل و ۹۰ صفحه توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی گردآوری شده است.
ارائه طرح
- ارائه گزارشها و نقشهها
- ارائه دستورالعمل بهرهبرداری و نگهداری شامل(صورت وسایل)
ملاحظات کلی در طراحی
- ظرفیت مبنا
- طرح استقرار واحدهای تصفیه خانه
- موقعیت ساختمانها
- طراحی ساختمانها
- حفاظت تابلوهای برق
- برق اضطراری
- فضای کارگاه و انبار
- تجهیزات آزمایشگاهی
- تجهیزات اندازهگیری و کنترل
- شیرهای نمونه برداری
- آب مصارف داخلی تصفیه خانه
- عبور لوله از دیوارهای بتنی
- وسایل اندازهگیری جریان
- ضدعفونی کردن
تصفیه آب
- زلال سازی (پیش رسوبگیری، اختلاط سریع، فلوکولاسیون و …)
- صاف سازی (صافیهای تند با جریان ثقلی، صافسازی مستقیم و …)
- ضدعفونی کردن (تجهیزات کلرزنی، مقدار کلر باقیمانده، فضای سرپوشیده و …)
- سختیگیری (فرایند سختیگیری با آهک-کربنات سدیم و فرایند تبادل کاتیونی)
- هوادهی (هوادهی به کمک سینی با تهویه طبیعی، هوادهی تحت فشار، مجرای کنارگذر و …)
- کنترل آهن و منگنز
- فلوئورزدایی
- تثبیت (تثبیت با اضافه کردن دیاکسید کربن، تثبیت با اضافه کردن اسید، تثبیت به کمک مواد قلیایی و …)
- کنترل طعم و بوی آب (کلرزنی، دیاکسیدکلر، پرمنگنات پتاسیم و …)
کاربرد مواد شیمیایی
- طراحی تاسیسات
- مشخصات مواد شیمیایی
- نکات ایمنی (تهویه، تجهیزات مقابله با خطرات گاز گرفتگی و …)
- مواد شیمیایی ویژه (گاز کلر، اسیدها و بازها)
بخشی از مطالب مندرج در نشریه شماره ۱۲۱
ملاحظات کلی در طراحی، به طور عمده در مورد تصفیه خانههای آب است. ولی در مورد سایر تاسیسات آب شهری نیز بر حسب مورد، کاربرد دارد.
به منظور حصول اطمینان از بهرهبرداری صحیح، هر تصفیه خانه باید دارای تجهیزات و وسایل آزمایشگاهی لازم باشد. تجهیزات و وسایل آزمایشگاهی باید متناسب با کیفیت آب خام و پیچیدگی فرایند تصفیه انتخاب شوند.
کلیه لولهها، مخازن و همچنین تجهیزات انتقال یا ذخیره آب شرب، باید بر طبق استانداردهای قابل قبول ضدعفونی شوند. در نقشهها یا مشخصات فنی باید نحوه عمل و میزان تزریق مواد ضوعفونی کننده، زمان تماس و روش ارزیابی نتایج منعکس شود.
در طرحهای آب شهری، تصفیه آب وقتی مطرح است که کیفیت فیزیکی، شیمیایی یا بیولوژیکی آب خام برای آشامیدن مناسب نباشد. عملیاتی که در تصفیه آب ممکن است مطرح شود، به شرح زیر است.
- زلال سازی
- صاف سازی
- ضدعفونی کردن
- سختی گیری (سبک کردن)
- هوادهی
- کنترل آهن و منگنز
- فلوئورزنی
- تثبیت
- کنترل طعم و بوی آب
در مورد هر طرح، انتخاب عملیات مورد نیاز و در نتیجه روش تصفیه و همچنین طراحی واحدهای مورد نیاز بستگی به بررسی نتایج آزمایشات، ارزیابی کیفت آب خام و کیفیت مورد نظر برای آب تصفیه شده دارد.
انتخاب نوع واحدهای تصفیه و تجهیزات مربوط بستگی به شرایط محلی، اقتصادی، امکانات اجرایی و بهرهبرداری خواهد داشت.
موقعیت تصفیه خانه نسبت به خطوط و تاسیسات ورودی آب باید در نقشهای با مقیاس مناسب نشان داده شود. این نقشه وضعیت توپوگرافی محل و موقعیت تصفیه خانه را نسبت به رودخانهها، مسیلها، عوارض مهم طبیعی و محل تخلیه مواد زائد تصفیه خانه نشان دهد.
مشخصات فنی با ذکر جزئیات برای کلیه مواد، مصالح و عملیات اجرایی تهیه شود. نصب تجهیزات و وسایل مورد نیاز در اجرای طرح پیشنهادی باید ارائه شود.